“მგონია, რომ იმაზე უფრო ნაკლებად აღელვებს ქვიარ საკითხები საშუალო სტატისტიკურ ქართველს, ვიდრე ამას პოლიტიკოსები ამბობენ და ცდილობენ წარმოაჩინონ, რომ “პროპაგანდა” აკრძალეს, რადგან თითქოს ასეთია ხალხის ნება. “ხალხის ნება” იქცა გასამართლებელ საბუთად, როცა ამის კვლევაც არ მომხდარა ნორმალურად. რაზე დაფუძნებით ამბობენ, რომ ეს არის ხალხის ნება? პოპულიზმია უბრალოდ”.
ნათია გვიანიშვილი თითქმის ათი წელია შვედეთშია. მანამდე, მისი ცხოვრების ძალიან მნიშვნელოვანი წლები საქართველოში ქვიარ-ფემინისტურ აქტივიზმს დაუკავშირა. მიუხედავად იმისა, რომ ახლა გეოგრაფიულად შორსაა, მუდმივად ცდილობს, სამშობლოში არსებული ამბები არამხოლოდ იცოდეს, არამედ, მხარი დაუჭიროს დარჩენილ თუ ქვეყნიდან იძულებით წასულ ქვიარებს. ინტერვიუს დასაწყისშიც, საკუთარი თავის წარდგენისას, ამბობს რომ მისი ერთ-ერთი მთავარი იდენტობა არის სწორედ “ქვიარ-ფემინისტი აქტივისტი საქართველოდან”.
წელიწადში რამდენჯერმე ჩამოსვლასაც ახერხებს და ცდილობს, მონატრებული ოჯახის წევრებისა თუ მეგობრების გარემოცვაში გაატაროს დრო. მედია აპრილთან ინტერვიუც ერთ-ერთი ასეთი ვიზიტის დროს შედგა. ნათიას ვესაუბრეთ პერსონალურ გამოცდილებებზე, ბავშვობაზე, თვითგამორკვევაზე, მშობლებზე, ქართულ აქტივიზმზე, ქვეყანაში დღეს არსებულ მდგომარეობაზე, ქვიარად ყოფნაზე საქართველოსა და შვედეთში და ა.შ.
ბავშვობა
საუბარს ბავშვობიდან ვიწყებთ. ამოიოხრა და გაიხსენა, რომ 90-იანებში გაიზარდა, თბილისში, სიცივესა და უშუქობაში. ამბობს, შერეული გრძნობები მაქვს, რადგან კარგად ვიაზრებდი ჩემ გარშემო რაც ხდებოდაო — მუდმივი საფრთხე ქუჩაში და მშობლების ყოველდღიური ბრძოლა იმისთვის, რომ სამსახური ჰქონოდათ და ოჯახი ერჩინათ. ამავდროულად, ტკბილად ახსენდება სოლიდარობა და ურთიერთდახმარება სამეზობლოში, საახალწლო პერიოდი — როცა ერთად იკრიბებოდნენ და მომავალს იმ იმედით უყურებდნენ, რომ ახალი წელი მაინც რაღაც კარგს მოიტანდა.
“ერთ ზამთარს, არ მახსოვს, რამდენი წლის ვიყავი, ძალიან ციოდა და შეშაც ძალიან ცოტა გვქონდა. ეს ის პერიოდია, როცა თბილისის ბინებში შეშის ღუმელები იდგა ჩვეულებრივად. მთელი ის ზამთარი ვჭამდით ლობიოს, მე მგონი თითქმის მხოლოდ ლობიოს. და გვყავდა თაგვი, რომელიც, სამწუხაროდ, გაიყინა ერთ ღამეს. ეს ალბათ სიმბოლოც არის იმ პერიოდის”.
პოზიტიურ მოგონებებს შორის ასახელებს დუშეთში ბებიასა და ბაბუასთან სტუმრობებს, მათთვის ყანაში დახმარებას და ტყეში, ბავშვებთან ერთად თავისუფლად და ლაღად გატარებულ ზაფხულებს. იქვე ამატებს, რომ სოფელში საკვებიც მეტი იყო.
