“ჩემი მთავარი იდენტობაა სხვების მხარდამჭერი ადამიანი” — გვეუბნება ანა აბაშიძე საკუთარ თავზე საუბრისას.
მას ნიუ-იორკში, ვესტ ვილიჯში შევხვდით. მედია აპრილი ანას ბავშვობასა და მშობლებზე, წინააღმდეგობასა და სოლიდარობაზე, ემიგრაციაზე, საკუთარ გამოცდილებებზე, აქტივიზმზე და სხვა ბევრ საკითხზე ესაუბრა.
თავიდან დაწყება
უკვე სამი წელია ემიგრაციაშია. თავდაპირველად ჩიკაგოში წავიდა სასწავლებლად და თან გაიყოლა ჩიპო — ძაღლი, რომელიც მანამდე უკრაინიდან ჩამოიყვანა. ჩიკაგოში სასამართლოში ადვოკატირების მაგისტრი გახდა, სამ საგანში საუკეთესო სტუდენტის ჯილდოც მოიპოვა და სტაჟირება ჩიკაგოს პროკურატურაში განაგრძო. ამის შემდეგ კი ნიუ-იორკში გადავიდა საცხოვრებლად.
ანა არასამთავრობო ორგანიზაცია პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR) ერთ-ერთი დამფუძნებელია. PHR 2012 წელს, სწორედ იმ ადამიანების უფლებების დასაცავად შეიქმნა, რომლებიც ყველაზე ხშირად რჩებიან სისტემის მიღმა. ანას სპეციალობაა ბავშვთა და შშმ პირთა უფლებები, ასევე, გენდერული თანასწორობის საკითხები. სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატში, გაეროს ქალთა ორგანიზაციაში და ა.შ.
შეიძლება ითქვას, რომ ახლა ყველაფერს თავიდან იწყებს, რადგან “საქართველოში დაგროვილი გამოცდილება და წლების შრომა ამერიკულ სისტემაში ავტომატურად ვერ გადავა”. ახლა მისი მიზანი ამერიკაში საადვოკატო საქმიანობის ლიცენზიის მოპოვებაა. ჯერ არ იცის, რომელი მიმართულებით სურს მუშაობა, მაგრამ ერთ რამეში დარწმუნებულია — “ადვოკატად ვხედავ საკუთარ თავს და გავხდები აუცილებლად”.
თავიდან დაწყება მისთვის დამაკნინებელი გამოცდილება არ არის. უფრო პირიქით.
“უდიდესი სიამოვნებაა, უყურო გვერდიდან საკუთარ თავს, როგორ იზრდები. აქ რომ გამოიცადა ჩემი ნერვული სისტემა, ასე არ გამოცდილა საქართველოში ცხოვრების განმავლობაში, მაგრამ სწორედ ამან აღმომაჩენინა საკუთარ თავში ისიც, რასაც აქამდე ბოლომდე ვერ ვხედავდი”.
ჯერ არ იცის, ნიუ-იორკში რა დროით სურს დარჩენა. ამ ქალაქში ბევრი ქართველი მეგობარი ჰყავს, რაც უცხო გარემოში ადაპტაციას უმარტივებს. საქართველოში პირადი და პროფესიული ცხოვრების დაბალანსება უჭირდა. ამბობს, რომ შტატებში “ყველაფერს თავისი ადგილი აქვს”.
გურიაში, ხის კენწეროდან
“მთელი ჩემი ცხოვრებაა ვცდილობ, ვიყო იქ, სადაც სხვები არ მიდიან. ისეთ ადამიანებთან, ისეთ სიტუაციაში, სადაც ზუსტად ვიცი, რომ ჩემ ყოფნას აზრი აქვს”, — გვეუბნება ანა.
ეს ჯერ კიდევ გურიის ხეების კენწეროებზე, სპორტის დარბაზებში და სკოლის დერეფნებში დაიწყო — მაშინ, როცა ადამიანის უფლებებზე, თანასწორობასა თუ ინკლუზიაზე თეორიულად არც არაფერი იცოდა.
