პიტა მელარკი, კონრად ფიშერი, გარეთ გრემი, ვეს ბენეტი, ჯონი კავანა, ზეიდენ რიორსონი, ალექს ნილსენი, ილია როზანოვი, ნიკ ნელსონი — თუ თანამედროვე მხატვრულ ლიტერატურას კითხულობ, განსაკუთრებით ფენტეზისა და რომანტიკას, მაშინ ეს სახელები შენთვის უცხო არ იქნება. უფრო მეტიც — დიდი შანსია, რომელიმე მათგანი შენი “წიგნის ბოიფრენდიც” იყოს, მიუხედავად იმისა, მარტო ხარ თუ ურთიერთობაში.
ამ პერსონაჟებს მხოლოდ ის არ აერთიანებთ, რომ ისინი “წიგნის ბოიფრენდების” ყველაზე პოპულარულ სიებში მუდმივად ხვდებიან. ისინი ქალი ავტორების შექმნილი გმირები არიან და, ამავდროულად, BookTok-ის მთავარ ვარსკვლავებად მიიჩნევიან.
- #BookTok მხოლოდ TikTok-ზე არსებული ჰეშთეგი არ არის. ეს არის მკითხველების, ავტორებისა და კონტენტის შემქმნელების გაერთიანება, სადაც ადამიანები ერთმანეთს უზიარებენ, რას კითხულობენ, რას წერენ და რომელ წიგნებს უწევენ რეკომენდაციას.
პერსონაჟებისა და წიგნების პოპულარობასთან ერთად, სოციალურ მედიაში ფართოდ გავრცელდა ფრაზა “ქალის მიერ დაწერილი” (men written by women). ამ სტატიაში მიმოვიხილავთ, რას გულისხმობს ეს ტრენდი, რას ამბობენ მკითხველები, ავტორები და როგორ გახდა ასეთი პოპულარული სოციალურ ქსელებსა და მის მიღმა.
მაგალითად readwithniniko ქართველი ბუქტოკერის გვერდია. ნინოს კითხვა ბავშვობიდან უყვარს. წლების განმავლობაში საყვარელი ჟანრები და ავტორები არაერთხელ შეიცვალა, ბოლო პერიოდში კი თანამედროვე რომანებზე გადაერთო — წიგნებზე, რომლებშიც, როგორც თავად ამბობს, იცის, რომ “ბოლოს ყველაფერი კარგად იქნება”. გზაში, მოსაწყენ შეხვედრებზე თუ ძილის წინ — თითქმის ყოველ თავისუფალ წუთს კითხულობს.
“ერთი წლის წინ ყველა სოციალური ქსელი გავაუქმე და გადმოვწერე TikTok-ი. თავიდან სახალისო ვიდეოებს ვუყურებდი და მერე შემთხვევით გადავაწყდი ინგლისურენოვან ბუქტოკერს, რომელიც ზუსტად იმ წიგნებზე ლაპარაკობდა, რომლებსაც მე ვკითხულობდი. აქ არავინ კითხულობდა მსგავს წიგნებს (ყოველ შემთხვევაში მე არ ვიცნობდი არავის). მეცხრე ცაზე ვიყავი ბედნიერებისგან. არ ვიცოდი, საერთოდ თუ არსებობდა მსგავსი რამ”.
#BookTok-მა ნინოს არაერთი ახალი წიგნი, ავტორი თუ ჟანრი აღმოაჩენინა.
“როგორც მკითხველს, კითხვის ჩვევები იმდენად არ შემცვლია, რამდენადაც ახალი ჟანრები აღმოვაჩინე, როგორიცაა მაგალითად MM Romance [რომანტიკული ლიტერატურის ქვეჟანრი, რომლის მთავარი სასიყვარულო სიუჟეტი კაცებს შორის ვითარდება] და დამოკიდებული გავხდი ამ ჟანრზე. არაჩვეულებრივი წიგნები იწერება ქვიარ წყვილებზე და ნამდვილად ტიკტოკის დამსახურება იყო, რომ ისინი აღმოვაჩინე”.
მოგვიანებით ნინომ გადაწყვიტა, მსგავსი სივრცე ქართულ სოციალურ მედიაშიც შეექმნა. რადგან თანამედროვე რომანტიკული ლიტერატურის მისთვის საინტერესო ქვეჟანრებს [Spicy Romance, Dark Romance და MM Romance] თითქმის არავინ განიხილავდა ქართულ BookTok-ზე, თანამოაზრე მკითხველების პოვნა საკუთარი გვერდის შექმნით გადაწყვიტა.
