22 სექტემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოში გაიმართა პროცესი, სადაც 20 წლის ქართველი ფეხბურთელი ქალის გაუპატიურების საქმე განიხილებოდა. მოსამართლე გიორგი არევაძემ სექსუალური ძალადობის ბრალდებაში სრულად გაამართლა უცხო ქვეყნის მოქალაქე, 32 წლის ბიზნესმენი მეჰმეთ უიარი და ის დარბაზიდან გაათავისუფლა. მას ბრალად სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, ასევე, გენდერული ნიშნით შეუწყნარებლობის მოტივით გაუპატიურება ედებოდა და 9 თვე წინასწარ პატირმობაში იყო. უიარი ბრალს არ აღიარებდა.
მეჰმეთ უარი საქართველოში არაერთ ბიზნესს ფლობს, ერთ-ერთი სწორედ ის საფეხბურთო გუნდია, სადაც ახალგაზრდა ქალი თამაშობდა. ქალის მონათხრობის თანახმად, უიარმა ის 2025 წლის დეკემბერში გააუპატიურა, მას შემდეგ, რაც კლუბის მფლობელმა და ფეხბურთელებმა ეროვნულ ჩემპიონატში გამარჯვება წვეულებით აღნიშნეს. ახალგაზრდა ქალი ამბობს, რომ წვეულებიდან ის კლუბის პრეზიდენტის მძღოლმა არა ფეხბურთელების ნაქირავებ ბინაში, არამედ ბიზნესმენის სახლში წაიყვანა. ფეხბურთელი მაშინ 19 წლის იყო.
რა ხდებოდა სასამართლოზე
ქალის უფლებადამცველი, ანა თავხელიძე მედია აპრილთან სასამართლო გადაწყვეტილებაზეს უკანონოდ აფასებს. მისი თქმით, განაჩენის გამოცხადების შემდეგ, მოსამართლეს განმარტება არ გაუკეთებია და დარბაზი კომენტარის გარეშე დატოვა. მისივე თქმით, ბრალდებულის დაცვის მხარე აპელირებდა, რომ ეს იყო დაგეგმილი პროვოკაცია დაზარალებულის მხრიდან, თუმცა, სექსუალური ძალადობის საქმეებს შორის ეს იყო გამონაკლისი შემთხვევა, როცა ამის დასამტკიცებლად ვერცერთი გონივრული, რაციონალური მოტივი ვერ დაასახელეს.
ადვოკატის თქმით, დაზარალებული გამოძიების ყველა ეტაპზე იყო თანმიმდევრული, მისი მიწოდებული ინფორმაცია კი — ერთი და იმავე შინაარსის. ქალი მიუთითებდა, რომ ადგილი ჰქონდა გაუპატიურებას, ფიზიკურ ძალადობას, მნიშვნელოვანი გარემოება კი ის იყო, რომ ამ დროს უმწეო მდგომარეობაში, ჩაკეტილ სივრცეში იმყოფებოდა. სხდომაზე ბრალდებულს ჩვენება არ მიუცია, საბოლოო სიტყვა კი, თავხელიძის ცნობით, ნაწილობრივ ეწინააღმდეგებოდა ინფორმაციას, რომელიც გამოკითხვისაზე გააჟღერა.
“ბრალდებული უთითებდა, რომ ადგილი ჰქონდა ნებაყოფლობით ურთიერთობას, თუმცა, რა თქმა უნდა, აუხსნელი რჩებოდა ყველა ის დანარჩენი გარემოება, მაშინ რატომ შეიძლებოდა, ეს ყველაფერი მომხდარიყო, თუ თანხმობით იყო სექსუალური ურთიერთობა. აქედან გამომდინარე, საშუალო სტატისტიკური ადამიანისთვისაც არ არის დამაჯერებელი დაცვის მხარის ვერსია, არათუ პროფესიული კუთხით რომ შეხვედოთ ამას, მით უმეტეს, მოსამართლისთვის, რომელსაც ევალება, იცოდეს კანონმდებლობაც და პრაქტიკაც ამ კატეგორიის დანაშაულებზე”.
გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ, ქალი შეუძლოდ გახდა და მას სასწრაფო დახმარების დახმარება დასჭირდა.
რას ამბობს ქალის უფლებადამცველი
“ასეთი რამ სასამართლოში არ მინახავს”, — ამბობს მედია აპრილთან ადვოკატი და ჰყვება, რომ დარბაზიდან გათავისუფლების შემდეგ, ბიზნესმენს ეზოში შეიარაღებული ადამიანები დახვდნენ. თავხელიძე ამ გარემოებას ნიშანდობლივს უწოდებს.