ბავშვობის ამ გამოცდილებებისა და ისტორიული კონტექსტის გათვალისწინებით ცხადია, რატომ არ ჰქონდა ნათია გვიანიშვილის მაშინ არანაირი ინფორმაცია სექსუალურ ორიენტაციასა და გენდერულ იდენტობაზე. გვიყვება, საკმაოდ გვიან მივხვდი, რომ კაცები არ მომწონს, ხოლო საკუთარი თავის განსაზღვრისას სიტყვა “ლესბოსელის” გამოყენება კიდევ უფრო გვიან მოვიდაო.
“არანაირი ინფორმაცია, ქვიარ ადამიანების არანაირი ხილვადობა არ არსებობდა. უკვე გვიან, როცა თვითგამორკვევის ეტაპი გავიარე, გავაცნობიერე, რომ მაგალითად, ბავშვობიდან ისტორიულ რომანებშიც მხოლოდ ქალი პერსონაჟები მომწონდა, ასევე, რომელიმე კლასელზე თუ “ჩავიციკლებოდი” ხოლმე, ესენი ყოველთვის იყვნენ გოგოები. წლების შემდეგ, როცა დავიწყე ამის გაანალიზება, მერე მივხვდი, რომ ეს ყველაფერი ჩემი იდენტობის ჩამოყალიბების მაჩვენებელი იყო”.
“მეგონა, რომ რაღაც არასწორი მჭირდა და აუცილებლად გადამივლიდა”
როცა საკუთარ სექსუალობაზე ცნობიერად დაფიქრდა, უკვე სტუდენტი იყო. გარეთ 2003-2004 წელი იდგა და ამ თემაზე ინფორმაცია შეიძლება შედარებით მეტი, მაგრამ მაინც ძალიან ცოტა იყო.
“ცალსახად მეგონა, რომ რაღაც არასწორი მჭირდა და რომ ეს აუცილებლად გადამივლდა, აუცილებლად შევხვდებოდი ვიღაც ბიჭს, რომელიც შემიყვარდებოდა და ყველაფერი იქნებოდა დალაგებულად, როგორც ჩემ გარშემო საზოგადოებას სურდა — “გავთხოვდებოდი”, შვილებს გავაჩენდი და ა.შ.”
როგორც ამბობს, რამდენიმე წელი მარტოსულობაში გავიდა. მისი პირველი ურთიერთობაც ინტერნალიზებულ ჰომოფობიას შეეწირა — მუდმივად იმაზე ფიქრს, რომ რაღაც “არასწორი” სჭირს.
თავს არიდებდა სათემო შეხვედრებზე მისვლასაც.
“მერე რაღაც მომენტში მივხვდი, რომ არ მინდა, ასეთი უბედური ვიყო და საკუთარი თავი მძულდეს. ვიფიქრე, გავრისკავ, შევხვდები სხვა ადამიანებსაც და ვნახავ, როგორები არიან. და წავედი. დღესაც მახსოვს, როგორ მივდიოდი ინკლუზივისა და WISG-ის ოფისში. რაღაც ფილმის ჩვენება ჰქონდათ და მეშინოდა, ვინმე ნაცნობს არ დავენახე. იმაზეც კი ვერ ვფიქრობდი, რომ იქ თუ ნაცნობი დამხვდა, ისიც ჩემს მდგომარეობაშია”, — იხსენებს ნათია.
იმ პერიოდში საქართველოში ქვიარ უფლებებზე სულ ორი ორგანიზაცია მუშაობდა — ინკლუზივი და ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი (WISG).
სათემო შეხვედრაზე მისვლის შემდეგ ნათია გვიანიშვილის ცხოვრებაში სრულიად ახალი ეტაპი დაიწყო. ამბობს, რომ იქ ძალიან კარგი ადამიანები გაიცნო, რომელთაგან ბევრი დღემდე არის მის ცხოვრებაში და ძალიან მნიშვნელოვან როლს თამაშობს.
“ძალიან დიდი სითამამე მომცა მშობლების მხარდაჭერამ, რომ რაღაცებზე მესაუბრა პირველ პირში და არა მესამე პირში”.
