ირონიულიც კი არის, რომ მაშინ, როცა ადამიანები ერთად ყოფნისთვის, ოჯახური შეკრებისთვის, რომანტიკული ურთიერთობისთვის დაწესებულ თარიღებს აღნიშნავენ, განსაკუთრებით მაღალია შანსი, რომ ადამიანს მელანქოლია მოეძალოს. სიყვარული და მარტოობა ერთმანეთთან მარად გადაჯაჭვული თემებია — ზოგჯერ ეული ადამიანი ნებისმიერ ფასად ეძებს ემოციურ დასაყრდენს და აღმოჩნდება ურთიერთობაში, რომელიც სიცარიელის, ტკივილისა და ტრავმების პროექციის მუდმივი წყაროა. მეტიც, შეიძლება სიყვარული ის საპყრობილე აღმოჩნდეს, რომლისგან თავის დაღწევა, მარტოდ დარჩენა დიდი შვებაა.
სტატიაში ჩამოთვლილ 14 ფილმს თუ გადახედავთ, მიხვდებით, რომ ზოგჯერ სიყვარულზე ისე ვერ ილაპარაკებ, რომ მარტოობას გვერდი აუარო და ვერც მარტოდ ყოფნას შეეხები რომანტიკულმა ნაწილმა თავი რომ არ შეგახსენოს.
The Lobster (ლობსტერი)
როცა ურთიერთობაში ყოფნა ინსტიტუციურ ვალდებულებად იქცევა, მარტოობა კი სასიცოცხლო რისკს გიქმნის, მეორე ნახევრის პოვნა დამატებით მნიშვნელობას იძენს. იორღოს ლანთიმოსის ფილმი, რომელშიც მთავრ როლებს კოლინ ფარელი და რეიჩელ ვაისი ასრულებენ, სწორედ ამგვარ მოცემულობაზე ჰყვება. აბსურდული სამყარო, რომელშიც მარტო ყოფნა ადამიანობის დათმობას უდრის, წესებით, კონტროლის მეთოდებითა და შიშით არის სავსე.
ლანთიმოსის ფილმი სოციალური კომენტარია ჩვენ გარემომცველ რეალობაზე, რომელშიც რომანტიკული ურთიერთობა ადამიანური გამოცდილების ამოსავალ წერტილად არის წარმოდგენილი, ინდივიდებს შორის შესაბამისობა კი ზერელე, ნაკლებად არსებითი მახასიათებლებით იზომება და მთელი ეს მოცემულობა მახრჩობელა და ტოქსიკურია.
Her (ის ქალი)
“ის “ქალი)” სპაიკ ჯონზის სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ფილმია, რომელშიც ხოაკინ ფენიქსის პერსონაჟს ხელოვნური ინტელექტის ასისტენტი უყვარდება, რომელსაც სკარლეტ იოჰანსონი ახმოვანებს. ფენიქსის პერსონაჟი, თეოდორი, რომლის ქორწინება სრულდება, რეალურ სამყაროში ემოციურ დასაყრდენს ვეღარ პოულობს, იზოლირებისა და მარტოობის განცდა კი სისავსის განცდის აუცილებლობამდე მიიყვანს.
ფილმის სიუჟეტი ახლო მომავალში ვითარდება, მაგრამ იმაზე მეტად, თუ რა შეიძლება იყოს, კომენტარია იმაზე, რაც არის — ჩვენი ყოველდღიურობა სულ უფრო მეტად ციფრულია, ადამიანებთან კომუნიკაცია ეკრანებს მიღმა გამოკეტილი და ადამიანებს სულ უფრო მძაფრად გვტანჯავს მარტოობის თუ მარტოდ ყოფნის განცდა — იქნებ, ხელოვნური ინტელექტის შეყვარება აღარც ისე უცნაურია, თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ ის დასწავლილ მახასიათებლებს იმეორებს, სოციალური ქსელების მომხმარებლები კი, მიმოწერისას, ციფრული კომუნიკაციისას ასევე ვიმეორებთ დამახსოვრებულ “პატერნებს”.
Days (დღეები)
ცაი მინლიანი ფილმ “დღეებით” თანამედროვე ურბანულ გარემოს, მის ხმებს, სიცარიელეს, მარტოობისა თუ იზოლირების მდგომარეობას იკვლევს. ვერ ვიტყვით, მთავარი პერსონაჟების-მეთქი, მაგრამ ორი კაცის ამბავი პარალელურად ვითარდება და მცირე ხნით იკვეთება, იზოლირების განცდა კი არსად მიდი — თითქოს სხეულებს შორის, მაშინაც კი, როცა ყველაზე ინტიმურ მომენტში ერთმანეთს არიან გადაჭდობილნი, უხილავი ზღუდეა. კომუნიკაცია მინიმუმამდეა დაყვანილი, სიჩუმე უფროა მთავარი პერსონაჟი, ვიდრე ადამიანები.
