პანსექსუალობა სექსუალური ორიენტაციაა, რომელიც ნებისმიერი გენდერის ადამიანის მიმართ შესაძლო მიზიდულობას აღწერს.
თუმცა ეს განმარტება არ გვიჩვენებს, კონკრეტულად ვინ მოსწონს ადამიანს, როგორი ურთიერთობა სურს ან რამდენად ერთგულია პარტნიორის მიმართ. ამ სტატიაში ვისაუბრებთ, რას ნიშნავს მიზიდულობა „გენდერის მიუხედავად“ და სად იკვეთება პანსექსუალობა ბისექსუალობასთან.
- იხილეთ აგრეთვე რას ნიშნავს გენდერული იდენტობა? — მარტივად
რას ნიშნავს პანსექსუალობა?
პანსექსუალ ადამიანს შეიძლება იზიდავდეს ქალი, კაცი, არაბინარული ან სხვა გენდერის ადამიანი. არაბინარული ეწოდება ადამიანს, რომლის გენდერული იდენტობაც მხოლოდ ქალის ან მხოლოდ კაცის კატეგორიაში არ თავსდება. პანსექსუალის მიზიდულობა მხოლოდ კონკრეტული გენდერის ადამიანებით არ შემოიფარგლება.
პანსექსუალობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანს ყველა იზიდავს. კონკრეტული ადამიანის მიმართ ინტერესში შეიძლება მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდეს გარეგნობას, ხასიათს, იუმორს, საერთო ინტერესებსა თუ ემოციურ სიახლოვეს. შესაძლო მიზიდულობა არც ურთიერთობის სურვილს უდრის: ადამიანი შეიძლება ვინმეს მიმზიდველად მიიჩნევდეს, მაგრამ მასთან პარტნიორობა არ სურდეს, მაგალითად, განსხვავებული ღირებულებების ან შეუთავსებელი მოლოდინების გამო.
სექსუალური ორიენტაცია აღწერს, ვინ შეიძლება იზიდავდეს ადამიანს სექსუალურად; გენდერული იდენტობა კი — როგორ აღიქვამს ის საკუთარ გენდერს. პანსექსუალობა ადამიანის გენდერს არ გვიჩვენებს: პანსექსუალი შეიძლება იყოს ნებისმიერი გენდერის ადამიანი. ადამიანის ჩაცმულობა ან გარეგნობა გვაძლევს მისი ორიენტაციის „გამოცნობის“ საშუალებას.
ტერმინის მოკლე ისტორია და დროშა
ბერძნული წინსართი „პან-“ ნიშნავს „ყველას“ ან „ყოველს“. სიტყვა „პანსექსუალი“ ინგლისურ ენაში მეოცე საუკუნის დასაწყისშიც გამოიყენებოდა. მისი ადრეული მნიშვნელობა გამოცდილებასა და ქცევაში ეროტიკული განცდების ფართო როლს უკავშირდებოდა. ეს თანამედროვე სექსუალური ორიენტაციის განმარტებას არ უდრის.
პანსექსუალების დროშას სამი ჰორიზონტალური ზოლი აქვს: ვარდისფერი ქალების მიმართ მიზიდულობას აღნიშნავს, ყვითელი — არაბინარული ადამიანების მიმართ მიზიდულობას, ლურჯი — კაცების მიმართ მიზიდულობას. დროშის შექმნას 2010 წელს Tumblr-ის მომხმარებელ Jasper V-ს მიაწერენ.
ფერები სათემო სიმბოლოებია და არა — გენდერის სრული კლასიფიკაცია. დროშის გამოყენება პირადი არჩევანია; იდენტობის დასადასტურებლად ის აუცილებელი არ არის.
- იხილეთ აგრეთვე პანსექსუალების დროშა — ფერები და მათი მნიშვნელობა
ნიშნავს ეს, რომ გენდერს საერთოდ არ აქვს მნიშვნელობა?