“როგორც კარგ ფილმს უყურებ და გინდა, ვიღაცას გაუზიარო, ზუსტად ასეა კარგი წიგნის შემთხვევაშიც. ჩემ გარშემო არავინ იყო, ვისთანაც ამ წიგნებზე ვისაუბრებდი, ამიტომ გადავწყვიტე, მეცადა და გამებედა, მიუხედავად იმისა, რომ ჩემს გვიან ოცდაათიანებში ვარ. ძალიან ბედნიერი ვარ ეს გადაწყვეტილება რომ მივიღე, რადგან დღეს ჩემ გარშემო ბევრი ადამიანი, გოგო შემომეკრიბა, რომლებთანაც განვიხილავ წიგნებს”.
ნინოს ყველაზე ხშირად პირად შეტყობინებებში სწერენ. ამბობს, რომ გამომწერების, მკითხველების 90% წიგნების ქართულ თარგმანს ითხოვს.
ქალი ავტორების რომანტიკული ლიტერატურასა და Men written by women ტრენდზე საუბრისას კი ნინომ გვითხრა:
“ვფიქრობ, ქალი ავტორების რომანტიკული ლიტერატურა იმიტომ გახდა ასეთი პოპულარული, რომ მათ შექმნეს ისეთი კაცი პერსონაჟები, როგორებიც თანამედროვე ქალებს სურთ იხილონ […] მარტო კაცებზე არ არის საუბარი, ქალებზეცაა საუბარი და ზოგადად ურთიერთობაზე, იმიტომ, რომ დაიწყეს ლაპარაკი იმაზე, რა არის სწორი, რა არის არასწორი და რა გვჭირდება ზოგადად ემოციურად ხელმისაწვდომ ადამიანებს”.
Written by Women — ქალის მზერა (Female Gaze)
Men written by women — ქალი ავტორების დაწერილი კაცი პერსონაჟები ბოლო წლებში სოციალურ პლატფორმებზე ერთ-ერთ ყველაზე განხილვად თემად იქცა. ფრაზამ, რომელიც 2020 წლიდან გავრცელდა, სოციალურ ქსელებში ახალი დისკუსია გააჩინა — რას ნიშნავს ჯანსაღი მასკულინობა და როგორი პარტნიორის ხილვა სურთ ქალებს როგორც ლიტერატურაში, ისე რეალურ ცხოვრებაში.
ახალი ტრენდი არამხოლოდ მკითხველების, არამედ მკვლევრებისთვისაც დისკუსიის საგანი გახდა. მათი განმარტებით, ეს ფენომენი მჭიდროდ უკავშირდება “ქალის მზერის” (female gaze) კონცეფციას, რომელიც “კაცის მზერის” (male gaze) საპირწონედ მიიჩნევა.
ლიტერატურასა თუ ვიზუალურ ხელოვნებაში “კაცის მზერა” ძირითადად ისეთ პერსპექტივაზე გვიყვება, სადაც ქალები ხშირად მხოლოდ სექსუალურ ობიექტებად, პასიურ პერსონაჟებად არიან კაცი მაყურებლებისთვის წარმოდგენილნი და არა სრულფასოვან, დამოუკიდებელ გმირებად. მაგალითად სოციალური მეცნიერებების ლექსიკონ-ცნობარში ვკითხულობთ:
"მეორე ტალღის ფემინისტმა ლორა მალვიმ (Laura Mulvey) 1975 წელს გამოქვეყნებულ ესეიში "ვიზუალური სიამოვნება და ნარატიული კინო" (Visual Pleasure and Narrative Cinema) პირველად გამოიყენა ტერმინი "კაცური მზერა", რათა კინოში ძალაუფლების გენდერული ასიმეტრია განემარტა. მისი მტკიცებით, ქალი კინოში წარმოდგენილია, როგორც საგანი, რადგან კაცია ის, ვინც ფლობს სრულ კონტროლს გადასაღებ კამერაზე. კაცურ მზერასთან საქმე გვაქვს მაშინ, როცა კამერა ქალს ჰეტეროსექსუალი კაცის პოზიციიდან წარმოაჩენს, რაც ძირითად შემთხვევაში ქალის ეროტიკულ ობიექტად წარმოჩენას გულისხმობს. კაცი არის აქტიური მაყურებელი, ხოლო ქალი მზერის პასიური საგანი. როლების მსგავსი განაწილება ქალსა და კაცს შორის ძალაუფლებრივ ასიმეტრიას უსვამს ხაზს, რადგან ძალაუფლება იმის ხელშია, ვინც აქტიური სუბიექტია, ვის ხელშიც არის კამერა და ვისაც შეუძლია, უყუროს".