“ადასტურებს, რომ დაზარალებული თავის დროზე ამბობდა სიმართლეს, როცა მიუთითებდა შეიარაღებულ ადამიანებზე მის გარემოცვაში. ანუ საშიშ პიროვნებად აღიქმებოდა წრეებში, პროფესიულ წრეებშიც, მათ შორის”.
ფეხბურთელი ქალი ბიზნესმენის გავლენებზე პოლიციისთვის მიცემულ პირველ ჩვენებაში წერდა. რადიო თავისუფლების ცნობით, ქალი ამბობდა, რომ პოლიციისთვის მიმართვას არ აპირებდა, ეშინოდა, რომ მეჰმეთს მისი ოჯახისთვის არ ევნო, “რადგან არის ფინანსურად ძლიერი ადამიანი, აქვს გავლენები, ასევე ჰყავს იარაღიანი დაცვა”.
ადვოკატი ბიზნესმენის მხრიდან დაზარალებულზე, მოწმეებსა და თავად მასზე ზეწოლაზე საუბრობს. თავხელიძე გვიყვება, რომ პირველივე გამოკითხვაზე ბრალდებული “ძალიან მომზადებული მივიდა”, ტელეფონი გასუფთავებული ჰქონდა, საიდანაც წაშლილი შეტყობინებების ნაწილის აღდგენა ვეღარ მოხერხდა. ადვოკატი ვარაუდობს, რომ ბიზნესმენს ინფორმაციას, შესაძლოა, მის დაცვაში მყოფი ქართველი ყოფილი პოლიციელები აწვდიდნენ. რაც შეეხებათ მოწმეებს, თავხელიძის სიტყვებით, მათი გადაბირება ბრალდებულის დაკავების წამიდან დაიწყო.
“მოწმეების ნაწილი იყვნენ ქალი ფეხბურთელები, იმ კომპანიაში დასაქმებული პირები, რომლებიც დღემდე არიან დასაქმებული, ფინანსურად დამოკიდებული. ზოგ შემთხვევაში, მოწმეები დაასაქმეს ამ ფაქტის და ბრალდებულის დაკავების შემდეგ. ეს, რა თქმა უნდა, ნიშანი უნდა იყოს მოსამართლისთვის და შეფასების საგანი, რომ მოწმეები ბრალდებულის თანამშრომლები გახდნენ და ბრალდებული უხდის მათ ხელფასს ყოველთვიურად. მათი მიკერძოების და სუბიექტურობის ახსნა ძალიან მარტივი და შესამჩნევი იყო”.
ადვოკატი მოწმეებსა და დაზარალებულზე ზემოქმედების რამდენიმე შემთხვევაზე საუბრობს.
საფეხბურთო სფეროში ჩართული ერთ-ერთი პირი დაუკავშირდა ერთ-ერთი მოწმის მშობელს და უთხრა, რომ არ მისულიყო გამოკითხვაზე, არგუმენტი იყო, რომ მოძალადეს აქვს ძალიან ბევრი ფული, საშიშია, შეუძლია ყველა და ყველაფერი მოისყიდოს, მოსამართლეც, პროკურორიც, პროკურატურად და ასეთ საშარო საქმეში ნუ გაერეოდა.
მუდმივად ხდებოდა დაზარალებულთან კომუნიკაცია მესამე პირების მეშვეობით, მათ შორის, ჩემთან ხორციელდებოდა კომუნიკაცია, იყო მცდელობა დაზარალებულის დედასთან მისვლის, დაუგეგმავად, გაუფრთხილებლად, დაზარალებულის და ჩემი ინფორმირების გარეშე.
ერთ-ერთი მატჩის დროს, სადაც დაზარალებული თამაშობდა, ადვოკატი მივიდა და შეძახილების ფონზე უწევდა თამაში. ასეთი პროვოკაციული ქმედებები იყო ძალიან ხშირი.
მისივე თქმით, უკავშირდებოდნდნ დაზარალებულის მეგობრებს და მასთანაც არაერთი ადამიანი გაგზავნეს, რომ როგორმე დათანმდებოდნენ და თანხა აეღო დაზარალებულს, თუმცა არცერთ ეტაპზე მას ამის სურვილი არ ჰქონია.