ოზურგეთში გაიზარდა. ბავშვობის ერთ-ერთ ყველაზე ძვირფას მოგონებად სწორედ ხეების კენწეროებზე საათობით ჯდომას ასახელებს. მომავალსაც იქიდან გეგმავდა.
ბავშვობის კიდევ ერთი ნაწილია სპორტი, მათ შორის, სირბილი და კიკბოქსინგი, რომელშიც ხშირად ერთადერთი გოგო თვითონ იყო. დღესაც ვარჯიშობს და ამბობს, რომ “ეს მხოლოდ სხეულის დატვირთვა არ არის — ეს ბავშვობასთან დაბრუნების საშუალებაა”.
საკუთარი თავის შესასწავლად საკმარისი სივრცე და არჩევანის თავისუფლება ჰქონდა. მშობლებმა ანაზე დაკვირვებით ისწავლეს, რომ აკრძალვას იშვიათად ჰქონდა შედეგი.
“შენ მთავარი რამ გევალება — უნდა ისწავლო კარგად. დანარჩენს, რასაც ითხოვ, მიიღებ”, — ეს იყო დედის მთავარი წესი.
ოჯახის გარეთ ყველაფერი გაცილებით რთული იყო, მაგრამ განსხვავებული შეხედულებები არასდროს ქცეულა მშობლების მიერ ანას იდენტობის კონტროლის მიზეზად.
“აბსოლუტურად ყველა აპროტესტებდა ჩემს არჩევანს, ვყოფილიყავი სპორტში. ყველას უნდოდა, რომ რაღაც ჩარჩოში ჩავესვი, ყველას მსგავსი ვყოფილიყავი. თუმცა, ზუსტად ვიცოდი, რომ სახლში მხარს დამიჭერდნენ და ეს არის ყველაზე ძლიერი რამ, რამაც გადამარჩინა იმ წნეხისგან. ამის გამო ძალიან მადლიერი ვარ”.
მართალია, ბავშვობაში არ ჰქონდა შესაბამისი სახელდება თუ ტერმინები, მაგრამ შეეძლო ამოეცნო და ეგრძნო უსამართლობა.
რამდენიმე მოგონება განსაკუთრებით მკაფიოა. იხსენებს შშმ კლასელთან მეგობრობას, რის გამოც მასწავლებელმა ანას დედას დაურეკა და აცნობა, რომ “ძალიან ცუდ ბავშვთან ერთად დადიოდა”.
“არ ვიცოდი, რას რა ერქვა. მერე, ჩემი პროფესიიდან გამომდინარე გადავხედე წარსულს და ახლა სამართლის ენაზე ვიცი, რა ჰქვია ამ ყოველივეს. სხვა მხრივ, შეგრძნებები არ შემცვლია — იმავეს ვგრძნობ, უსამართლობის იგივე შეგრძნება მაწუხებს, რაც იმ პერიოდში”.
“ყველაზე დიდი რისკია დაიჯერო, რომ კეთილი ხარ”
“იქ უნდა იყო, სადაც არავინ არ არის. იქ უნდა იყო, სადაც ყველას ეშინია. იქ უნდა იყო, სადაც ყველაზე მეტად ხარ საჭირო”, — ამბობს ანა.
ეს დამოკიდებულება მის პროფესიულ გზაზეც აისახა. ამის ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითი ნინოწმინდის პანსიონის საქმეა. საპატრიარქოს დაქვემდებარებაში არსებული დაწესებულებაში სავარაუდო ძალადობის ფაქტებზე სახალხო დამცველი წლების განმავლობაში საუბრობდა და ითხოვდა დაწესებულებაში შესვლას, რის უფლებასაც მას სხალთის მთავარეპისკოპოსი, მეუფე სპირიდონი არ აძლევდა. 2021 წელს PHR-მა შესაძლო გაუპატიურების, ძალადობისა და არასათანადო მოპყრობის საფუძველზე სასამართლოს მიმართა და პანსიონიდან ბავშვების გაყვანა მოითხოვა. ეს ანასა და მისი კოლეგების მხრიდან სისტემასა და რელიგიურ იერარქებთან ღია დაპირისპირებას ნიშნავდა. სასამართლომ მოთხოვნა დააკმაყოფილა და ბავშვების დაუყოვნებლივ გაყვანის გადაწყვეტილება მიიღო. 2026 წელს კი, ანას კოლეგების დახმარებით, სასამართლომ სახელმწიფოს ნინოწმინდის პანსიონის 11 აღსაზრდელისთვის 30-30 ათას ლარის ოდენობის კომპენსაციის გადახდა დაავალა.