“დღეები” ფილმია სიახლოვის ძიებაზე, მაგრამ იმ მოცემულობაში, როცა მარტოობისგან თავის დაღწევა შეუძლებელია.
A Portrait of a Lady on Fire (ცეცხლმოდებული ქალის პორტრეტი)
ქალებს შორის “ისტორიული მეგობრობა” სულ სხვა ფორმით იძენს სიცოცხლეს სელინ სიამას ფილმში, რომელიც პერიოდული დრამაა ორ ქალზე — მხატვარსა და დიდგვაროვანი ოჯახის წარმომადგენელზე. ამაღელვებელ სასიყვარულო ისტორიაში სიუჟეტი იწყება იმთავითვე ერთი მთავარი დათქმით, რომ ორ ქალს შორის ინტერაქცია კონკრეტული ვადით არის შემოსაზღვრული, მხატვარმა დამკვეთის დავალება უნდა შეასრულოს და ახალგაზრდა ქალის პორტრეტი შექმნას.
“ცეცხლმოდებული ქალის პორტრეტი” აკრძალვებს, ემოციურ და სექსუალურ აფეთქებას, კონტროლსა და თავისუფლების ძიების ამბავს იკვლევს იმ გარემოში, სადაც ამ მისწრაფებას განხორციელების მცირე შანსი თუ აქვს.
Great Freedom (დიდი თავისუფლება)
“დიდი თავისუფლება” პატიმრობიდან პატიმრობამდე, ციხიდან ციხემდე მოსიარულე ამბავია, რომელიც ორი მთავარი გმირის, ორი კაცის ირგვლივ ვითარდება. ისინი მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ გერმანიაში, 175-ე პარაგრაფის დარღვევის ბრალდებით არაერთხელ აღმოჩნდებიან პატიმრობაში. 175-ე პარაგრაფი ჰომოსექსუალური კავშირების კრიმინალად გამოცხადებას გულისხმობს, ამიტომ ფილმი ისტორიულ რეალობაზე კომენტარიც არის — მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდზე, როცა თითქოს კაცობრიობა უნდა მიმხვდარიყო, რომ ადამიანების სიცოცხლის, თავისუფლების, ღირსების დაცვა უპირატესი უნდა იყოს, მაგრამ ეს იდეა შერჩევითად თუ იქცევა რეალობად.
იზოლირების, მარტოობისა და კონტროლის იმ გარემოში, რომელშიც მთავარი პერსონაჟები აღმოჩნდებიან, რომანტიკულ მიზიდულობას თუ ემოციურ დასაყრდენს კიდევ უფრო დიდი, ლამის გამათავისუფლებელი დატვირთვა აქვს.
Adoption (შვილად აყვანა)
უნგრელი რეჟისორის, მარტა მესაროშის ფილმი “შვილად აყვანა” შუა ასაკს გადაცილებული მარტოხელა ქალის ამბავს ჰყვება, რომელსაც საყვარელი ჰყავს, მაგრამ (ან იქნებ, ამის გამოც) მაინც მარტოობით იტანჯება, უნდა შვილი და კაცი ამაზეც უარს აცხადებს. პარალელურად კი, ახალგაზრდა გოგოსა და მისი შეყვარებულის ამბები ვითარდება. მთავარი გმირი, კატა ახალგაზრდა გოგოს უახლოვდება, ემოციურ კავშირს ამყარებს, ლამის დედის როლს ასრულებს და მარტოობისთვის სალბუნს პოულობს.
განსაკუთრებით აღნიშვნას ის იმსახურებს, როგორ ფაქიზად ეპყრობა მესაროში გამოცდილებას, რომელზეც ჰყვება; სხეულსა და სიშიშვლეს, რომელიც ეკრანზე ჩანს. ის ქალის სხეულსა და მის გამოცდილებებს კაცებზე გათვლილ ატრაქციონად კი არ აქცევს, არამედ, მაყურებელს ეხმარება, გაისიგრძეგანოს რუტინა, რომელშიც კატა არსებობს.
