ავტორი: გვანცა ნასყიდაშვილი
მუსიკალურ ინდუსტრიასა და პოპკულტურის ისტორიაზე საუბარი ქვიარ შემსრულებლების გარეშე წარმოუდგენელია – ქვიარ არტისტები წლების განმავლობაში იყვნენ იმ კულტურული რევოლუციის ცენტრში, რომელმაც შეცვალა არა მხოლოდ მუსიკალური გემოვნება, არამედ შეხედულებები საკუთარ პიროვნებაზე, ადამიანების დამოკიდებულებები ერთმანეთის მიმართ. ქვიარ მუსიკოსებმა ახალი ჰიტებითა და პირადი იდენტობით შექმნეს სიღრმისეული წარმოდგენები თავისუფლებაზე, თვითგამოხატვასა და მრავალფეროვნებაზე.
ბევრი რამ, რაც თანამედროვე მუსიკალურ სცენაზე დღეს ბუნებრივად მიიჩნევა, სწორედ იმ არტისტების დამსახურებაა, რომლებმაც გაბედეს საკუთარ იდენტობაზე საჯაროდ საუბარი, მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოება ხელს უშლიდა ქვიარების ხილვადობას და არ აღიარებდა მათ.
ამ სტატიაში წარმოგიდგენთ სამ ქვიარ არტისტს, რომლებმაც მუსიკალური ეპოქა შეცვალეს და წარუშლელი კვალი დატოვეს პოპკულტურაზე.
ფრედი მერკური — QUEEN-ის ექსტრავაგანტული ლიდერი
ფრედი მერკური (ნამდვილი სახელი ფაროხ ბულსარა) როკ-მუსიკის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს შემსრულებლად მიიჩნევა. ბრიტანელი როკ-მომღერალი და კომპოზიტორი, რომელიც ჯგუფ QUEEN-ის სოლისტობით გახდა ცნობილი, გამორჩეული იყო ძლიერი ვოკალითა და ექსტრავაგანტული შოუმენობით.
ადრეული ასაკიდანვე მხატვრული შემოქმედებით იყო გატაცებული და სკოლის პერიოდში რამდენიმე თანაკლასელთან ერთად ბენდი ჩამოაყალიბა, რომელშიც ფორტეპიანოზე უკრავდა.
მისი ექსტრავაგანტული და მოქნილი შესრულება QUEEN-ის მუსიკას უფრო მეტად აცოცხლებდა. 1970 წელს, როდესაც Smile-ის ვოკალისტმა ჯგუფი დატოვა, ფაროხ ბულსარამ მისი ადგილი დაიკავა და ჯგუფის სახელი შეცვალა QUEEN-ად, ხოლო თავად დაირქვა ფრედი მერკური. ეს სახელი სიმღერიდან “My Fairy King ” (ჩემი ფერია მეფე) მომდინარეობს.
“ვაპირებ, Mercury გავხდე, რადგან სიმღერის ტექსტში “Mother Mercury” (დედა მერკური) დედაჩემს გულისხმობს”, — ასე გაიხსენა ბრაიან მეიმ ერთ-ერთ ინტერვიუში მერკურის ნათქვამი.
მძიმე მეტალისა და გლემ-როკის ელემენტების შერწყმით, ჯგუფმა გამოუშვა სადებიუტო ალბომი “QUEEN”-ის სახელწოდებით, რომელსაც ერთი წლის შემდეგ მოჰყვა მეორე ალბომი “QUEEN II”.
ვოკალისტობისა და ტექსტის წერის გარდა, მერკური ნიჭიერი შოუმენიც იყო. ძალიან მოსწონდა კოსტუმების ტარება: არლეკინის სტილის სამოსი, ვიწრო კომბინიზონები, ტყავის ტანსაცმელი და სამხედრო სტილის ქურთუკები. ხშირად იცვამდა სხეულზე მომდგარ სამოსს და სცენაზე თავისი თავდაჯერებულობით ფანებს მოუწოდებდა, კონცერტის მხიარულების ნაწილი გამხდარიყვნენ. შემოქმედებითი ბუნების მქონე არტისტი ასევე აქტიურად მონაწილეობდა ბენდის სხვადასხვა ალბომის ვიზუალური დიზაინის შექმნაშიც.
