“მინდა საჯაროდ დავარღვიო ინფორმაციის გაუთქმელობის შესახებ ხელშეკრულება (NDA)”, — უთხრა ზელდა პერკინსმა ბრიტანულ Financial Times-ს 2017 წლის ოქტომბერში.
ხელშეკრულება ინფორმაციის გაუთქმელობის შესახებ, ანუ NDA, მარტივად რომ ვთქვათ, არის ხელშეკრულება, რომელიც მხარეებს გარკვეული ინფორმაციის გაჟღერებას უკრძალავს. ზელდა პერკინსს, ჰარვი ვაინშტაინის ყოფილ ასისტენტს კი სწორედ ასეთი შეთანხმების საფუძველზე, 1998 წლიდან სამუდამოდ აეკრძალა ვაინშტაინის მხრიდან სექსუალური შევიწროების, ძალადობის შემთხვევებზე ელაპარაკა, ასევე, იმ სამართლებრივ სტრატეგიებზე, რომელთაც პროდიუსერი მსხვერპლების გასაჩუმებლად იყენებდა.
ჰარვი ვაინშტაინი ამერიკელი კინოპროდიუსერია, რომელიც ერთ დროს ჰოლივუდის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ და გავლენიან ფიგურად მიიჩნეოდა. ძმასთან, ბობ ვაინშტაინთან ერთად, მან დააარსა კინოკომპანიები Miramax და The Weinstein Company. 2017 წლის ოქტომბერში, The New York Times-ისა და The New Yorker-ის საგამოძიებო პუბლიკაციებმა გამოააშკარავა ჰარვი ვაინშტაინის დანაშაულები — ათწლეულების განმავლობაში, კინოინდუსტრიაში მომუშავე ათობით ქალი მას სექსუალურ შევიწროებაში, ძალადობასა და გაუპატიურებაში ადანაშაულებდა. ეს გამოძიება #MeToo მოძრაობის მთავარი კატალიზატორი გახდა. მოძრაობამ მილიონობით ადამიანს მისცა ბიძგი, საჯაროდ ესაუბრა სექსუალური ძალადობის, შევიწროებისა და ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების გამოცდილებაზე.
ინფორმაციის გაუთქმელობის შესახებ ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერას წინ უსწრებდა 1998 წელს ვენეციის კინოფესტივალი. პერკინსთან ასისტენტი მივიდა და უთხრა, რომ ვაინშტაინმა მასზე სექსუალურად იძალადა:
გაფითრებული იყო, კანკალებდა და ძალიან მძიმე ემოციურ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. მითხრა, რომ რაღაც საშინელება მოხდა. შოკში იყო, ტიროდა და ლაპარაკი ძალიან უჭირდა. მე განრისხებული, ღრმად შეძრული და შოკირებული ვიყავი. ვუთხარი: “პოლიციაში უნდა წავიდეთ”, მაგრამ ის იმდენად მძიმე მდგომარეობაში იყო, რომ ვერ შეძლო. უცხო გარემოში ვიყავით და არც ერთმა ვიცოდით, როგორ უნდა მოვქცეულიყავით.
სამართლებრივი პროცედურების დაწყება ინგლისში დაბრუნების შემდეგ გადაწყვიტეს, თუმცა ადვოკატებთან კონსულტაციის შემდეგ აღმოაჩინეს, რომ სამართლებრივად ვერაფერს გახდებოდნენ: “ეს იყო ჩვენი სიტყვა მის წინააღმდეგ”. ზელდას და მის ასისტენტს უთხრეს, რომ “კარგი გოგოები” ყოფილიყვნენ, მოეწერათ ხელი გაუთქმელობის ხელშეკრულებაზე, მიეღოთ კომპენსაცია და წასულიყვნენ.
“მეგონა, კანონი იმისთვის არსებობდა, რომ დაეცვა ისინი, ვინც მას ემორჩილებოდა. თუმცა აღმოვაჩინე, რომ საერთო არაფერი ჰქონდა სიმართლესთან და სამართლიანობასთან. ეს ყველაფერი მხოლოდ ფულსა და ძალაუფლებას ეხებოდა”, — უთხრა Financial Times-ს ზელდამ და სწორედ ამ უსამართლობის წინააღმდეგ დაიწყო მრავალწლიანი შრომა და ბრძოლა.