თავხელიძე ვარაუდობს, რომ ეს იყო მცდელობა, გაეჩინათ მოტივი, რომ თითქოს ქალს ფინანსური ინტერესი ჰქონდა. მისივე თქმით, ფულის შეთავაზების ფაქტი ბრალდებულის მხარემ სხდომაზეც დაადასტურა, თუმცა “გაუგებარი ახსნა მოაყოლეს”.
“თითქოს დაზარალებული დაეთანხმებინათ, რომ მას თავისუფლებაში ყოფნის პირობებში გაეგრძელებინა სამართლებრივი ბრძოლა, რაც აბსურდია. ნახევარ მილიონს ვის სთავაზობს ისეთ შემთხვევათი, თუ ფიქრობ, რომ მართალი ხარ, არაფერი ჩაგიდენია და ამხელა თანხას იხდი”.
ადვოკატი ამბობს, რომ კაცი საპროცესო გარიგებაზე დათანხმების სანაცვლოდ, ქალს ფულს რამდენიმე თვის განმავლობაში სთავაზობდა, უარის მიღების შემდეგ კი შეუთვალა, რომ 9 თვეში სასამართლო მას მაინც გაამართლებდა. თავხელიძის თქმით, ჩნდება არაერთი კითხვა, ვინ და რატომ მისცა გარანტია ბრალდებულს საპატიმროს დატოვებაზე.
“შესწავლის საგანი უნდა გახდეს საგამოძიებო უწყების მხრიდან, იმიტომ, რომ ეჭვებს აჩენს კორუფციულ ჩარევასთან დაკავშირებით. […] ზოგადად, ეს პროცესი როგორც განვითარდა ამ საქმეზე, მუდმივად ფულის და ფინანსების ხსენება და აქცენტირება, კითხვის ნიშნებს აჩენს სასამართლოს ნაწილშიც და ესეც საგამოძიებოს შესწავლის საგანი უნდა გახდეს, ხომ არ აქვს საქმეში კორუფციულ ქცევას ადგილი?!”.
ანა თავხელიძე ამბობს, რომ სასამართლოს ბევრი რამ დარჩა ყურადღების მიღმა. კერძოდ, მოსამართლემ, არ შეაფასა, რა შინაარსის შეტყობინებები წაშალა ბრალდებულმა პირველ გამოკითხვამდე. ასევე, მოსამართლემ არ გაითვალისწინა საქმის კონტექსტი, კონკრეტულად კი ის, რომ საუბარი იყო სპორტის სფეროზე.
“რომელზეც, როგორც აღმოჩნდა, წარმოდგენა არ აქვს მოსამართლეს, იმიტომ, რომ ქალები სპორტში მუმდივად არიან დაქვემდებარებულ როლში, ხშირად ხდებიან სხვადასხვა ძალადობის მსხვეპრლები. ეს არის კაცების დომინირებული სფერო და მოსამართლეს ევალებოდა მტკიცებულებების შეფასების მომენტში ეს გარემოება გაეთვალისწინებინა”.
უფლებადამცველი განმარტავს იმასაც, რომ ამ კონკრეტულ საქმეს სასამართლო შრომითი ურთიერთობების ლინზის გარეშე ვერ განიხილავდა:
“ყველა გადაწყვეტილება, რაც იყო დაზარალებულის მხრიდან მიღებული — ის, რომ ვთქვათ განსაკუთრებული ნდობა ჰქონდა მის მიმართ, განპირობებული იყო მათ შორის იმით, რომ იყო მისი ხელმძღვანელი, თანამშრომელი. არ არსებობდა წინარე გამოცდილება, რომ მაგალითად, ძალადობრივი ქმედება ვინმეს მიმართ განახორციელა, უშუალოდ დაზარალებულის მიმართაც მსგავს ფაქტს ადგილი არ ჰქონია. არანაირი საფუძველი, რატომაც შეიძლებოდა გონივრული მოლოდინი ჰქონოდა, რომ სექს.ძალადობა განხორციელდებოდა, ამის წინაპირობა არ არსებობდა”.
“დაზარალებული ამ დაწესებულებაში ერთ-ერთი მაღალშემოსავლიანი თანამშრომელი იყო, დაკარგა სამსახური, შემოსავალი, გაუარესდა ფინანსური მდგომარეობა, კარიერა. ამას როცა მოსამართლე ისმენ, კითხვა ხომ უნდა გაგიჩნდეს, რომ ყველაფერი დაკარგა დაზარალებულმა და მაინც მოვიდა პროცესზე, მოგიყვა ყველაფერი გულწრფელად, გადაჭარბების გარეშე. ხომ უნდა გაგიჩნდეს კითხვა მოსამართლეს, აბა, რატომ დაგეგმავდა ამ ყველაფერს”.