ფრედი მერკურის სექსუალური იდენტობა
მერკურის სექსუალური იდენტობა კარიერის განმავლობაში ძალიან ცხელი თემა იყო. როკ ენ როლის ამ ხატს ურთიერთობები ჰქონდა, როგორც ქალებთან, ასევე კაცებთან. განსაკუთრებული სასიყვარულო ურთიერთობა აკავშირებდა მერი ოსტინთან. 7-წლიანი თანაცხოვრებისა და მჭიდრო ემოციური მიჯაჭვულობის მიუხედავად, ამ პერიოდში ვოკალისტს რომანტიკული ურთიერთობები ჰქონდა კაცებთანაც. როდესაც მერკურიმ მერისთან თავის ბისექსუალობაზე ისაუბრა, მერიმ უპასუხა: “შენ გეი ხარ”.
თავის სექსუალურ ორიენტაციას ოჯახთან მალავდა, რადგან მერკურის სიცოცხლეში გეი და ბისექსუალი ადამიანების ცხოვრება გაცილებით საფრთხისშემცველი იყო. მუსიკოსი დაიბადა და გაიზარდა ეპოქაში, როცა ეს ფსიქიკურ დაავადებად ან ტრაგედიად მიიჩნეოდა. მართალია, ვარსკვლავის სტატუსი გარკვეული საზღვრების გადალახვის საშუალებას აძლევდა, მაგრამ ის ჯერ კიდევ ცხოვრობდა სამყაროში, სადაც კაცების მიმართ მიზიდულობას შეეძლო არა მხოლოდ მისი, არამედ ბენდის წევრების კარიერაც დაესრულებინა.
ასეთ გარემოებაშიც კი როკვარსკვლავმა შეძლო თავისი პიროვნების მუსიკით გამოხატვა და საკუთარი შემოქმედებით იმაზე მეტი თქვა, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს. ჯგუფის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ჰიტი “Bohemian Rhapsody” საზოგადოებამ მერკურის მიერ სექსუალურ იდენტობაზე ღია საუბრად აღიქვა. მუსიკის ტექსტში არსებული სტრიქონი “Mama, just killed a man” (დედა, ახლახანს კაცი მოვკალი) შეიძლება იყოს არტისტის დამშვიდობება ჰეტეროსექსუალ იდენტობასთან, მაგრამ თავად ფრედი მერკურის არასდროს დაუდასტურებია სიმღერის ასეთი განმარტება. გაურკვეველია “Bohemian Rhapsody” ეხება თუ არა მის სექსუალურ იდენტობას, თუმცა ჰიტი სამუდამოდ დარჩება ყველა დროის უდიდეს როკჰიმნად.
“მე ვარ ის, რაც ვარ. მერე რა?”
არტისტის გარეგნობის ცვლილებამ ჰეტეროსექსუალი როკვარსკვლავიდან გეი მაჩომდე, საზოგადოება მიიყვანა დასკვნამდე, რომ ის ქვიარი იყო, მაგრამ თავად საკუთარ ორიენტაციაზე სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე ისაუბრა. ბევრი სიმღერა მოგვიანებით მისი ქვიარობის გამოხატულებად გარდაიქნა.
1992 წელს ჟურნალისტმა ჯონ მარშალმა ჟურნალ Gay Times-ში მერკური აღიარა, როგორც “სცენის დედოფალი”, რომელსაც არ ეშინოდა თავისი იდენტობის საჯაროდ გამოხატვის და მსოფლიოს ეუბნებოდა: “მე ვარ ის, რაც ვარ. მერე რა?”. მერკური დღესაც ქვიარ ხატად რჩება, რომელსაც გლემ-როკის პიონერად აღიქვამენ თავისი უნიკალური ხმით, ბრწყინვალე შესრულებითა და დაუვიწყარი სამოსით.
ჯენის ჯოპლინი — როკ ენ როლის დედოფალი
ჯენის ჯოპლინის მუსიკალური კარიერა 1966 წელს, ჯგუფ “Big Brother and the Holding Company”-ში გაწევრიანებით დაიწყო. მათი 1968 წლის ალბომი “Cheap Thrills” კლასიკად იქცა. მოგვიანებით ჯენისმა ჯგუფი დატოვა და ბლუზისგან შთაგონებულმა სოლო კარიერა გააგრძელა.
1969 წელს არტისტმა გამოუშვა პირველი სოლო ალბომი სახელწოდებით, “I Got Dem Ol’ Kozmic Blues Again Mama!”, რომელმაც მსმენელის არაერთგვაროვანი შეფასებები დაიმსახურა, ხოლო ისეთი სიმღერები, როგორებიცაა, “Piece of My Heart” და “Summertime” როკ-მუსიკის შთამბეჭდავ შემოქმედებად არის აღიარებული — ნედლი და ემოციურად დამანგრეველი.