ზელდამ ამხილა მანკიერი სისტემა და აჩვენა, თუ როგორ იყენებენ მდიდარი და გავლენიანი ადამიანები NDA-ს არა მხოლოდ კომერციული თუ ორგანიზაციული საიდუმლოების დასაცავად, არამედ, საკუთარი დანაშაულების დასამალად და მსხვერპლთა გასაჩუმებლად.
დაახლოებით ერთი კვირის წინ ზელდა თბილისში იმყოფებოდა. მან ძალაუფლებაზე, სიჩუმეზე, დაუსჯელობის სისტემებზე, ბრძოლასა და გამბედაობაზე ZEG-ზე, ამბის თხრობის საერთაშორისო ფესტივალზე ისაუბრა. მედია აპრილი ზელდას სესიის დაწყებამდე ჰკითხა მრავალწლიან ბრძოლაზე, ცვლილებებსა და იმ რჩევებზე, რასაც წინააღმდეგობაში მყოფებს გაუზიარებდა.
19 წლის განმავლობაში ზელდას არაერთხელ ჰქონდა გაუთქმელობის შესახებ ხელშეკრულების დარღვევის მცდელობა. თუმცა გარდამტეხ ეპიზოდად 2017 წელს და The New York Time-დან ზარს ასახელებს.
“საინტერესოა, რომ ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ქალი ჟურნალისტი დამიკავშირდა. მანამდე მხოლოდ კაცი ჟურნალისტები მირეკავდნენ, განსხვავება კი აშკარად იგრძნობოდა. მან კითხვების დასმა არ დაიწყო. მითხრა, უბრალოდ იმიტომ გირეკავთ, რომ რამდენიმე რამ გითხრათო. და იმის მიხედვით, რაც მითხრა, მივხვდი, ის სწორ ადამიანებს ელაპარაკებოდა და რომ გავლენიან პოზიციებზე მყოფმა ადამიანებმა ვაინშტაინზე საუბარი დაიწყეს”.
პერკინსი ამბობს, რომ ორი ათწლეულის განმავლობაში დუმილის ტვირთი ყველაზე რთული იყო.
“წარმოიდგინე, რომ შენი ცხოვრების ეს ნაწილი უბრალოდ შავი ხვრელია”, უთხრა ზელდას ადვოკატმა. ისე უნდა ეცხოვრა, თითქოს არასდროს არაფერი მომხდარა.
1998 წელს ის 25 წლის იყო, კარიერის დასაწყისში და პროფესიული მიღწევებით ამაყობდა, თუმცა მოულოდნელად აღმოჩნდა რეალობაში, სადაც დაკარგა სამსახური, ყოველდღიური რუტინა, გარემოცვა და ლაპარაკიც არ შეეძლო მიზეზებზე.
“ეს არის ის, რაც ადამიანებს გაუთქმელობის შეთანხმებების (NDA) შესახებ არ ესმით: ის არა მხოლოდ საკუთარი ტრავმის ფლობისა და გააზრების შესაძლებლობას გართმევს, არამედ მეგობრებთან და ოჯახის წევრებთან საუბრის საშუალებასაც. მე არ მქონდა უფლება მელაპარაკა პოლიციასთან, ადვოკატებთან… არ მქონდა უფლება ვინმესთვის მეთქვა რამე იმაზე, რაც მოხდა, მათ შორის, იმ კოლეგისთვისაც კი, რომელთან ერთადაც გამოვიარე ეს გამოცდილება”.
ამბობს, რომ სამშობლოში ნორმალურად ფუნქციონირება აღარ შეეძლო. მაშინ გადარჩენის ერთადერთ გზად პერკინსს ქვეყნის დატოვება ესახებოდა. ის გვატემალაში წავიდა, სადაც ცხენებს წვრთნიდა. იქ არავის აინტერესებდა კინოინდუსტრია ან ვაინშტაინი. იმ გარემოში პერკინსს საუბრის თავისუფლება ჰქონდა. შემდეგი წლების განმავლობაში რამდენჯერმე სცადა მედიასთან კომუნიკაციაც.