ეს პერიოდი ძალიან თბილად ახსენდება. გვიყვება, რომ ინკლუზივი ძირითადად გეი კაცების უფლებების მიმართულებით მუშაობდა, ხოლო ქალთა ინიციატივების მხარდამჭერი ჯგუფი — ლესბოსელი ქალების. ტრანს ადამიანების უფლებებზე კი ორივე ორგანიზაცია ერთად. ნათიას თქმით, ისინი ცდილობდნენ, ეპოვათ თემის წევრები, რომლებსაც ერთმანეთთან პოზიტიური სოციალიზაცია ექნებოდათ — “რადგან იმ პერიოდში ქვიარ ადამიანი ძალიან მარტო იყავი, ძალიან”.
იმართებოდა შეხვედრები, ტრენინგები, კინოჩვენებები, დისკუსიები. ნათიამაც პირველად სწორედ იქ მიიღო ინფორმაცია სექსუალობაზე, გენდერზე, დისკრიმინაციაზე.
“პირველად იქ გავიგე, რომ არსებობს რაღაც კატეგორიები, რომ არსებობს “ლესბოსელი” და ა.შ. მერე ამ ინფორმაციის დეკონსტრუქციას აკეთებ ადამიანი და რაღაცას არქმევ საკუთარ თავს. ამიტომ ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ეტაპია, რადგან საზოგადოებაში ძალიან უხილავი ხარ და არავის უნდა, რომ სახელი გერქვას. სექსუალობის აღმნიშვნელი ტერმინები ჩურჩულით მოიხსენიებოდა, ამიტომ ძალიან დიდ თავისუფლებას ვგრძნობდი, როცა ვამბობდი, რომ ლესბოსელი ვარ”.
ნათია გვიყვება, რომ ორგანიზაციები თემის წევრებს სთავაზობდნენ ფსიქოლოგიურ და იურიდიულ დახმარებასაც, თუმცა ყველაზე მნიშვნელოვნი გავლენა მაინც შეხვედრებმა და ერთმანეთის დანახვამ მოახდინა.
“აი, ფილმი დასრულდა და ყველანი მარილიან ჩხირებს მივირთმევთ ხსნად ყავასთან ერთად… ძალიან ბევრი მეგობრობა ჩამოყალიბდა მაგ პერიოდში, რომელიც დღემდე გრძელდება. ან რომელიც დიდხანს გაგრძელდა ამ სივრცეებს მიღმაც, რაც ძალიან მნიშვნელოვანი იყო”.
ახლანდელი გადმოსახედიდან ამბობს, რომ ძალიან გულანთებული და, შეიძლება, გულუბრყვილო აქტივისტიც იყო. ამას ნაწილობრივ იმასაც უკავშირებს, რომ საუბარია ვარდების რევოლუციის შემდგომ პერიოდზე, როცა მისი თაობა უკვე ცნობიერ ასაკში იყო და ხედავდა, რომ ქვეყანაში მეტ-ნაკლებად აღმავალი დინამიკაა.
“ეკონომიკური კრიზისი ასე თუ ისე დამთავრდა, შუქი გვქონდა, გაზი გვქონდა და ქვეყანას ისეთი მთავრობა ჰყავდა, რომელიც მეტ-ნაკლებად ლაპარაკობდა დასავლეთთან დაახლოებაზე. მაინც ისეთი შეგრძნება იყო, რომ რაღაც რეფორმები ტარდებოდა; რომ ჩვენ თუ ვიმუშავებთ, ვიწვალებთ და ჩვენს წვლილს შევიტანთ ამ საზოგადოების შენებაში, საზოგადოება დაგვინახავს და ჰომოფობიას გადავტეხავთ”.
სწორედ ამ განწყობით დაიგეგმა 2012 და 2013 წლის 17 მაისების აქციებიც, თუმცა ქვიარების და მხარდამჭერების უფლებების დაცვაზე არც ვარდების რევოლუციით მოსულ და არც შემდგომ ხელისუფლებას არ უზრუნია. მაშინ ნათია მიხვდა, რომ “ისტორია არ არის სწორხაზოვანი” და არ არის ასეთი მარტივი, რომ “ევროპასთან 50-წლიანი ჩამორჩენა გვაქვს, მაგრამ დავეწევით”.