Moonlight (მთვარის შუქი)
ფილმი სახელი, “მთვარის შუქი”, ალბათ, საუკეთესოდ აღწერს იმას, რაც ფილმში ხდება — შავკანიანი გეი ბიჭის სექსუალობასთან დაკავშირებული ნაწილი აქ ბოლომდე სინათლეზე ვერ გამოდის — როგორც მთვარის შუქი ოდნავ გაანათებს არემარეს და ჩავა, ისე გაიელვებს მთავარი გმირის შემთხვევაშიც. ამიტომ, “მთვარის შუქის” ერთ-ერთი მთავარი თემა ეგეც არის — დაკარგული, უთქმელი, ხშირად რეალიზების გარეშე გალეული ადამიანების, გამოცდილებების ჩვენება, რომელიც სოციალურ წნეხს, გამძაფრებულ შიშსა და უიმედობას ეწირება.
ბარი ჯენკინსის ეს ოსკაროსანი ფილმი შავკანიანი ბიჭის ამბის გავლით უნივერსალურ გამოცდილებაზე ჰყვება, რომელიც დღემდე არაერთ ქვეყანაში უამრავ ადამიანს აქვს.
Happy Together (ერთად ყოფნით ბედნიერნი)
“ერთად ყოფნით ბედნიერნი” მუდმივი განმეორებების, დასასრულისკენ წასული ურთიერთობის წებოვანი ბუნების, მარტოდ დარჩენის შიშის, მიჩვეული სხეულის, ქაოსისა და ტოქსიკური გამოცდილების უკან მოტოვების სირთულის ამბავია.
ვონგ კარ-ვაის ეს შედევრი, ალბათ, ერთ-ერთი საუკეთესო ფილმია, რაც ურთიერთობაზე თუ მის დასასრულზე გადაუღიათ — იმ განსაკუთრებით მტკივნეულ ეტაპზე, როცა გაუცხოება სულ უფრო სწრაფად იზრდება, ყველა იქამდე უმნიშვნელო დეტალიც კი განსაკუთრებულ ემოციურ გამოძახილს იწვევს და რაც უფრო იზრდება წყვილს შორის მანძილი, მით უფრო ძლიერდება ვნება, ისევ ჩაეჭიდო, მიბრუნდე, თუნდაც გზად მარილის სვეტად იქცე.
Lingua Franca (ლინგვა ფრანკა)
“ლინგვა ფრანკას” ბევრი მინუსი აქვს. რეჟისორი, იზაბელ სანდოვალი, რომელიც მთავარ როლსაც (ოლივია) ასრულებს, ვერ ახერხებს ემოციური ბალანსის დაცვასა და კლიშესაც ბლომად იყენებს. თუმცა, ამის მიუხედავად, ფილმის ყურება ღირებული გამოცდილებაა, თუნდაც იმის გამო, რომ ამერიკის შეერთებულ შტატებში მცხოვრები არალეგალი ფილიპინელი მიგრანტის, ტრანს ქალის ამბავს ჰყვება, რომელიც მუდმივად ICE-ის ოფიცრების შიშშია და ყველა ღონეს ხმარობს, რათა საბუთი მიიღოს.
აქ ურთიერთობაში ყოფნა რომანტიკული ნავსაყუდელის პოვნის აუცილებლობით კი არა, შიშით არის განპირობებული, თუმცა მარტოობასაც დიდი ადგილი უჭირავს. ერთი მხრივ, საინტერესოა იმ მოხუცი ქალის ამბავი, რომელსაც მთავარი გმირი უვლის და დემენციის მქონე ადამიანის წარსულის გახსენებებში დანაკარგის ტკივილი იხსნება, მეორე მხრივ, კი ოლივიაც მიილტვის ემოციური დასაყრდენისკენ.
Weekend (კვირის მიწურული)
ფილმი, როგორც სახელიდანაც მიხვდებოდით, ერთი შაბათ-კვირის ამბავია ორ ბიჭზე, რომლებიც ერთმანეთს კლუბში გაიცნობენ და ერთი ღამის ურთიერთობა უნდა ჰქონდეთ, თუმცა მათ შორის ბევრად მეტი ხდება, ვიდრე უბრალოდ სექსია. ისინი განსაკუთრებულ მიზიდულობას გრძნობენ. ფილმში მთავარი გმირი მაინც რასელია, რომელიც ჰეტერო სამეგობროში გარიყულად გრძნობს თავს, ბოლომდე ვერ იხსნება და იზოლირების განცდა აქვს. ამის საპირისპიროდ კი, ბიჭი, რომელსაც გაიცნობს, გლენი, სამეგობროს მხრიდან მუდმივი განსჯის ობიექტია.