პანსექსუალობას ხშირად აღწერენ, როგორც მიზიდულობას „გენდერის მიუხედავად“. ბევრი ამ სიტყვებით გულისხმობს, რომ გენდერი არ განსაზღვრავს, ვინ იზიდავს. თუმცა, სხვადასხვა საკითხია სხვისი გენდერის აღქმა და მისი როლი მიზიდულობაში. მაგალითად, ადამიანს შეიძლება პარტნიორი მისი გარეგნობის, ხასიათის ან იუმორის გამო იზიდავდეს და არა — გენდერის გამო; ამავე დროს, მისი გენდერული იდენტობა ესმოდეს და პატივს სცემდეს.
პანსექსუალ ადამიანს შეიძლება გარკვეული გარეგნობა ან ხასიათი მოსწონდეს, ან კონკრეტული ფორმის ურთიერთობა სურდეს. ეს თავისთავად არ გვიჩვენებს, რა როლს ასრულებს გენდერი მის მიზიდულობაში. არც ყველა გენდერის მიმართ თანაბარი სიხშირით ან სიმძაფრით მიზიდულობაა აუცილებელი. ადამიანები საკუთარ გამოცდილებას სხვადასხვაგვარად აღწერენ, ამიტომ მხოლოდ ერთი ფრაზით ვერ გადავწყვეტთ, ვინ არის პანსექსუალი და ვინ — არა.
უნდა აღინიშნოს, რომ სხვადასხვა გენდერის ადამიანების მიმართ მიზიდულობა ადამიანს სექსიზმისგან, ტრანსფობიისგან ან სხვა უარყოფითი წინასწარგანწყობებისგან და სტერეოტიპებისგან არ ათავისუფლებს. ინკლუზიურობა მხოლოდ იმით არ იზომება, ვინ შეიძლება გვიზიდავდეს — ის სხვების მიმართ დამოკიდებულებასა და ქცევაშიც უნდა ჩანდეს.
პანსექსუალობა და ბისექსუალობა — მსგავსებები და განსხვავებები
ბისექსუალობა ერთზე მეტი გენდერის ადამიანების მიმართ მიზიდულობას ნიშნავს. ზოგი ბისექსუალი საკუთარ გამოცდილებას კონკრეტულად ორი გენდერის — მაგალითად, ქალებისა და კაცების — მიმართ მიზიდულობად აღწერს; სხვას კი შეიძლება უფრო მეტი ან ნებისმიერი გენდერის ადამიანი იზიდავდეს. მას ასევე აღწერენ, როგორც საკუთარი და სხვა გენდერების ადამიანების მიმართ მიზიდულობას. ტერმინი თავისთავად მხოლოდ ქალებითა და კაცებით არ შემოიფარგლება და არც ტრანს ან არაბინარულ ადამიანებს გამორიცხავს.
გავრცელებული განსხვავება ასეთია: „ბისექსუალი“ ხაზს უსვამს ერთზე მეტი გენდერის მიმართ მიზიდულობას, „პანსექსუალი“ კი — ნებისმიერი გენდერის მიმართ მიზიდულობის შესაძლებლობას ან მიზიდულობას გენდერის მიუხედავად. ამ განმარტებებს შორის თანაკვეთაა: ბისექსუალ ადამიანსაც შეიძლება ნებისმიერი გენდერის ადამიანი იზიდავდეს და გენდერი მის ინტერესს არ განსაზღვრავდეს.
- იხილეთ აგრეთვე რას ნიშნავს ბი-ცნობისმოყვარეობა?
წარმოვიდგინოთ ორი ადამიანი, რომლებსაც ქალების, კაცებისა და არაბინარული ადამიანების მიმართ მიზიდულობა განუცდიათ. ერთი თავს ბისექსუალად აღწერს, მეორე — პანსექსუალად. ეს არ ნიშნავს, რომ პირველი რომელიმე გენდერს გამორიცხავს ან მეორე უფრო „ღიაა“. მსგავსი გამოცდილების მქონე ადამიანებმა შეიძლება საკუთარი თავი სხვადასხვა სიტყვით აღწერონ.