“დღეს მშობლები ჩემი მხარდამჭერები არიან, რამაც განსაზღვრა კიდეც ჩემი აქტივიზმი”
ჯერ კიდევ ბავშვობისას, როცა არანაირი ინფორმაცია არ ჰქონდა, შემთხვევით გაიგო სიტყვა “ჰომოსექსუალობა” და მისი მნიშვნელობა მშობლებს ჰკითხა. მათ, იმ ცოდნის ფარგლებში, რაც მაშინ ჰქონდათ, აუხსნეს, რომ ზოგ ქალს ქალი უყვარს, ზოგ კაცს — კაცი და რომ ყველას პატივი უნდა სცე და არავინ დაჩაგრო.
წლების შემდეგ ამ თემაზე საუბარს უკვე ნათიას ქამინგაუთით მიუბრუნდნენ. დედასთან ყოველთვის ახლო ურთიერთობა ჰქონდა, ამიტომ ეს საუბარი მისთვის მნიშვნელოვანი იყო.
“უკვე გააზრებული მქონდა, რომ ჩემი სექსუალური ორიენტაცია ჩემი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია, ამას ვერაფერი შეცვლის და არც მინდა, რომ რამე შეიცვალოს. თან ვიყავი შეყვარებული, ბედნიერი და მაწუხებდა, რომ დედაჩემისგან ვმალავდი ჩემი ცხოვრების მნიშვნელოვან ნაწილს, ძალიან მიჭირდა. მასთან საუბრის წინ რამდენიმე ღამე არ მეძინა წესიერად, ვერც ვჭამდი, შფოთვა მქონდა. მაინც არ იცი რა დაგხვდება, როცა დიდი ხანია არ გისაუბრია ამ თემაზე, მიუხედავად იმისა, რომ არ ვიცი, რა უნდა ჩავიდინო ცხოვრებაში, დედაჩემმა მისი ცხოვრებიდან რომ ამომიღოს, ან გამაგდოს, ან იძალადოს ჩემზე. ამის შიში არ მქონია არასდროს”.
ახლა სიცილით იხსენებს, “მეც კაი ტიპი ვარ, 3 მარტს ყვავილებით მივადექი” და ისე ვუთხარიო. მხარდაჭერა მიიღო, თუმცა დედამ საკუთარი თავის დადანაშაულება დაიწყო — “დაიწყო იმაზე ფიქრი, მე რა გავაკეთე, შენ ეს რომ დაგემართაო”.
ამ პროცესში ნათიას ძალიან დაეხმარა ის ცოდნა, რომელიც სათემო შეხვედრებზე და ტრენინგებზე მიიღო. ზუსტად იცოდა, რომ “სამკურნალო” არაფერი სჭირდა.
“დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში ცოტა დაძაბული ურთიერთობა გვქონდა. მე მქონდა შეგრძნება, რომ ავტონომიას მიზღუდავენ, იმას კი ჰქონდა შეგრძნება, რომ რაღაც არასწორს ვაკეთებ. ნელ-ნელა ვაპარებდი ჩემი მეგობრების ამბებს, ვუყვებოდი წყვილებზე და ა.შ. ქვიარ ურთიერთობების ნორმალიზებას ვცდილობდი. ერთხელაც მომიბრუნდა და მითხრა, კარგია, რომ ცოტა დრო მომეცი და ახლა უკვე შეგვიძლია ამ თემებზე ვილაპარაკოთო”.
რაც შეეხება მამას, ნათია ამბობს, რომ საბედნიეროდ, არც ამ შემთხვევაში ჰქონია ძალადობის შიში და მოლოდინი — მხოლოდ იმაზე ნერვიულობდა, სწორად როგორ მიეწოდებინა ეს ინფორმაცია. ერთხელაც, როცა ნათიას სამსახურზე საუბრობდნენ, მამამ თქვა, რომ არავინ უნდა განიცდიდეს დისკრიმინაციას.