“ქალის მზერა” ქალ ავტორებს საშუალებას აძლევს, უარი თქვან ტრადიციულ შაბლონებზე, თემებსა და წარმოდგენებზე, მაგალითად, “იდეალური კაცი გმირის” შესახებ და შექმნან ისეთი პერსონაჟები, რომლებიც უფრო ემპათიურები, ემოციურად გახსნილები და თანასწორ ურთიერთობებზე ორიენტირებულები არიან.
მაგალითად, მკვლევარმა მაზაია ელზა ჟაჰრინმა 2025 წელს თემატური ნაშრომი გამოაქვეყნა, სადაც სწორედ სოციალურ მედიაში პოპულარული ფენომენის ჭრილში სიუზენ კოლინზის “შიმშილის თამაშების” პერსონაჟი, პიტა მელარკი კრიტიკული მასკულინობის თეორიის ჭრილში განიხილა და აჩვენა, თუ როგორ უპირისპირდება ის ტრადიციულ, ტოქსიკურ მასკულინობას.
“სოციალურ ქსელებში ხშირად აღნიშნავენ, რომ პიტა მელარკი არღვევს ტრადიციულ გენდერულ როლებს. პერსონაჟის ისეთი თვისებები, როგორებიცაა მზრუნველობა, ემოციური ინტელექტი, მოწყვლადობა (სენტიმენტალურობა) და კულინარიის სიყვარული, ემიჯნება ჰეგემონური მასკულინობის მოდელს, რომლის მიხედვითაც, კაცი ძლიერი, დომინანტი და ემოციებისგან დაცლილი უნდა იყოს.
პიტას პერსონაჟი აჩვენებს, რომ კაცურობა შეიძლება მოიცავდეს მრავალფეროვან თვისებებსა და ქცევებს, მათ შორის, ისეთებსაც, რომლებიც საზოგადოებაში ხშირად ფემინურობასთან ასოცირდება. სწორედ ეს ხდის მას მსოფლიოს მრავალი მკითხველისთვის ახლობელ და მიმზიდველ პერსონაჟად”.
ნაშრომის ავტორი მიიჩნევს, რომ written by women მხოლოდ ლიტერატურული ტრენდი აღარ არის — ის უფრო ფართო კულტურულ ცვლილებასაც ასახავს და იმის გადააზრებას მოასწავებს, თუ რას ნიშნავს, იყო კაცი თანამედროვე საზოგადოებაში.
მიუხედავად იმისა, რომ “ქალის მიერ დაწერილი კაცების” ტრენდმა ჯანსაღ დისკუსიას ჩაუყარა საფუძველი და შესაძლო სოციალური ნორმების ცვლილებებზეც საუბრობენ, BookTok-ის პოპულარულ ჟანრებზე ლიტერატურული კრიტიკოსები და ფსიქოლოგები გარკვეულ რისკებზეც მიუთითებენ.
მაგალითად, იდეალიზებულმა მხატვრულმა პერსონაჟებმა შეიძლება რეალურ ურთიერთობებში არარეალური მოლოდინები გააჩინოს. თუმცა რომანტიკული ლიტერატურისადმი ეს ხედვა შეიძლება დავის საგანიც იყოს. ზოგის არგუმენტით, მკითხველს მშვენივრად შეუძლია ფანტაზიისა და რეალობის ერთმანეთისგან გამიჯვნა, ხოლო რომანტიკულ წიგნებს, პირიქით, შეუძლია გააუმჯობესოს ურთიერთობები კომუნიკაციისა და ვნების გაღვიძებით. მართალია, რომანტიკული წიგნები გვთავაზობს ყოველდღიური ცხოვრების სირთულეებისგან თავის დაღწევის საშუალებას, თუმცა ჩვენ მაინც უნდა შევინარჩუნოთ კრიტიკული პერსპექტივა და მკაფიოდ გავავლოთ ზღვარი მხატვრულ სამყაროსა და რეალობას შორის.