პირველი ქალი შემსრულებელი როკ-სცენაზე
მუსიკისადმი სიყვარული ჯოპლინს ბავშვობიდანვე ჰქონდა. ადგილობრივ საეკლესიო გუნდშიც მღეროდა.
მოზარდობის პერიოდში გატაცებული იყო ბლუზისა და ჯაზის ჟღერადობით. გამოსაშვებ კლასში მან ადგილობრივ ბარებში დაიწყო გამოსვლა, სადაც ბლუზის ცნობილი კომპოზიციების შესრულებით მალევე გაითქვა სახელი.
ჯენისი როკ-მუსიკაში პირველი ქალი შემსრულებელი იყო, რის გამოც მას როკ ენ როლის დედოფალს უწოდებენ. კაცებით დომინირებულ ინდუსტრიაში იგი ყოველთვის საკუთარი შესაძლებლობების დამტკიცების ზეწოლას განიცდიდა.
მიუხედავად ამისა, ჯოპლინი არა მხოლოდ მეინსტრიმ შემსრულებელი გახდა, ასევე ხელი შეუწყო კაცების მიერ დომინირებულ ჟანრში ქალებისთვის კარის გაღებას. არტისტის კარიერული წარმატება ბევრი ქალის ინსპირაციად იქცა, რადგან ჯენისმა ახალბედა როკ-მომღერალ ქალებს თავისი სტილითა და გაბედულობით დაუმტკიცა, რომ მათთვის ყოველთვის იქნება ადგილი სცენაზე და Billboard-ის ჩარტებში.
მისმა უნიკალურმა ხმამ, ვნებამ, თავდაჯერებულობამ და ცხოვრებისადმი უშიშარმა მიდგომამ მრავალი ქალი შემსრულებელი შთააგონა, მათ შორის: სტივი ნიკსი, ფლორენს უელჩი, ფინქი, ემი ვაინჰაუსი, ადელი და სხვა. მართალია, ჯენისი ცოცხალი აღარ არის, თუმცა მისი გავლენა დღესაც ბევრ ქალ როკვარსკვლავში ცოცხლობს.
“ქალების კარგი მხარე ის არის, რომ ისინი შინაგანად მღერიან. მუსიკალურ ბიზნესში ქალები იმაზე მეტს თმობენ, ვიდრე წარმოგიდგენიათ”, – ჯენის ჯოპლინი.
ჯენის ჯოპლინი საზოგადოებრივი ნორმების მიღმა
ხანმოკლე, თუმცა მრავალფეროვანი ცხოვრების მანძილზე ჯოპლინი თავისუფალი აზროვნებით გამოირჩეოდა. ყოველთვის ისე იცვამდა და ისე იქცეოდა, როგორც თავად სურდა. არტისტს სექსუალური ურთიერთობები ჰქონდა, როგორც კაცებთან, ასევე ქალებთან.
ჯენისის ქალებთან სასიყვარულო კავშირების შესახებ ბევრი ინფორმაცია არ მოიპოვება. ცნობილია, რომ 1966 წელს მუსიკოსი პეგი კასერტასთან იყო რომანტიკულ ურთიერთობაში.
1973 წელს პეგი კასერტამ ჯენისთან ურთიერთობის შესახებ გამოაქვეყნა მემუარები, რომლებიც კრიტიკული იყო მუსიკოსის მიმართ. მოგვიანებით განაცხადა, რომ წიგნის გამოცემა ნარკოდამოკიდებულების დასაფინანსებლად გადაწყვიტა, ხოლო გამოქვეყნებული ტექსტის მნიშვნელოვანი ნაწილი თავად არც კი დაუწერია. 2018 წელს პეგი კასერტამ ახალი წიგნი გამოსცა, რომელშიც მოვლენების რეალური ვერსია წარმოადგინა და ჯენისთან ურთიერთობაზე გულწრფელად ისაუბრა.
ჯენისის ბისექსუალურული ურთიერთობები კასერტასთან არ სრულდება. მას ასევე კავშირი ჰქონდა ჯეი უიტეკერთან, რომელსაც გეი ბარში შემთხვევით გადაეყარა და მასთან ერთად დაიწყო თანაცხოვრება.