ტერმინის არჩევანში შეიძლება როლი ჰქონდეს პირად ისტორიას, თემთან კავშირსა და იმას, რომელი სიტყვა ეხმარება ადამიანს საკუთარი გამოცდილების გადმოცემაში. ზოგი ორივე ტერმინს იყენებს. საუბარია გამოცდილების დასახელებაზე და არა იმაზე, რომ ადამიანი მიზიდულობას შეგნებულად ირჩევს.
► არც ერთი იდენტობა თავისთავად არ არის მეორეზე უფრო ინკლუზიური ან პროგრესული. ერთის პატივისცემა მეორის მოძველებულად ან გამომრიცხველად გამოცხადებას არ მოითხოვს.
პანსექსუალობა და პანრომანტიკულობა
სექსუალური მიზიდულობა კონკრეტული ადამიანის მიმართ სექსუალურ ინტერესს ნიშნავს. რომანტიკული მიზიდულობა კი შეიძლება გამოიხატებოდეს მასთან რომანტიკული სიახლოვის, შეყვარებულობის ან წყვილად ყოფნის სურვილში. მეგობრული სიახლოვე თავისთავად არცერთს არ ნიშნავს.
„პანსექსუალი“ ძირითადად სექსუალურ ორიენტაციას აღწერს, „პანრომანტიკული“ კი — ნებისმიერი გენდერის ადამიანის მიმართ შესაძლო რომანტიკულ მიზიდულობას. ზოგი ადამიანი და ორგანიზაცია „პანსექსუალობაში“ რომანტიკულ ან ემოციურ მიზიდულობასაც მოიაზრებს; სხვები მათ ცალკე აღწერენ. ამიტომ სასარგებლოა ვიცოდეთ, რას გულისხმობს ამ სიტყვაში თავად ადამიანი.
სექსუალური და რომანტიკული მიზიდულობა ყოველთვის ერთმანეთს არ ემთხვევა. მაგალითად, ადამიანს შეიძლება ნებისმიერი გენდერის ადამიანი უყვარდებოდეს, თუმცა სექსუალურ მიზიდულობას იშვიათად ან საერთოდ არ განიცდიდეს. ეს პანრომანტიკულ გამოცდილებას არ გამორიცხავს. ორივე ტერმინის ცალ-ცალკე გამოყენება ზოგს საკუთარი გამოცდილების აღწერაში ეხმარება, თუმცა ყველასთვის აუცილებელი არ არის.
► მიზიდულობის განცდა ადამიანს არც სექსს ავალდებულებს და არც ურთიერთობის დაწყებას.
გავრცელებული მითები პანსექსუალობის შესახებ
ხშირად მცდარად მიიჩნევენ, რომ ორიენტაცია ადამიანის ხასიათსა და ქცევას განსაზღვრავს. ამის გამო პანსექსუალ ადამიანს შეიძლება უსაფუძვლოდ არ ენდონ ან მის პირად საზღვრებს ნაკლებად სერიოზულად მოეკიდონ.
მითი #1: პანსექსუალ ადამიანებს ყველა იზიდავთ
ნებისმიერი გენდერის ადამიანის მიმართ შესაძლო მიზიდულობა ყველას მიმართ ინტერესს არ ნიშნავს. ისევე, როგორც ქალების მიმართ მიზიდულობა ყველა ქალის მოწონებას არ გულისხმობს, პანსექსუალ ადამიანსაც ზოგი მოსწონს, ზოგი კი — არა. მეგობრობა, კეთილგანწყობა ან სიახლოვე ავტომატურად ფლირტად არ უნდა მივიჩნიოთ. პანსექსუალობა არ არის მიზეზი, ადამიანის უარი ეჭვქვეშ დავაყენოთ.
მითი #2: პანსექსუალობა არაერთგულებას ნიშნავს
ორიენტაცია პარტნიორების რაოდენობას არ განსაზღვრავს. პანსექსუალ ადამიანს შეიძლება ერთი პარტნიორი ჰყავდეს, რამდენიმე ან არცერთი. ურთიერთობაში ნდობა შეთანხმებების პატივისცემაზეა დამოკიდებული და არა იმაზე, პოტენციურად რამდენი გენდერის ადამიანი შეიძლება იზიდავდეს ვინმეს.