გარდა ამისა, BookTok-ის პოპულარულ ჟანრებში (მაგალითად, Dark Romance-ში), რიგ წიგნებში, ავტორები ხშირად ტოქსიკურ და აგრესიულ ქცევებს რომანტიზებას უკეთებენ. ამასთანავე, მიუხედავად იმისა, რომ წიგნები ოფიციალურად ზრდასრული მკითხველისთვისაა განკუთვნილი, ალგორითმი ბევრად უმცროს, მათ შორის, მოზარდ აუდიტორიამდეც აღწევს.
მკითხველთა აზრით, პრობლემა განსაკუთრებით მაშინ იჩენს თავს, როდესაც პირადი საზღვრების დარღვევა, კონტროლი ან იზოლაცია აღიქმება არა როგორც გადასაჭრელი კონფლიქტი, არამედ წარმოჩინდება და ჯილდოვდება, როგორც “რომანტიკული იდეალი”. მოზარდობის ასაკში ასეთი შინაარსის მასობრივმა მოხმარებამ და მსგავსი ქცევითი მოდელების კრიტიკის გარეშე მიღებამ, შესაძლოა, განამტკიცოს ან ნორმად აქციოს პრობლემური წარმოდგენები ურთიერთობების შესახებ.
ეს კრიტიკა არ ცვლის იმ ფაქტს, რომ BookTok-მა მკითხველთა კულტურა მნიშვნელოვნად შეცვალა. წიგნები, რომლებსაც ადრე მხოლოდ ლიტერატურული წრეები განიხილავდნენ, დღეს მილიონობით ადამიანისთვის ხელმისაწვდომია. ამავდროულად, პლატფორმამ წიგნების გარშემო გლობალური საზოგადოება შექმნა, სადაც მკითხველები ერთმანეთს რეკომენდაციებს უზიარებენ, მსჯელობენ პერსონაჟებზე და ახალ ავტორებს აღმოაჩენენ.
#BookTok, წიგნები და “თერაპია”
“თერაპია ძვირია, ეს წიგნები წაიკითხეთ” — შესაძლოა, TikTok-ზე ეს ტრენდი თქვენც შეგხვედრიათ. რა თქმა უნდა, ფსიქოთერაპიასა და პროფესიონალთან კონსულტაციას ვერაფერი ჩაანაცვლებს, თუმცა BookTok-ზე ეს ტრენდი პოპულარულია და ხშირად კონტენტის შემქმნელები სხვადასხვა საკითხზე თემატურ წიგნებს გვთავაზობენ, რომელთა ავტორებიც ქალები არიან.
მაგალითად, ამ სიაში შეიძლება შეგხვდეთ წიგნები სიყვარულზე, მეგობრობაზე, გლოვაზე, ტრავმასა და მენტალურ ჯანმრთელობაზე, საკუთარი თავისა, თუ “ოჯახის” პოვნაზე:
- სარა დამოფის ბესტსელერი რომანი “ნათელი წლები” (The Bright Years);
- ემილი ჰენრის რომანი “ბედნიერი ადგილი” (Happy Place);
- ვირჯინია ევანსის სადებიუტო რომანი “კორესპონდენტი” (The Correspondent);
- აიშა მუჰარარის რომანი “საყვარელი ადამიანი” (Loved One);
- ლიზ ტომფორდის Windy City (ჩიკაგოს სერია) — თანამედროვე სპორტული რომანტიკის (Sports Romance) ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სერია;
- ალი ჰაზელვუდის “სიყვარულის ჰიპოთეზა” (The Love Hypothesis), რომლის ეკრანიზაციაც სექტემბერში გამოდის.
- სარა ჯ. მაასის “ეკლებისა და ვარდების სამეფო” (A Court of Thorns and Roses / ACOTAR) — თანამედროვე “რომანტეზის” (Romantasy) ჟანრის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და საკულტო სერია;
- ეშლი პოსტონის პოპულარული რომანტიკული წიგნი “შვიდწლიანი ნახტომი” (The Seven Year Slip).
- ბრიტანელი მწერლისა და ილუსტრატორის, ელის ოსმანის (Alice Oseman) მიერ შექმნილი პოპულარული გრაფიკული რომანების (კომიქსების) სერია Heartstopper.