ანა აბაშიძე იცავდა ნელი დოროყაშვილის ინტერესებსაც — ქალის, რომელიც ქმარს, ცნობილ ჩოგბურთელს, ნიკოლოზ ბასილაშვილს ძალადობაში ადანაშაულებდა. 2020 წელს ბასილაშვილი პოლიციამ ძალადობის მუხლით დააკავა. პროკურატურამ მას ბრალი არასრულწლოვანის თანდასწრებით ოჯახის წევრის მიმართ ოჯახში ძალადობის მუხლით წარუდგინა. სასამართლომ ბასილაშვილს გირაო შეუფარდა, 2022 წელს კი წარდგენილ ბრალში გაამართლა. გამომდინარე მისი ცნობადობიდან და სპორტული კარიერიდან, სამართლებრივ დავას თან ახლდა უზარმაზარი საზოგადოებრივი ზეწოლა, ძალადობის არასათანადო აღქმა თუ ქილიკი და პომიდვრების სროლაც კი.
ანა იხსენებს, რომ იყვნენ ადამიანები, რომლებიც მას ამ საქმეებში ჩარევისგან თავის შეკავებას ურჩევდნენ — აფრთხილებდნენ, რომ რეპუტაციულად დაზიანდებოდა და მასზე თავდასხმები დაიწყებოდა. თუმცა, მისთვის საკითხი სხვაგვარად იდგა.
ადამიანი ყველაზე მეტად მაშინ საჭიროებს მხარდაჭერას, როცა მის წინააღმდეგ უფრო ძლიერი სისტემა, ინსტიტუცია ან საზოგადოებრივი აზრი დგას. სწორედ ასეთ მომენტებში ხდება უფლებების დაცვა არა აბსტრაქტული იდეა, არამედ ძალიან კონკრეტული არჩევანი — გვერდში დაუდგე იმ ადამიანსა თუ ადამიანების ჯგუფს, რომელთა მხარდაჭერა შეიძლება რთული, არაპოპულარული და ზოგჯერ საშიშიც კი იყოს.
თუმცა, ანა ფიქრობს, რომ ადამიანის უფლებების დაცვა მაქსიმალურად თავმდაბალი მდგომარეობაა და ამ სფეროში ყველაზე მნიშვნელოვანი პროფესიული პატიოსნებაა. მისი თქმით, “კეთილი საქმის კეთების დროს ყველაზე დიდი რისკია დაიჯერო, რომ კეთილი ხარ”.
ანას აზრით, როგორც კი ადამიანი საკუთარ თავთან კითხვების დასმას შეწყვეტს და ამგვარ წარმოდგენებს დაიჯერებს, შეიძლება ის მთავარი მიზანი დაიკარგოს, რისთვისაც მუშაობს.
“გიყვარდეს, ვინც ხარ”
ანასთვის მოწყვლადი ჯგუფების მხარდაჭერა მხოლოდ მათი უფლებების დაცვას არ გულისხმობს. ეს ბრძოლა მისთვის ასევე ნიშნავს, დაეხმარო ადამიანს საკუთარი თავის მიღებასა და სიყვარულში. სწორედ ამაზე საუბრობს, როცა ქალებსა და ქვიარ ადამიანებს მიმართავს. მისი გზაც კვლავ იმ მიზანს უბრუნდება, რომლიდანაც უფლებადაცვითი მარშრუტი დაიწყო — იმ ადამიანებისა თუ ჯგუფების მხარდაჭერა, რომლებიც გარიყულები არიან.
“ძალადობა გამოვლილ ქალებს ვეტყვი, რომ გიყვარდეს, ვინც ხარ შენ. ქვიარ ადამიანებს ვეტყვი, რომ იამაყე და გიყვარდეს, ვინც ხარ”.