დღეს მშობლები მისი აქტიური მხარდამჭერები არიან. ნათიას თქმით, ამ მხარდაჭერამ ბევრი რამ განსაზღვრა, მათ შორის, მისი აქტივიზმიც. თუმცა აღნიშნავს იმასაც, რომ იცის, მშობლების გვერდში დგომა დიდი პრივილეგიაა.
“ოჯახის მხრიდან გარიყვა არის ყველაზე რთული ამბავი. და ეს არის ალბათ ერთ-ერთი ყველაზე დიდი განსვავება ქვიარებსა და სხვა მოწყვლად ჯგუფებს შორის”, — ამბობს ნათია და ამატებს, რომ წლებთან ერთად მშობლების ჯგუფები ჩამოყალიბდა, რომლებთანაც იმართება შეხვედრები, ინფორმაციის მიწოდება, ასევე, ერთმანეთისთვის გამოცდილების გაზირება, მაშინ კი, როცა თავად უნდა ესაუბრა დედასთან და მამასთან, მსგავსი არაფერი არსებობდა.
მიაჩნია, რომ ოჯახის მხარდაჭერა ქვიარების ცხოვრებაში ძალიან ბევრ რამეს ცვლის და, განსაკუთრებით, ისეთ ქვეყნებში, სადაც ეს ინსტიტუტი ძლიერია.
“ოჯახი არის სოციალური სტრუქტურა, სადაც პირველ რიგში მივდივართ მხარდაჭერისთვის. მით უმეტეს, საქართველოს პირობებში, სადაც ადამიანები ზოგადად ვართ ძალიან დამოკიდებულები ოჯახზე, რადგან სახელმწიფო რა სიკეთეებსაც უნდა გვაძლევდეს და არ გვაძლევს, იმასაც ოჯახი უზრუნველყოფს. მაგალითად, ეკონომიკა, სოციალური მხარდაჭერა და ა.შ. როცა ოჯახი გრიყავს, ავტომატურად მოწყვეტილი ხარ ამ ყველაფერს და ხდები მოწყვლადი. ეს არის პრაგმატული ნაწილი, რომელსაც ემატება ემოციური ნაწილიც — ბავშვობიდან ყველა გესაუბრება ოჯახის მნიშვნელობაზე, რომ ოჯახი უნდა დააფასო და იცი, რომ ეს არის შენი უსაფრთხო სივრცე. და უცებ აღმოჩნდება, რომ ის ადამიანები, რომლებიც შენი უსაფრთხოების წყარო უნდა იყვნენ, გრიყავენ და, ბევრი ქვიარის შემთხვევაში, ძალადობენ. ეს ცუდად მოქმედებს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე, თვითშეფასებაზე. ელემენტარული კრიზისი რომ დაგიდგება, ოჯახის მხარდაჭერა გჭირდება. მაგალითად, 40 წლის ვარ და ხანდახან სიცხე რომ ამიწევს, დედა მინდა”.
“არ არის აუცილებელი, მთლიანად გესმოდეს შენი შვილის გამოცდილება. მთავარია, გამოხატო მხარდაჭერა და უთხრა, რომ გიყვარს და კვლავ რჩები მის უსაფრთხო სივრცედ”.
ნათია ამბობს, რომ ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც ქამინგაუთის შემთხვევაში მშობელმა შეიძლება გააკეთოს, არის შვილის მხარდაჭერა და თქმა, რომ უყვარს ის.
“არ არის აუცილებელი, მთლიანად გესმოდეს შენი შვილის ეს გამოცდილება; არ არის აუცილებელი, გესმოდეს კონცეპტები, რომლებზეც ლაპარაკობს. მთავარია, გამოხატო მხარდაჭერა და უთხრა, რომ გიყვარს და კვლავ რჩები მის უსაფრთხო სივრცედ. და რეალურად უნდა აწონ-დაწონო რა გირჩევნია — შენი შვილი იყოს ბედნიერი და შენთან მოსვლა შეეძლოს თუ უბედური იყოს, გარიყო და ურთიერთობა არ გქონდეს საბოლოო ჯამში მასთან. მგონია, რომ მშობლების უმეტესობა აირჩევს შვილის კეთილდღეობას, ბედნიერებას და ნორმალურ ურთიერთობას”.