მიუხედავად იმისა, რომ BookTok-ზე ყველა ჟანრის მოყვარულს შეხვდებით, განსაკუთრებული პოპულარობით ე.წ. რომკომები (რომანტიკული კომედიები), ახალგაზრდული ლიტერატურა და “რომანტეზი” (Romantasy — რომანტიკისა და ფენტეზის სინთეზი) სარგებლობს.
თუ რამდენიმე ათწლეულით უკან დავბრუნდებით, რომანტიკული წიგნების კითხვა გარკვეულ სტიგმასთან ასოცირდებოდა. დღეს კი სურათი რადიკალურად არის შეცვლილი. 2022-2023 წლებში რომანტიკული ჟანრის გაყიდვები 52%-ით გაიზარდა. ბევრი მკითხველისთვის ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც მათ საკუთარი თავი წიგნის ფურცლებზე იპოვეს. ამ ტრანსფორმაციაში უდიდესი როლი სწორედ TikTok-ის წიგნის მოყვარულთა გაერთიანებამ — #BookTok-მა ითამაშა. რამდენიმე წიგნის ეკრანიზაციამ ფილმად თუ სერიებად ასევე დიდი პოპულარობა მოიპოვა.
ბოლო წლებში ჟანრმაც ხელშესახები ტრანსფორმაცია განიცადა. თუ ადრე სიუჟეტები ძირითადად თეთრკანიან, ჰეტეროსექსუალ პერსონაჟებზე იყო კონცენტრირებული, დღეს მკითხველი ბევრად მრავალფეროვან გმირებს, ისტორიებსა და თემებს ხვდება. ამ წიგნებში დღეს სულ უფრო ხშირად ნახავთ სხვადასხვა წარმომავლობის, ეთნიკური კუთვნილებისა და სექსუალური ორიენტაციის გმირებს, რაც კიდევ უფრო მეტ ადამიანს აძლევს საშუალებას, საკუთარი თავი წიგნის ფურცლებზე დაინახოს.
სტერეოტიპული, მდიდარი თუ დიდგვაროვანი კაცებისა და მორჩილი ქალების ნაცვლად, ასპარეზზე გამოვიდნენ რეალური ადამიანები, რომლებთანაც მკითხველს საკუთარი თავის გაიგივება შეუძლია. წიგნებში უხვად არის ძლიერი, დამოუკიდებელი პერსონაჟები, რომლებიც არღვევენ საზოგადოებრივ ნორმებს და საკუთარ სურვილებს მიჰყვებიან. რაც მთავარია, ქალები საკუთარ თავს ხედავენ ამ რომანებში — მნიშვნელობა არ აქვს, მოქმედება დრაკონებითა და ფერიებით სავსე ფენტეზი სამყაროში ვითარდება თუ, მაგალითად, ნიუ-იორკის ქუჩებში.
რომანტიკული ლიტერატურა და მისი ქვეჟანრები მხოლოდ გასართობი არ არის. სამყაროში, რომელიც სავსეა ქაოსით, სტრესით, ცუდი ამბებით, ის ბევრისთვის შესაძლოა იყოს იმედი, თავშესაფარი, ასევე, მხარდაჭერის, გაძლიერების, ცოდნის მიღების, შთაგონების წყარო ან რეალობიდან, ყოველდღიური სტრესისგან თავის დაღწევის საშუალება.
რას ამბობენ ავტორები?
მიუხედავად იმისა, რომ რომანტიკულ ლიტერატურას ხშირად ზედაპირულს ან ბანალურს უწოდებენ, COVID-19-ის პანდემიის პერიოდში ის ბევრი მკითხველისთვის რეალობისგან დროებით თავის დაღწევის საშუალებად და ემოციური შვებად იქცა. თანამედროვე რომანტიკული ნაწარმოებები მხოლოდ სიყვარულის ისტორიებს არ გვიყვება. ეს წიგნები ისეთ თემებსაც ეხება, როგორებიცაა შშმ პირების გამოცდილება, სექსი და თანხმობა (consent), ოჯახური ურთიერთობები, დანაკარგი, მწუხარება და პიროვნული ზრდა.
New York Times-ის ბესტსელერმა ავტორებმა — ჰელენ ჰოანგმა (The Kiss Quotient-ის ავტორი) და ემილი ჰენრიმ (რომანების Beach Read და People We Meet on Vacation-ის ავტორი) სიყვარულსა და რომანტიკაზე wbur.org თან ისაუბრეს.