დაცვის მხარის პოზიცია
ბიზნესმენმა 22 სექტემბრის სხდომაზე, გამამართლებელი განაჩენის გამოცხადებამდე სასამართლოს საბოლოო სიტყვით მიმართა. რადიო თავისუფლების ცნობით, მან თქვა, რომ “არასოდეს, არავისთან, მათ შორის, 20 წლის ფეხბურთელთან არ დაუმყარებია სექსუალური კავშირი ძალადობით”.
რადიო თავისუფლება ბიზნესმენის პოლიციისთვის მიცემული ჩვენებიდან ფრაგმენტსაც აქვეყნებს, კერძოდ, იმ ნაწილს, სადაც უიარი დაზარალებულთან ურთიერთობაზე საუბრობს:
“მქონდა კარგი ურთიერთობა, მეგობრული, თუმცა მის მხრიდან ზოგჯერ ვგრძნობდი სიმპათიას. მას ხშირად დავხმარებივარ მატერიალურად, კერძოდ, სხვადასხვა დროს პირადი საჭიროებისთვის ვაჩუქე სხვადასხვა ოდენობის ფულადი თანხა”.
გამოძიების ვერსიით კი, ბიზნესმენმა სწორედ სამსახურებრივი ურთიერთობა გამოიყენა დანაშაულის დასაგეგმად და თანამშრომლის ნდობით ბოროტად ისარგებლა.
სხდომის დასრულების შემდეგ, მეჰმეთ უიარის ადვოკატი, თეონა გვაზავა TV პირველთან ამბობს, რომ მისი დაცვის ქვეშ მყოფი სრულად გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში, “მეტის თქმის უფლებას კანონი არ აძლევს”.
“ზუსტად რა გაიზიარა და რა არ გაიზიარა სასამართლომ, ამის თქმაც შეუძლებელია, თუმცა ფაქტი ისაა, რომ სასამართლომ გაიზიარა დაცვის მხარის პოზიცია და დაადგინა სრული გამამართლებელი განაჩენი”.
ჟურნალისტმა მას ჰკითხა, დაზარალებულის მხარის მტკიცებაზე მოწმეების მოსყიდვის შესახებ, რაზეც ბრალდებულის ადვოკატმა განაცხადა: “მე არ ვიცი რას ამბობს დაზარალებულის მხარე, მე ვიცი მხოლოდ და მხოლოდ ერთი ფაქტობრივი გარემოება, რომ ადამიანის მიმართ დადგა სრული გამამართლებელი განაჩენი. სხვას უნდა დაელოდოთ განაჩენს და თუ რამე არ მოწონს მხარეს, შესაბამის სამართლებრივ მექანიზმებსაც მიმართავს”.
შემდეგი ნაბიჯები
თავხელიძის თქმით, ქალი სამართლებრივ ბრძოლას აგრძელებს. პროკურატურა გეგმავს, რომ საქმე სააპელაციო სასამართლოში გაასაჩივროს. ადვოკატი კი ამბობს, რომ თუ ქვეყნის შიგნით ყველა სამართლებრივ მექანიზმს ამოწურავენ და გადაწყვეტილებას არცერთი ინსტანცია არ შეცვლის, დავას საერთაშორისო დონეზე გააგრძელებენ.
ადვოკატი საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ზოგად გავლენაზე საუბრობს. აღნიშნავს, რომ ქალები სექსუალური ძალადობის საქმეზე ისედაც იშვიათად მიმართავენ სასამართლოს, ეს კი მოსამართლეს უნდა გაეთვალისწინებინა. მისივე თქმით, ზოგადად, ქალებისთვის, განსაკუთრებით კი სპორტში დასაქმებული ქალებისთვის, სასამართლოს გადაწყვეტილებას უკიდურესად უარყოფითი გავლენა ექნება.
“სპორტში ქალთა მიმართ ძალადობა, სექსუალური შევიწროება არის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქმედება და როგორც ვიცი, ეს არ არის ქალთა ფეხბურთში ჩადენილი გაუპატიურების პირველი შემთხვევა, რომელიც მიიჩქამალა”.