ენდრიუ ჰაის ფილმი გეი კაცების გამოცდილებას, სირცხვილს, ემოციურ იზოლაციას, ჰეტერო სამყაროსთან მიმართებებსა და ურთიერთობას იკვლევს, რომელიც ელვის სისწრაფით პოულობს გზას და იმთავითვე ცხადია, რომ დასასრულისთვის არის განწირული.
Lost in Translation (თარგმანში დაკარგული)
სოფია კოპოლას ფილმი უცხო გარემოში — ქვეყანასა და ენობრივ სივრცეში აღმოჩენილი ორი ადამიანის ამბავია, რომელთა მარტოობის განცდა ეკრანიდან მოჟონავს. ერთ მხარეს სკარლეტ იოჰანსონის პერსონაჟია, რომელსაც პარტნიორი მუდმივად უგულებელყოფს, მეორე მხარეს კი ბილ მიურეის პერსონაჟი — სიბერისკენ მიმავალი მსახიობი. ორი უცხო, უცხო ქვეყანაში ერთმანეთს მარტოობის განცდის გავლით პოულობენ, თუმცა, დიდი ალბათობით, მცირე ხნით. ეს შემთხვევითი შეხვედრების, უცხოდ ყოფნის, კომფორტის ძიების ამბავია, რომელიც შესანიშნავი სამსახიობო შესრულებითა და განსაკუთრებული ვიზუალური თავისებურებით დაგამახსოვრებთ თავს.
A Signle Man (მარტოხელა კაცი)
ტომ ფორდის ფილმი კრისტოფერ იშერვუდის იმავე სახელწოდების წიგნის ეკრანიზაციაა და კოლინ ფერტის პერსონაჟზე გვიყვება. ჯორჯის პარტნიორი კვდება და ფილმი ამ ამბის შემდგომ პერიოდს, გლოვას აღწერს — დანაკარგის, ემოციური დასაყრდენის ხელახლა პოვნის, ხელჩასაჭიდის ძებნის, გაუცხოების განცდის მტკივნეულ პროცესს.
ვიზუალურად შთამბეჭდავი და ფერტის სამსახიობო ოსტატობით მდიდარი ფილმი უბრალოდ ურთიერთობის დასასრულს და მარტოდ დარჩენას კი არა, იმ დიდ ძვრას იკვლევს, რომელიც ურთიერთობის ნაადრევად შეწყვეტას მოსდევს.
A Fantastic Woman (ფანტასტიკური ქალი)
“ფანტასტიკური ქალიც” შეწყვეტილი ურთიერთობის შემდგომი ამბავია. ფილმის მთავარი გმირი, მარინა პარტნიორს, ორლანდოს კარგავს, რის შემდეგაც მარტო რჩება, ერთი მხრივ, სახელმწიფო ინსტიტუტებთან, მეორე მხრივ კი, კაცის ოჯახთან. ისინი ფეხის ყოველ ნაბიჯზე ცდილობენ უარყონ მარინას, როგორც ქალის გამოცდილება, მისი ურთიერთობაში თანასწორად ყოფნის შესაძლებლობა, მისი პირადი სივრცე.
ფილმი უბრალოდ მარტოობაზე არ არის — ის ემოციური თავშესაფრის დაკარგვის შემდეგ, მთელი სამყაროს მტრად შემობრუნებაზეა, რაც, ალბათ, ნაკლებად სავარაუდო იქნებოდა, რომ არა ის ფაქტი, რომ მარინა ტრანსგენდერი ქალია.
Lilting (ლილტინგი)
“ლილტინგიც” შეწყვეტილი ურთიერთობის ამბავია. ბიჭის გარდაცვალების შემდეგ მარტო ორი ადამიანი რჩება — მისი პარტნიორი, რომლის როლსაც ბენ უიშოუ ასრულებს და დედა, რომელიც მიგრანტია და შვილი ახალ ქვეყანასთან დაკავშირების საშუალებაც კი იყო. იზოლაციის, სიცარიელის, გარდაცვლილის მიმართ სიყვარულისა და ურთიერთზრუნვის აუცილებლობის გავლით ადამიანთა შორის კავშირების გაბმაზე, მოგონებებში დარჩენილი ურთიერთობის ძალაზე, უამრავი სხვაობის მიუხედავად ემოციური თანაზიარობის პოვნის შესაძლებლობაზე გადაღებული ეს ფილმი კარგი კინოგამოცდილებაა.