ემილი ჰენრი ამბობს, რომ რომანტიკული ლიტერატურა სულაც არ არის სამარცხვინო ან უხერხული ჟანრი. მისი აზრით, სიყვარული თავისთავად მოწყვლად გამოცდილებას უკავშირდება, ავტორის მთავარი მიზანი კი, პერსონაჟების ემოციებისა და მოწყვლადობის ავთენტურად გადმოცემაა.
“როდესაც სექსის სცენებს ვწერ, ეს, ალბათ, ერთადერთი მომენტია, როცა საკუთარ თავს უნდა დავაჯერო, რომ ამ ტექსტს არასდროს არავინ წაიკითხავს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ზედმეტად ვიწყებ ფიქრს იმაზე, როგორ აღიქვამს ამას მკითხველი, ნაცვლად იმისა, რომ პერსონაჟებს ვენდო და ვეცადო, ისინი მაქსიმალურად გულწრფელები და მოწყვლადები იყვნენ”.
ჰელენ ჰოანგის თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ რომანტიკული ლიტერატურა ბავშვობიდან უყვარს, მისთვის მნიშვნელოვანია, ეს ჟანრი მხოლოდ შეყვარებაზე არ იყოს და უფრო ღრმა თემებიც მოიცვას. მისი წიგნები ადამიანების ზრდას, ოჯახს, დანაკარგს, სხვადასხვა ცხოვრებისეულ გამოცდილებასა და თვითშემეცნებასაც შეეხება.
“თავიდან ვერც კი ვხვდებოდი, რომ რაღაც ახალს ვაკეთებდი. უბრალოდ იდეა მქონდა, რომელიც ჩემთვის ძალიან ბუნებრივი ჩანდა და, ამავდროულად, ძალიან აღმაფრთოვანებელი იყო. ამიტომაც ზუსტად ისე დავწერე. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც წიგნი დავასრულე და გამოვაქვეყნე, მითხრეს: “გიჟი ხარ თუ გენიოსი?!” რადგან მთავარ გმირებად აუტისტი ქალი და ესკორტი კაცი მყავდა.
ძალიან ვამაყობ იმით, რომ ჩემი წიგნებით შევძელი აუტისტი ადამიანებისა და აზიური წარმოშობის ადამიანების წარმომადგენლობის გაზრდა. მით უფრო დღეს, როცა პოლიტიკური გარემო მათთვის, განსაკუთრებით კი აზიური წარმომავლობის ადამიანებისთვის, ამდენად რთულია”.
ემილი ჰენრის აზრით, რომანტიკული ლიტერატურის მიმართ დამცინავი დამოკიდებულება ისტორიულად იმითაც არის განპირობებული, რომ ეს ჟანრი ძირითადად ქალების მიერ იქმნება და ქალებისთვის იწერება. საუკუნეების განმავლობაში ქალების გამოცდილება, ემოციები და ყოველდღიური ცხოვრება “უმნიშვნელოდ” მიიჩნეოდა, რის გამოც მათ მიერ შექმნილ ხელოვნებასაც ნაკლებ ღირებულებას ანიჭებდნენ.
“ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გააზრება, რომ ის თემები, რომლებზეც ყველაზე ხშირად ვფიქრობთ და რომლებიც ჩვენთვის ყველაზე ძვირფასია, ნამდვილად იმსახურებს ყურადღებას. ჩვენი ყოველდღიური, ერთი შეხედვით, ჩვეულებრივი ცხოვრება სწორედ ის გამოცდილებაა, რომელსაც ადამიანების უმეტესობა იზიარებს და რომლის შესახებ წერაც არანაკლებ ღირებულია.
გარდა ამისა, რევოლუციურია იმის თქმა, რომ ქალების სიამოვნება სამარცხვინო არ არის. არსებობს მიზეზი, რის გამოც ამდენი ხნის განმავლობაში გვასწავლიდნენ, ეს თემები უმნიშვნელოდ, სასაცილოდ და ზედმეტად მიგვეჩნია. სწორედ ამიტომ, ძალიან მნიშვნელოვანია, ამ გამოცდილებას ის ღირებულება მივანიჭოთ, რომელსაც ნამდვილად იმსახურებს”.
თიო დვალაძე პროფესიით მხატვარ-არქიტექტორია, თუმცა, როგორც თავად ამბობს, ისურვებდა, რომ მისი მთავარი საქმიანობა კითხვა ყოფილიყო. სხვა სიკეთეებთან ერთად, BookTok-მა დროის მენეჯმენტიც ასწავლა — ზუსტად იცის, რამდენი დრო უნდა დაუთმოს კითხვას და რამდენი გაზიარებას, კონტენტის შექმნას.