“შინაგანად ყოველთვის დარწმუნებული ვიყავი, რომ ასეთი აშკარა უსამართლობა სამუდამოდ ვერ დაიმალებოდა და ერთ დღეს სიმართლე აუცილებლად გახდებოდა ცნობილი. რამდენჯერმე ჟურნალისტებმაც სცადეს ამ ამბის გამოქვეყნება, თუმცა ყოველ ჯერზე სტატია გზაშივე “იბლოკებოდა” და მკითხველამდე ვერ აღწევდა”, — ამბობს პერკინსი.
ზელდა ამბის ჩახშობის ერთ-ერთ თვალსაჩინო მაგალითად იტალიელი მოდელის, ამბრა გუტიერესის შემთხვევას იხსენებს. მოდელი ვაინშტაინმა სექსუალურად შეავიწროვა. ამბრამ ნიუ იორკის პოლიციას მიმართა. სამართალდამცველებმა გადაწყვიტეს, ვაინშტაინის აღიარება ფარულად ჩაეწერათ და დანაშაული დაემტკიცებინათ. თუმცა, მიუხედავად მისი აღიარებისა და მტკიცებულების არსებობისა, სამართლებრივი დევნა არ დაწყებულა და საქმე ჩაიფარცხა.
“როდესაც ქვეყნის კანონმდებლობა საშუალებას იძლევა, რომ ზიანსა და ძალადობაზე საუბრისას გაგაჩუმონ, ეს ნიშნავს, რომ სისტემა გამართულად არ მუშაობს. ადამიანის ბუნებას ვერ შეცვლი. ყველა ჩვენგანში არის კარგიც და ცუდიც, სინათლეც და სიბნელეც. მაგრამ კანონის შეცვლა შესაძლებელია. საჯაროდ ლაპარაკს მოჰყვა #MeToo მოძრაობა და ვაინშტაინი საბოლოოდ დააკავეს. ბევრი ფიქრობდა, რომ პრობლემა გადაიჭრა. ჩემთვის ასე არ ყოფილა, რადგან მართალია, მას საკუთარი ქმედებებისთვის მართლმსაჯულების წინაშე პასუხის გაცემა მოუწია, მაგრამ თავად პრობლემა არ გადაჭრილა. ჩემი აზრით, პრობლემის გადაჭრის ერთადერთი გზა სისტემის, კანონის შეცვლა იყო”.
2017 წლიდან პერკინსი აქტიურად იბრძვის საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ცვლილებებისთვის — NDA-ის ბოროტად გამოყენების პრაქტიკის ასაკრძალად. ამ მიზნით მან 2021 წელს კამპანია Can’t Buy My Silence UK წამოიწყო. კამპანია თანამშრომლობს გაერთიანებული სამეფოს, ირლანდიის, კანადისა და ავსტრალიის მთავრობებთან და უკვე შეძლო მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო რეფორმების მიღწევა სამ ქვეყანაში.
ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილებები გაერთიანებულ სამეფოში განხორციელდა — რამდენიმე აქტში შეტანილი ცვლილებები ერთობლივად უზრუნველყოფს, რომ NDA ბათილად ჩაითვალოს, თუ მათი გამოყენება შევიწროების, დისკრიმინაციის ან დანაშაულის მსხვერპლთა და მოწმეების გასაჩუმებლად მოხდება.
მას შემდეგ, რაც საჯაროდ დაიწყო ლაპარაკი, ზელდა მიხვდა, რომ ეს გზა ბოლომდე უნდა გაევლო. ზეგჯერ მარტო და ძალაგამოცლილიც იყო, თუმცა მაინც საბოლოო შედეგზე კონცენტრირებული. დღესაც ამბობს, რომ მიუხედავად ადამიანის უფლებების მხრივ მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში არსებული უკუსვლისა, უზარმაზარი პროგრესიც არსებობს. ამას კაცობრიობის ისტორიას უწოდებს.