ანას თქმით, ეს არა გამამხნევებელი სიტყვები, არამედ, წინააღმდეგობის ერთგვარი ფორმაა — უარი იმაზე, რომ სხვების მიერ შენზე ნათქვამმა სიტყვებმა შენი თავი განსაზღვროს.
“არასდროს არავის თავი არ უნდა დაუხარონ და არ დაიჯერონ არცერთი ბოროტი სიტყვა, რომელსაც ჩვენი მიმართულებით ადამიანები ამბობენ სხვადასხვა იდენტობის გამო”.
ამბობს, რომ საკუთარ თავზე უარის თქმა გამოსავალი არასდროსაა და რომ “შენ თუ გიყვარს, საკმარისი ხარ”.
შესაძლოა, სწორედ ეს იყოს მისი ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვანი გარდატეხაც: წლების განმავლობაში სხვებისთვის სივრცის შექმნის და მხარდაჭერის შემდეგ, ანა პირველად ქმნის სივრცეს თავისთვისაც.
“მე ეგეთი ტიპაჟი ვარ — უნდა გარდავიცვალო და გავიზარდო თავიდან”
საქართველოდან შორს ყოფნა და “გადარჩენილის დანაშაულის შეგრძნება”
რუსული კანონის ინიციირების პერიოდში ანა საქართველოში იმყოფებოდა. ის ერთ-ერთი პირველი იყო სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებს შორის, ვისი დემონიზაცია და დისკრედიტაციაც დაიწყო. პროპაგანდამ ის “აგენტად” გამოაცხადა.
ამას წინ უსწრებდა სახალხო დამცველის კანდიდატობა და კომისიის მიერ შერჩეულ სამეულში ყოფნა. მიუხედავად იმისა, რომ მას ყველაზე მაღალი ქულა ჰქონდა, ქართული ოცნების საპარლამენტო უმრავლესობა ანას მხარდაჭერაზე უარს აცხადებდა. მალევე უარი თქვეს სამეულში მყოფი ნაზი ჯანეზაშვილის მხარდაჭერაზეც. მათ ოპოზიციას ახალი სია შესთავაზეს, სადაც არ იყო კომისიის მიერ შეთავაზებულ სამეულში მყოფი კიდევ ერთი კანდიდატი, გიორგი ბურჯანაძეც. მაშინ ირაკლი კობახიძემ ამის მიზეზად პარტიის “უკან მდგომი მილიონი ამომრჩეველი” დაასახელა, რომელთათვისაც, მისივე თქმით, “ეს ტიპაჟები — აბაშიძე, ბურჯანაძე, ჯანეზაშვილი არიან ორგანულად მიუღებელი”. ქართულმა ოცნებამ პროცესი ჩააგდო და ახალი სახალხო დამცველი უკვე 2023 წელს აირჩია — ლევან იოსელიანი, რომელსაც ოპოზიციის რამდენიმე წარმომადგენელმაც მისცა ხმა.
ამ დროს პარლამენტში უკვე ინიციირებული იყო რუსული კანონი. ანა აბაშიძე მაშინ იუსტიციის უმაღლესო საბჭოს არამოსამართლე წევრების შესარჩევ კონკურსში მონაწილეობდა, თუმცა კანდიდატურა მოხსნა და განაცხადა, რომ რუსული კანონის პირობებში მმართველ პარტიასთან პროფესიული მუშაობა შეუძლებლობა იყო. მისივე თქმით, კანონი აზიანებს ყველა ბავშვს, ვის ინტერესებსაც აქამდე იცავდა და ვისაც შემდგომში დასჭირდებოდა დაცვა, შშმ ადამიანებს, ქალებს, კაცებს, ძალადობა გამოვლილ ადამიანებს. ანა ხაზს უსვამდა იმასაც, რომ ეს პრობლემები ადამიანებს უჩნდებათ ხელისუფლების ცუდი მუშაობის გამო.