“ყოველთვის მინდოდა კონტენტი შემექმნა, რომელიც ფილმებთან, მუსიკასთან ან წიგნებთან ახლოს იქნებოდა, რადგან ეს ჩემი უსასრულო სიყვარული გამეზიარებინა სხვებისთვისაც, ასევე, ძალიან მინდოდა ჩემი გემოვნების ადამიანებს დავკავშირებოდი. სხვათა შორის ბევრი თანამოაზრე გავიცანი, რაც საუკეთესო რამაა — ესაუბრო ისეთ ადამიანს, რომელსაც იგივე სიყვარული აქვს და რომელმაც ზუსტად იცის, რას გრძნობ რაიმე ნაწარმოების მიმართ”.
თიო იხსენებს, რომ რომანი, რომელმაც მისი ცხოვრება შეცვალა და ნამდვილ მკითხველად აქცია, მაინ რიდის “თეთრი თათმანი” იყო. თინეიჯერობის წლებიდან მოყოლებული, ძირითადად კლასიკას კითხულობდა და დღემდე ჰყავს საყვარელი კლასიკოსები, თანამედროვე ავტორები თუ ქართველი მწერლები. 19 წლის იყო, ფენტეზი რომ აღმოაჩინა. ბრენდონ სანდერსონის “ნისლქმნილი” (Mistborn) ის ეპოქალური წიგნი აღმოჩნდა, რომელმაც როგორც მკითხველს, სრულიად ახალი სამყაროს კარი შეუღო.
“მოგვიანებით, ბუქტოკზე უკვე აღმოვაჩინე ფენტეზის შედარებით ახალი ქვეჟანრი — რომენტეზი, რომელიც ჩემთვის ისევ რაღაც ახლის და მასშტაბურის საწყისი იყო. ამ ჟანრის სიყვარულმა მომცა სიმამაცე, რომ გამერისკა ინგლისურად კითხვის დაწყება, რისიც ძალიან მეშინოდა. და დღეს აქ ვარ — ინგლისურად ფენტეზს ისე ვკითხულობ, როგორც ქართულად, შემდეგ კი გიზიარებთ ჩემს სოციალურ ქსელებში”.
BookTok-ის ანგარიში თიომ 2025 წლის ოქტომბერში შექმნა. მთავარი მიზანი თანამოაზრეების პოვნა და თავისი გრძნობების, ემოციების გაზიარება იყო. ამბობს, რომ მიზანმა გაამართლა — ბევრი კარგი ადამიანი გაიცნო, რომლებიც, თიოს მსგავსად, ფენტეზსა და ზოგადად წიგნებზეა შეყვარებული. თუმცა, როგორც აღმოჩნდა, ქართულ სივრცეში ჟანრული სტერეოტიპებიც იჩენს თავს, რასაც ენობრივი ბარიერიც ემატება:
“ბევრი მწერს ენობრივ ბარიერზე. ყველაზე ხშირად აინტერესებთ, ქართულად რატომ არ არის ნათარგმნი ეს წიგნები. არ არის ნათარგმნი, იმ მიზეზით, რომ დღემდე ფენტეზი არ არის ქართულ მკითხველობით საზოგადოებაში გავრცელებული, რადგან ყველაზე სუსტ ჟანრად მიიჩნევენ.
იცით, ხშირად უთქვამთ, რომ მაგ ზღაპრებს რა გაკითხებს? ან რომ ფენტეზი — ზღაპრებია დიდებისთვისო, “ჟანრი, რომლისგანაც ვერაფერს ისწავლი, დროის კარგვაა” და ა.შ ერთხელ, კომენტარებში დამიწერეს დოსტოევსკი წაიკითხეო, რადგან სტერეოტიპია, რომ დოსტოევსკი თუ გაქვს წაკითხული, “მაგარი” მკითხველი ხარ. მაგ ადამიანს ცალკე ვიდეო ჩავუწერე და ჩემი დოსტოევსკის კოლექცია ვანახე, სხვათა შორის ძალიან მიყვარს ამ მწერლის შემოქმედება, მართლა ყველა რომანი მაქვს წაკითხული მისი ავტორობით”.