გარდა ამისა, რამდენიმე პარტნიორთან ყველას თანხმობით ურთიერთობა თავისთავად ღალატი არ არის; ღალატი პარტნიორებთან შეთანხმებული სექსუალური ან რომანტიკული საზღვრების დარღვევას გულისხმობს. პანსექსუალობა არც მონოგამიას გამორიცხავს და არც სხვა ფორმის ურთიერთობას მოითხოვს.
- იხილეთ აგრეთვე პოლიამორია — მნიშვნელობა, ტიპები და რჩევები
მითი #3: პანსექსუალობა ფაზა ან დროებითი „მოდაა“
თანამედროვე სამყაროში სხვადასხვა სექსუალური ორიენტაციების გაზრდილი ხილვადობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანის გამოცდილება ახალი ან დროებითია. ტერმინის პირველად გაგებამ შეიძლება მანამდე უსახელო განცდების აღწერა გააადვილოს. ზოგი მოგვიანებით სხვა სიტყვას ირჩევს, რადგან საკუთარი გამოცდილების გაგება ეცვლება; ეს წინა იდენტობას არაგულწრფელად არ აქცევს.
► მხოლოდ ასაკით ან ტერმინის პოპულარობით ვერ დავასკვნით, რომ ადამიანის იდენტობა „ფაზაა“.
მითი #4: ყველა პანსექსუალი ადამიანი „გენდერს ვერ ხედავს“
„გენდერს ვერ ხედავს“ ზოგი ადამიანის გამოცდილების აღწერის მეტაფორაა და არა — პანსექსუალობის აუცილებელი პირობა. სხვისი გენდერის აღქმა და პატივისცემა არ ეწინააღმდეგება მიზიდულობას გენდერის მიუხედავად.
მითი #5: ტრანს და არაბინარული ადამიანები მხოლოდ პანსექსუალებს შეიძლება იზიდავდნენ
ტრანს ქალები ქალები არიან, ტრანს კაცები კი — კაცები. ტრანს ადამიანის მიმართ მიზიდულობა ვინმეს ავტომატურად პანსექსუალად ან ბისექსუალად არ აქცევს: მაგალითად, ჰეტეროსექსუალ კაცს შეიძლება ტრანს ქალი იზიდავდეს.
არაბინარული ადამიანების მიმართ მიზიდულობაც მხოლოდ პანსექსუალობას არ ახასიათებს — ბისექსუალობა, მაგალითად, მხოლოდ ქალებითა და კაცებით არ შემოიფარგლება. ტრანს და არაბინარული ადამიანები ერთი დამატებითი გენდერის კატეგორია არ არიან.
მითი #6: პანსექსუალი ადამიანის პარტნიორის გენდერით შეგვიძლია მისი „რეალური“ ორიენტაციის გაგება
მხოლოდ პარტნიორის გენდერით ადამიანის ორიენტაციას ვერ განვსაზღვრავთ. კაცთან ურთიერთობაში მყოფი პანსექსუალი ქალი ავტომატურად ჰეტეროსექსუალი არ ხდება, ქალთან ურთიერთობისას კი — ლესბოსელი. არც პარტნიორის არყოლა აუქმებს პანსექსუალობას. სხვადასხვა გენდერის ადამიანებთან ურთიერთობის გამოცდილება იდენტობის დასადასტურებელი მოთხოვნა არ არის.
► პანსექსუალობა მიზიდულობის აღწერის ერთ-ერთი გზაა. ის ადამიანის ხასიათს, ერთგულებას ან ურთიერთობის ფორმას არ განსაზღვრავს. ორიენტაციის ცოდნა ადამიანის გაცნობას ვერ ჩაანაცვლებს.
წყაროები: PFLAG National Glossary, Stonewall, Merriam-Webster, University of Colorado Boulder, The Trevor Project