ამბობს იმასაც, რომ სირთულეებს მშობლებიც აწყდებიან. საკუთარი გამოცდილებიდან იხსენებს რთულ პერიოდებს, განსაკუთრებით, მაშინ, როცა მშობლები მის უსაფრთხოებაზე ღელავდნენ და ამის საფუძველზე ყოფილა უთანხმოებებიც, მაგალითად, 17 მაისის აქციებზე წასვლასთან დაკავშირებით.
გარდა ამისა, წლების განმავლობაში ქვიარ ორგანიზაციებში მუშაობის გამოცდილებამ აჩვენა, როგორი სასოწარკვეთილები შეიძლება იყვნენ ქვიარ ადამიანების მშობლები და როგორ ცდილობს საზოგადოება მათ იზოლირებას, განსაკუთრებით, დედების: “მთელი ეს სტერეოტიპები, კლიშეები მიდის დედასთან: “შვილის ქცევა ვერ გააკონტროლე”, “ვიღაცის გავლენის ქვეშ მოექცა”, “ავად არის და არ უმკურნალე” და ა.შ. ნათესავი, მეგობარი, მეზობელი — ყველა თავს უფლებამოსილად თვლის, რომ ამ ადამიანს გააგებინოს თავისი მოსაზრება. და ძალიან მარტოები არიან ამ ყველაფერთან”.
“მოწყვლად მდგომარეობაში მყოფ მოზარდს ამას ვერ მოსთხოვ, მაგრამ ქვიარები, რომლებიც ცოტა უფრო მოძლიერებულები ვართ, უნდა შევეცადოთ, რომ შევიდეთ მშობლების მდგომარეობაშიც. რა თქმა უნდა, თუ არ არის ძალადობრივი სიტუაცია. ძალადობას არაფერი ამართლებს. მაგრამ თუ ვიღაც არასწორ ტერმინებს იყენებს ან რაღაცები უბრალოდ არ ესმის, ცოტა მოთმინება ჩვენც უნდა ვიქონიოთ, რომ ეს ნავსი გატყდეს და საუბარი შედგეს”.
“რთულია, როცა წლების განმავლობაში კედელს ურტყამ თავს და ძვრა არ აქვს”
ქვიარ-ფემინისტურ აქტივიზმში გატარებული წლების განმავლობაში იყო ბევრი შრომა ცვლილებებისთვის, გათენებული ღამეები, ბრძოლა თვითგადარჩენისთვის და თემის წევრების გადარჩენისთვის. იყო იმედგაცრუებებიც, უკუსვლა წინსვლის ნაცვლად და ვერგარღვეული ბარიერები.
ამბობს, რომ ყველაზე მნიშვნელოვანი იმ საქმეებს შორის, რაც უკეთებია, არის ახალგაზრდებთან მუშაობა. იხსენებს იმ დროინდელ სტუდენტებს, სკოლის დამამთავრებელი კლასების მოსწავლეებს, რომლებიც დღემდე ეუბნებიან, რომ გენდერთან და სექსუალობასთან დაკავშირებით მის მიერ ჩატარებულმა ტრენინგმა მნიშვნელოვანი ცოდნა მისცა. მისი აზრით, ამ პროცესში ეხმარებოდა ისიც, რომ ღიად ქვიარი იყო და შეეძლო მათთან პირველ პირში ესაუბრა, ასევე, პასუხი გაეცა უსიამოვნო კითხვებზეც. ფიქრობს, რომ გარკვეულ სიტუაციებში ამან შეიძლება ადამიანებს მისცა მაგალითიც — “რომ თუ ხარ ქვიარი, არ არის აუცილებელი, იყო უბედური, მშობელს სძულდე; რომ ჩვეულებრივი ინტერესები გაქვს და ჩვეულებრივი ცხოვრებით ცხოვრობ. მარტივად რომ ვთქვა: ქვიარ ადამიანი შეიძლება იყოს ღია და არ იყოს უბედური”.