“სამოქალაქო საზოგადოების დევნის რუსული პოლიტიკის გადმოტანით საქართველოში, თქვენ აზიანებთ ქართველი ხალხის მრავალწლიანი თავდადებით მოპოვებულ დემოკრატიას, რისკის ქვეშ აყენებთ ჩვენი ქვეყნის დემოკრატიული განვითარების პერსპექტივას, უსამართლო პოლიტიკით პასუხობთ ქვეყანაში სამოქალაქო მოძრაობებს, შედეგად კი გაუსაძლის მდგომარეობაში აყენებთ ყველაზე დაუცველ მოქალაქეებს და ამას სახელმწიფოს მხრიდან დაჩაგრული და სხვაგვარად დაუცველი ადამიანების დახმარების მიზნით მომუშავე, კეთილსინდისიერი და პროფესიონალი ადამიანების ღირსების შელახვის გზით აკეთებთ” — წერდა ანა პარლამენტის თავმჯდომარისთვის გაგზავნილ წერილში.
პროტესტის ფონზე, ქართული ოცნება იძულებული გახდა, რუსული კანონი ჩაეგდო. თუმცა, მომდევნო წელს კვლავ წარადგინა და ახალი რეპრესიული კანონებიც დაამატა. შემდეგ იყო 2026 წლის საპარლამენტო არჩევნები, რომლის შედეგებს მოქალაქეები და ავტორიტეტული საერთაშორისო ორგანიზაციები კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებენ. ქვეყნის პარტნიორებისგან არჩევნების სანდოობასთან დაკავშირებული კრიტიკის პარალელურად, არჩევნებიდან დაახლოებით ერთ თვეში ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ ქართული ოცნება ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხს დღის წესრიგიდან ხსნის, რასაც მასობრივი პროტესტი მოჰყვა. დარბევები, დაკავებები, ძალადობა სამართალდამცავი უწყებების წარმომადგენლების მხრიდან, ჟურნალისტებზე თავდასხმა, ახალი რეპრესიული კანონები და ა.შ. — ეს არის მცირე ჩამონათვალი უფლებადარღვევებისა, რომლებზეც ადგილობრივი და საერთაშორისო ორგანიზაციები საუბრობენ.
უწყვეტი აქციები, თუმცა უკვე შეცვლილი ფორმით და რაოდენობით, უკვე თითქმის ორი წელია გრძელდება. ანა ამ წინააღმდეგობას ახლა ამერიკიდან აკვირდება. ამბობს, რომ საქართველოსგან ფიზიკურად შორს ყოფნა მისთვის პროცესების მიმართ გულგრილობას არ ნიშნავს. პირიქით, დისტანციამ გარკვეული ამბები უფრო მკაფიოდ განაცდევინა. თუმცა, წასვლას გარკვეული ტკივილი და გამოწვევებიც ახლდა — რთული აღმოჩნდა საქართველოში დარჩენილ ადამიანებზე ფიქრი და განცდა, რომ თავად ფიზიკურად მოშორდა იმ ადგილს, სადაც სხვები კვლავ იბრძოდნენ.
პროტესტის მიმართ ოპტიმისტურადაა განწყობილი. მისი თქმით, დისტანცირება მოვლენების აღქმასა და რაციონალიზაციაში დაეხმარა, თუმცა, ოპტიმიზმთან ერთად, არსებობს წამოსვლის შედეგად დამდგარი “გადარჩენილის დანაშაულიც”.
ცდილობდა დისტანციიდანაც დახმარებოდა ადამიანებს. მაგალითად, ქართველებისთვის საემიგრაციო საკითხებზე ინფორმაციას ავრცელებდა და ყველა დაინტერესებულ პირს ინდივიდუალურად პასუხობდა.
“ყოველდღე 200-300 შეტყობინება შემომდიოდა და ყველას ვპასუხობდი. მერე მათგან ვიღებდი მადლიერებას და ამით ვივსებოდი”.
მოგვიანებით გააანალიზა, რომ მისი გამოფიტვა არავის დაეხმარება — არც სხვებს და არც მას.
“მქონდა დანაშაულის განცდა, თუმცა, ხვდები, რომ შენ არ ხარ სამყაროს გადამრჩენელი და ყველას აქვს რესურსის ზღვარი. თუ გინდა გადარჩე, უნდა დაისვენო. დასვენება ბრძოლის მიტოვებას არ ნიშნავს. ეს არის ენერგიის შენარჩუნება იმისთვის, რომ არ გადაიწვა და მომავალში სხვაგვარად, შესაძლოა, უფრო ძლიერადაც შეძლო ბრძოლა”.