ჯენის ჯოპლინი თავისი მრავალფეროვანი სექსუალური ურთიერთობებით ქვიარ თემს უდიდეს შთაგონებად მოევლინა. გარდა ამისა, ეპოქაში, რომელშიც როკ-სცენაზე კაცები დომინირებდნენ, შეძლო საკუთარი უნიკალური ხმა, ემოციური შესრულება და გამორჩეული სცენური ენერგია მუსიკის ისტორიაში სამუდამოდ დაემკვიდრებინა.
მისთვის სიმღერა არ იყო უბრალოდ საყვარელი საქმე — ეს იყო გამოხატვის საშუალება, თავისუფლება და სულიერი კავშირის დამყარება ადამიანებთან. ბლუზის, როკისა და სოულის შერწყმით ჯენისმა როკის ისტორიაში დაუვიწყარი ხმა შექმნა. მისი ვოკალური სტილი ერთდროულად დაუცველიც იყო და ძლიერიც. შეეძლო შეუფერხებლად გადასულიყო ნაზი ვოკალიდან, უხეშ ჟღერადობაზე, რაც საშუალებას აძლევდა ერთ სიმღერაში ემოციების მთელი სპექტრი გადმოეცა. ჯოპლინის ცოცხალი გამოსვლები უსაზღვრო ვნებითა და თავისუფლების განცდითაა ცნობილი, სადაც გულშემატკივრები თითქოს, მის გულისტკივილს იზიარებდნენ.
1969 წლის ვუდსტოკის ფესტივალზე ჯენისი ჯგუფ “Kozmic Blues Band”-თან ერთად გამოვიდა. ეს იყო პოპკულტურის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დაუვიწყარი შესრულება. ვუდსტოკის შემდეგ, ჯოპლინმა ჩაწერა თავისი საუკეთესო ალბომი “Pearl”, რომელშიც შედიოდა მისი ყველაზე დიდი ჰიტი “Me and Bobby McGee”.
მისი ფერადი, ბოჰემური ტანსაცმელი და დიდი ზომის სათვალეები 60-იანი წლების როკ ენ როლის კულტურულ ფენომენად იქცა.
1995 წელს ჯენის ჯოპლინი როკ ენ როლის დიდების დარბაზში შეიყვანეს. იგი როკ ენ როლის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს ვოკალისტად რჩება.
ელტონ ჯონი — მუსიკის ლეგენდარული რაინდი
ელტონ ჯონი არის ბრიტანელი მომღერალი, კომპოზიტორი და პიანისტი, რომელიც მე-20 საუკუნის ბოლოს, ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ შემსრულებლად იქცა ისეთი დაუვიწყარი ჰიტებით, როგორებიცაა, “Rocket Man”, “Crocodile Rock” და “Candle in the Wind”. მან გააერთიანა პოპულარული მუსიკისა და სტილისტური შოუმენობის მრავალი მიმართულება მუსიკალურ კარიერაში, რაც ასობით მილიონი ჩანაწერის გაყიდვას მოიცავს.
ჯონი ბავშვობიდანვე გამოირჩეოდა ფორტეპიანოზე დაკვრის განსაკუთრებული ნიჭით. 11 წლის ასაკში მან მიიღო სტიპენდია მუსიკის სამეფო აკადემიაში სასწავლებლად. რიტმ ენდ ბლუზის აღმოჩენის შემდეგ, არტისტი პოპ-მუსიკამ გაიტაცა და 60-იანი წლების შუა პერიოდში შეუერთდა ჯგუფ Bluesology-ს, ხოლო 1968 წელს ელტონ ჯონმა ბრიტანეთში პირველ წარმატებას მიაღწია სიმღერით “Lady Samantha”.
სერ ელტონ ჯონი და მისი მუსიკალური ხელოვნება
ჯონმა, ბითლზების მსგავსად, შეძლო პოპისა და როკ-მუსიკის თანაბარი ოსტატობით შესრულება. გარკვეული დროის შემდეგ სოულში ჩაეფლო, მოგვიანებით დისკოსა და ქანთრიში, ასევე, კლასიკურ პოპ-ბალადებში, პროგრესულ როკსა და მუსიკალურ თეატრშიც კი. მთელი თავისი კარიერის განმავლობაში გამოავლინა შესანიშნავი ნიჭი მრავალფეროვანი პოპ და როკ სტილების ათვისებასა და შერწყმაში. ელტონ ჯონის ჩანაწერები არის ერთ-ერთი პირველი ნამუშევართა ერთობლიობა, რომელშიც ელექტრო გიტარა და აკუსტიკური ფორტეპიანო ჰარმონიულად ერთიანდება სინთეზატორით შექმნილ მუსიკალურ ჟღერადობასთან.