“თუნდაც დასავლეთს რომ შევხედოთ, სად ვიყავით 10 წლის წინ, ცვლილება კოლოსალურია. ჩვენ დღეს ისეთ საკითხებზე ვმსჯელობთ, რომლებზეც 10 წლის წინ საერთოდ არავინ საუბრობდა. გარკვეულწილად, უკვე დაგვავიწყდა კიდეც, რამდენი პოზიტიური ცვლილება მოხდა. კაცების ნარატივი ყოველთვის იმის მტკიცებაა, რომ აი, მაგალითად, MeToo-მ არ გაამართლა. ისინი ცდილობენ, ქალები კვლავ სიჩუმისკენ და მორჩილებისკენ დააბრუნონ. მაგრამ რეალობა ისაა, რომ ყოველი ნაბიჯი წინ გადადგმული ნაბიჯია. ყოველი უკან გადადგმული ნაბიჯი კი, ალბათ, მხოლოდ ნახევარი ნაბიჯით უკან დახევა”.
ზელდა ამბობს, რომ ადამიანის უფლებების ისტორია ყოველთვის აღმასვლისა და დაღმასვლის მონაცვლეობაა, მაგრამ საბოლოო მიმართულება მაინც უკეთესობისკენაა, შესაბამისად, ჩვენი მოვალეობაც საკუთარი უფლებებისთვის ბრძოლაა. რაც შეეხება წინააღმდეგობაში მყოფ ქალებს, ზელდა მათ ურჩევს:
“ჩვენ ყველანი ძალიან განსხვავებულ გარემოში ვცხოვრობთ და ჩემგან იმის თქმა, რომ “ყოველთვის უნდა ილაპარაკოთ”, მარტივია. ვგულისხმობ იმას, რომ იმ დემოკრატიაში, სადაც მე ვცხოვრობ, ეს მაინც რთულია, მაგრამ ვიცი, რომ ამის გამო არც ციხეში ჩამსვამენ, არც ქუჩაში დამესხმიან თავს და არც მომკლავენ. თუმცა, ვფიქრობ, ყველა ქალისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი პირველი ნაბიჯი ერთმანეთთან საუბარია.
არასდროს შეგეშინდეთ ერთმანეთთან საუბრის. ჩვენ ყოველთვის უნდა ვესაუბრებოდეთ ერთმანეთს, რადგან მსოფლიოს მოსახლეობის ნახევარზე მეტს შევადგენთ და ძალაუფლებაც გვაქვს. უბრალოდ, ეს ძალა განსხვავებული ფორმით ვლინდება. რაც უფრო მეტად ვისაუბრებთ ერთმანეთთან და რაც უფრო ნაკლებად ვიქნებით იზოლირებულები და დაცალკევებულები, მით უფრო მეტია შანსი, რომ დავამარცხოთ ის ჩაგვრა, რომელსაც მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, სხვადასხვა ფორმით ვაწყდებით. ჩვენ ყოველთვის ერთად უნდა ვიყოთ”.
ზელდა პერკინსს საქმიანობისთვის არაერთი ჯილდო აქვს მიღებული. იგი დასახელდა TIME-ის “წლის ადამიანად”, გადაეცა გაეროს ქალთა ორგანიზაციის დიდი ბრიტანეთის კომიტეტის (UN Women UK) ჯილდო გენდერული თანასწორობის საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის.
მისი ისტორია ეკრანზე მსახიობმა სამანტა მორტონმა გააცოცხლა Universal Pictures-ის ფილმში “She Said”. ფილმი ვაინშტაინის მხილების პროცესსა და იმ დუმილის კულტურას ასახავს, რომელმაც წლების განმავლობაში კინოპროდიუსერის დანაშაულები შესაძლებელი გახადა.
2025 წლის დეკემბერში ზელდა პერკინსი სოციალური სამართლიანობისთვის გაწეული საქმიანობის აღსანიშნავად ბრიტანეთის საახალწლო საპატიო ჯილდოების სიაში CBE-ის (ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის მეთაური) ტიტულით დააჯილდოვეს.