“ჩემს ძვირფას მეგობრებს, რომლებსაც ამოაცალეს ყველანაირი ენერგია და ყველა რესურსი, ერთი რამე თუ შემიძლია საერთოდ ვუთხრა იმ პერსპექტივიდან, როცა ცხელი კერიდან გასული ვარ, არის ის, რომ პროტესტი უფრო იმედის მომცემია, ვიდრე აპათიის”.
იუმორი, თერაპია და სხვა “გადარჩენის გზები”
საჯარო იმიჯის მიღმა არსებობს სხვა ანა, რომელიც კრიზისებთან გამკლავების გზად იუმორს განიხილავს.
“აბსოლუტურად ყველა კრიზისს იუმორით ვუმკლავდები. ხალხს ჰგონია, რომ გურულებს უბრალოდ კარგი იუმორის გრძნობა აქვთ. არა, ეს თვითგადარჩენაა. როცა გგონია, რომ ყველაფერი თავზე გენგრევა, იუმორი გაძლევს საშუალებას, მოვლენას გვერდიდან შეხედო”.
მისთვის გადარჩენის გზაა თერაპია და სპორტიც. ამბობს, რომ მძიმე გამოცდილებები მხოლოდ ჩავლილ ამბად არ რჩება და სხეული ყველა ტრავმას ინახავს, ამიტომ, საჭიროა მას მიეცეს საშუალება, ნელ-ნელა გამოვიდეს მუდმივი ბრძოლის რეჟიმიდან.
“თერაპია არის ადამიანის ჯანმრთელობის განუყოფელი ნაწილი. არ ვცდილობ, ყველას პრობლემას მარტო გავუმკლავდე. პირიქით, ვცდილობ, პროფესიონალების აზრები ყოველთვის მოვისმინო”.
კიკბოქსინგი კი ანასთვის დაგროვილი ბრაზის, იმედგაცრუებისა და წყენის გაშვების უსაფრთხო გზაა.
“სპორტით იმიტომ ვკავდები, რომ ეს ნეგატიური ემოციები ადამიანებისკენ არ მივმართო. ბევრს ჰგონია, რომ სულ ბედნიერი და ლაღი ხარ. არა, ეს დიდი შრომის შედეგია. ამაზე ვმუშაობთ და ამიტომ გვაქვს პოზიტიური განწყობა შენარჩუნებული ჯერ კიდევ”.
“სწორი ადგილი”
საქართველოში ბევრი რამ ენატრება, მათ შორის, სახლი მცხეთაში, რომელშიც ყველა დეტალი საკუთარი ხელით შექმნა; ენატრება “ლაღი ურთიერთობები” და “ნამდვილი ემოციები”; ადამიანები და სისავსის შეგრძნება, რომელსაც პროფესია საქართველოში უტოვებდა.
დაბრუნებას არ გამორიცხავს, თუმცა ამ ეტაპზე ცხოვრებას ნიუ-იორკში განაგრძობს — მისთვის “სწორი ადგილი” ისაა, სადაც ყველაზე უკეთ გრძნობს თავს. ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე ეს შეიძლება შეიცვალოს.
“ყველა იქ უნდა ვიყოთ, სადაც ვგრძნობთ, რომ უნდა ვიყოთ. არ უნდა გაჩერდე არცერთ ადგილას, რაც არ უნდა მომხიბვლელი იყოს, თუ შენი არ არის, იქნება ეს პირადი ცხოვრება, პროფესია, აქტივიზმი თუ უბრალოდ ყოველდღიურობა. უნდა იყო იქ, სადაც სარგებელი, სიკეთე მოგაქვს”.
გურიის ხის კენწეროდან ნიუ-იორკის ქუჩებამდე მისი ცხოვრების მთავარი ხაზი მაინც იგივე რჩება — იპოვოს ადგილი, სადაც მისი ყოფნა საჭიროა.
“უნდა იყო იქ, სადაც ყოფნის ყველას ეშინია”.