1973 წლისთვის ელტონ ჯონი მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი პოპ-შემსრულებელი გახდა. მისი მუსიკა ჟანრობრივი თავისუფლებით გამოირჩეოდა. ზოგიერთ ალბომში როკ-გავლენას გადაუხვია და უფრო საეკლესიო ინგლისური პოპ-სტილი გამოაჩინა. არტისტი ასევე აღიარებული იყო, როგორც ბუნებრივი შოუმენი. სცენაზე ხშირად გამოდიოდა დახვეწილი პარიკებითა და კრისტალის თვლებით მორთული სათვალეებით. მისი უცნაური, უჩვეულო და თვალშისაცემი იმიჯი უამრავ ადამიანს იზიდავდა კონცერტებზე.
ელტონ ჯონი — ქვიარების დამცველი და ხატი
ჯონის სუპერვარსკვლავის სტატუსი 21-ე საუკუნეშიც გაგრძელდა და გავლენა იქონია მრავალ მუსიკოსზე, როგორც ერთ-ერთმა პირველმა პოპვარსკვლავმა, რომელმაც ღიად თქვა, რომ გეია. ჯონმა გზა არაერთ ქვიარ არტისტს გაუკვალა. მათ შორის: ჯორჯ მაიკლს, ბრიუს ჰორნსბს, რუფუს უეინრაითს, მაილი საირუსსა და ბრენდი კარლაილს.
ქვიარობაზე ჟურნალ “Rolling Stone”-თან ინტერვიუში ისაუბრა და ჟურნალის გარეკანზეც აღმოჩნდა. პირველი გეი რომანი, რომელიც საჯაროდ ცნობილი გახდა, მუსიკალურ მენეჯერ ჯონ რიდთან დაიწყო, მაგრამ მათი ურთიერთობა ხუთი წლის შემდეგ დასრულდა. “Rolling Stone”-თან ინტერვიუს დროს ასევე განაცხადა: “არაფერია ცუდი იმაში, თუ საკუთარი სქესის წარმომადგენელთან დაწვები. ვფიქრობ, ყველა გარკვეულწილად ბისექსუალია. არა მგონია, მხოლოდ მე ვიყო ასეთი. ეს ცუდი არ არის. ვფიქრობ, რომ შენც ბისექსუალი ხარ. ვფიქრობ, ყველა ბისექსუალია”.
გერმანელ ხმის ინჟინერ რენატე ბაუელთან ოთხწლიანი ქორწინებისა და დაშორების შემდეგ, ჯონმა თქვა, რომ საკმაოდ კომფორტულად გრძნობდა თავს, როგორც გეი კაცი. 2014 წელს მუსიკოსი კანადელ რეჟისორსა და პროდიუსერზე, დევიდ ფერნიშზე დაქორწინდა. ფერნიშთან სიყვარულისა და ბედნიერების პოვნამ ელტონ ჯონის ყურადღება LGBTQ+ უფლებების დაცვაზე კიდევ უფრო გაამახვილა.
გარდა მუსიკალური შემოქმედებებისა, იგი წინ აღუდგა დაავადებას, რომელმაც ძალიან ბევრი ადამიანი დააზარალა, მათ შორის, მისი მეგობრები: რაიან უაითი და ფრედი მერკური. მათი ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, ელტონ ჯონმა თავისი სახელობის შიდსის ფონდი (EJAF) დააარსა და მიიღო მრავალი ჯილდო, ასევე, რაინდის წოდება დედოფალი ელისაბედ II-ისგან საქველმოქმედო წვლილისთვის. ფონდი მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი დამოუკიდებელი არაკომერციული ორგანიზაციაა, რომელიც ეძღვნება აივ/შიდსთან დაკავშირებული სტიგმისა და გულგრილობის აღმოფხვრას.
როგორც ღიად გეი არტისტი და ჩვენი დროის უდიდესი მომღერალი, ელტონ ჯონი ხშირად საუბრობდა იმაზე, თუ რამდენად ამაყობს, რომ გეია. ასევე სხვადასხვა რჩევას აძლევდა LGBTQ+ ახალგაზრდებს. “Variety”-სთან ინტერვიუში ქვიარ ახალგაზრდებს, რომლებიც საკუთარ თავთან გაურკვევლობაში არიან, მუსიკოსმა მოუწოდა: “უბრალოდ იყავი საკუთარი თავი. არავის მისცე უფლება, დაგჩაგროს”.