დღეს თიოსთვის ფავორიტი ფენტეზი და მისი ქვეჟანრებია — ეპიკური ფენტეზით დაწყებული, რომენტეზით დამთავრებული. ერთადერთი მიმართულება, რომელსაც ნაკლები ენთუზიაზმით, თუმცა მაინც კითხულობს, დისტოპიური ფენტეზია.
რაც შეეხება ავტორებსა და წიგნებს, თიოსთვის გარდამტეხი ბრენდონ სანდერსონის ტრილოგია Mistborn აღმოჩნდა, ხოლო სარა ჯ. მაასის სერიები (ACOTAR, Throne of Glass) მის ყოველდღიურ საფიქრალად და სიზმრებადაც კი იქცა. გამორჩეული ადგილი უკავია რეიჩელ გილიგის გოთიკურ ფენტეზსაც (One Dark Window, Knight and the Moth) — ორი საყვარელი ჟანრის სინთეზის გამო, თიო ამბობს, რომ ეს ავტორი თითქოს სპეციალურად მისთვის წერს.
Men Written by Women ტრენდის განხილვისას, თიო ხაზს უსვამს ისტორიულ კონტექსტს. მისი თქმით, კლასიკოს ავტორთა უმრავლესობას კაცები შეადგენდნენ, რომლებიც სასიყვარულო ხაზებსა თუ პერსონაჟებს საკუთარი პერსპექტივიდან ხატავდნენ, შესაბამისად, სიყვარულიც, რომანიც და ლიტერატურაც საზოგადოდ ამ პერსპექტივით იყო ცნობილი. თუმცა, მისი დაკვირვებით, გარდატეხა ჯერ კიდევ 1813 წელს მოხდა, როდესაც ჯეინ ოსტინმა “სიამაყესა და ცრურწმენაში” მისტერ დარსი შექმნა და კლასიკური ლიტერატურა თავდაყირა დააყენა.
“მე ვფიქრობ, რომ ეს მწერლები ქალებს აერთიანებენ, ერთ საზოგადოებად გვაყალიბებენ, გვაძლევენ იმას, რაც რეალურ სამყაროში გვაკლია — თავისუფლება, საზოგადოების მიმღებლობა, თავგადასავლები, სიყვარული და, რაც მთავარია, Happy End-ი, რაც ხშირად ჩვენს რეალობაში არ გვაქვს. ისინი, “ნარნიას ქრონიკების” მსგავსად, თავისი ხელით გვიღებენ ჯადოსნურ კარს რეალობიდან გაქცევისთვის”.
როგორც მკითხველი და ბუქტოკერი, თიო ისურვებდა, რომ ქართულად მეტი თანამედროვე ფენტეზი ითარგმნოს, სხვებს კი ურჩევს, აუცილებლად მისცენ შანსი ამ ჟანრს, რადგან სჯერა, რომ ის მათ ცხოვრებას უკეთესობისკენ შეცვლის.
BookTok-მა, written by women-ის ფენომენმა და ბევრმა ახალმა ტრენდმა კიდევ ერთხელ აჩვენა, რომ ლიტერატურა, თემები, პერსონაჟები აჩენს ახალ კითხვებს ურთიერთობებზე, ცვლის წარმოდგენებს გენდერულ როლებსა და მასკულინობაზე, იწყებს დისკუსიებს. ამ ცვლილებების სათავეში კი ქალი ავტორები არიან.
ბუნებრივია, ქალი ავტორების შემოქმედების მხოლოდ რომანტიკულ ლიტერატურასთან გაიგივება მცდარი წარმოდგენაა. ქალები საუკუნეების განმავლობაში წერდნენ ისტორიულ, ფილოსოფიურ, ფანტასტიკურ და სხვა ჟანრის მნიშვნელოვან ნაწარმოებებს, კომპლექსური და მრავალგანზომილებიანი სიუჟეტებითა და პერსონაჟებით. თუმცა თანამედროვე წიგნებმა და ახალმა ტრენდებმა კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა, რამდენად დიდი გავლენის მოხდენა შეუძლიათ ქალ მწერლებს თანამედროვე ლიტერატურასა და მკითხველთა კულტურაზე. ეს გახდა კიდევ ერთი სივრცე, რომელმაც ქალი ავტორების შემოქმედებას ახალი აუდიტორია მოუძებნა — ახალი ტრენდებით, დისკუსიებითა და შესაძლო სოციალურ-კულტურული ცვლილებებით.