2017 წელს, როცა იყო უკიდურესად გადაღლილი და მიხვდა, რომ ვეღარც პიროვნულად და ვეღარც პროფესიულად ვერ ვითარდებოდა, სასწავლებლად შვედეთში წასვლა გადაწყვიტა. ამას დაემატა ისიცი, რომ აქტივიზმში გატარებულმა წლებმა მენტალური ჯანმრთელობის გაუარესება და შფოთვითი აშლილობაც გამოწვია, რომელიც დღემდე გრძელდება მისთვის სრულიად უსაფრთხო გარემოშიც.
“მქონდა შფოთვითი აშლილობა და დეპრესია, რაც დიდწილად იმის ბრალი იყო, რა ქვეყანაშიც ვცხოვრობდი. რთულია, როცა წლების განმავლობაში რაღაცას აკეთებ, კედელს ურტყამ თავს და ძვრა არ აქვს”.
ვკითხეთ, რით განსხვავდება ერთი ქვიარის არსებობა საქართველოსა და შვედეთში. ამბობს, რომ იქ შეგიძლია იყო ის, ვინც ხარ, თავისუფლად იარო ქუჩაში და არავინ შეგაწუხებს შენი იდენტობის გამო.
“ის ფაქტი, რომ ქვიარ ადამიანებს ოჯახები ჰყავთ ან შეიძლება ჰყავდეთ, არის აბსოლუტურად ნორმალიზებული და საზოგადოება არ დანგრეულა და ცა არ ჩამოქცეულა. რაღაცის დაგეგმვა შეგიძლია პარტნიორთან ერთად, ბინის ყიდვა იქნება ეს, ქირაობა, სადღაც გადასვლა-გადმოსვლა, ბავშვის ყოლა ან შინაური ცხოველის. შენ ხარ იმ საზოგადოების ნაწილი და ეს კითხვის ნიშნის ქვეშ არ დგას”.
რაც შეეხება საქართველოს, ნათია იხსენებს, რომ აქ ცხოვრებისას არაერთხელ ყოფილა გინება, ფურთხება, უკმაყოფილო მზერები მხოლოდ იმის გამო, რომ შედარებით მასკულინური გენდერული თვითგამოხატვა აქვს.
“ახლაც, როცა მე და ჩემი პარტნიორი მოვდივართ საქართველოში, სტოკჰოლმის აეროპორტიდან გამოსვლის შემდეგ სულ გვიწევს იმაზე ფიქრი, რომ ზედმეტად ხელი არ ჩავკიდოთ ერთმანეთს, არ ვაკოცო, რაღაცა სახელი არ დავუძახო, რომელსაც მეზობელი გაიგებს და ა.შ. ეს არის იმხელა წნეხი… როცა საქართველოში ცხოვრობ, ადაპტირდები და ცდილობ რაღაცები აისხლიტო უბრალოდ. მაგრამ იმხელა წნეხია, იმხელა სასიცოცხლო ენერგია მიაქვს ამ მუდმივ დაძაბულობაში ყოფნას — ვინმემ რამე არ გაიგოს, ეს ახლა მე მცემს თუ არა… მომავალს რომ ვერ გეგმავ საერთოდ. კი, საშუალო სტატისტიკურ ჰეტერო წყვილსაც და სისგენდერ ადამიანსაც უჭირს საქართველოში, მაგრამ შენ ისიც გერთმევა, რომ არც ოჯახი გიჭერს მხარს, ვერც მომავალს გეგმავ და საერთოდ სულ იმის უნდა გეშინოდეს, რომ ვიღაცა თავში ჩაგარტყამს”.
თავიდან ფიქრობდა, რომ შვედეთში ცოტა ხნით დარჩებოდა, მაგრამ უკვე ამთავრებდა სწავლას, როცა ვაკანსია გამოჩნდა ერთ-ერთ შვედურ ორგანიზაციაში, რომელსაც ჰქონდა პროგრამები, მათ შორის, აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნებში და სჭირდებოდათ ადვოკატირებაზე მუშაობის გამოცდილების მქონე ადამიანი. ორჭოფობდა, რადგან თავს ვალდებულად მიიჩნევდა, რომ საქართველოში დაბრუნებულიყო და აქ გაეგრძელებინა აქტივიზმი. ბევრი ფიქრის შემდეგ, განაცხადი შეავსო და დადებითი პასუხიც მიიღო.
“გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ძალიან მაწუხებდა დანაშაულის შეგრძნება იმის გამო, რომ შვედეთში დავრჩი, მაგრამ, მეორე მხრივ, ვინც ქვეყნის გარეთ ვიყავით და ვთანამშრომლობდით იმ ორგანიზაციებთან, რომლებიც მუშაობდნენ საქართველოში, შეგვიძლო, ჩვენი წვლილი აქედან შევიტანა. ბევრ ორგანიზაციაში შეიცვალა მიდგომები მას შემდეგ, რაც მიგრანტების შედინება დაიწყო ამ სფეროებში. მაგალითად, მე შემიძლია საშუალო სტატისტიკურ კოლეგას ავუხსნა საქართველოს კონტექსტი და დავანახო არსებული სიტუაცია. ამაში დავინახე ჩემი და რეგიონიდან კოლეგების წვლილი — გვეპოვა გზა, რათა მხარი დაგვეჭირა ადამიანებისთვის რეპრესიულ გარემოში”.
“საბჭოთა კავშირის პერიოდში ჩამოყალიბდა ჰომოფობია, როგორც პოლიტიკური ინსტრუმენტი და ჩვენს რეალობაში ეს ინსტრუმენტები გადმოიტანეს თავის ყოველდღიურ საქმიანობაში ქართველმა პოლიტიკოსებმაც. მათ ძალიან კარგად გააგრძელეს ამ ინსტრუმენტების გამოყენება შანტაჟისთვის, პოლიტიკური სპეკულაციისთვის”.
“სოლიდარობა და მედეგობა გადაგვატანინებს ამ კრიზისებს”
ნათია გვიყვება, რომ როცა შვედეთში ჩავიდა, იმდენად გადაღლილი იყო, სწავლის პირველ წელს ძირითად დროს ლექციებს და ძილს უთმობდა, პარალელურად კი, გაჩნდა სივრცე თვითრეფლექსიისთვისაც — “მათ შორის, საკუთარ ხისტობასთან დაკავშირებითაც და იმაზეც, მე რა როლი მქონდა ქვიარ მოძრაობის შიგნით არსებულ დისკუსიებსა და უთანხმოებებში”.
როგორც ამბობს, წლების წინ გაცილებით უფრო ხისტი იყო ბევრ საკითხში, ვიდრე დღეს არის. ნათიას აზრით, ადამიანები ხშირად ვმუშაობთ პრინციპით: “მე ვარ მართალი”, ქვიარების შემთხვევაში კი ამას ემატება თავდასხმები გარედან, რის გამოც კიდევ უფრო რთულია, თვითრეფლექციისთვის სივრცე დაგრჩეს.
“დროთა განმავლობაში, ამ გარე კრიზისებმა გააკეთა ის, რომ ადამიანები მიხვდნენ, ასე ვერ გაგრძელდება და სადღაც შუაში უნდა შევხვდეთ. არ შეიძლება, ერთმანეთს შეცდომის დაშვების საშუალება არ დავუტოვოთ. ესეც გარედან მოდის, იმიტომ, რომ ხან მოღალატე ხარ, ხან ერის გამყიდველი, ხან უცხოური აგენტი — ხან რას გეძახიან და ხან რას — უსამშობლო, არაქართველი და ა.შ. ამ დროს, ძალიან დიდია ცდუნება, რომ უშეცდომო იყო და თუ მაინც დაუშვი შეცდომა, მაქსიმალურად არ ილაპარაკო ამაზე, ისე, რომ ყველას ეგონოს, შენ ხარ ყველაზე კარგი. გინდა, რომ საზოგადოებასთან კარგად იყო დალაგებული. და ეს იწვევს თვითკრიტიკულობის ნაკლებობას. მე მგონია, რომ ეს ახლა ცოტათი შეცვლილია”.
“ერთმანეთს თუ არ მივეცით შეცდომების დაშვების საშუალება და ერთად არ გავიარეთ ისინი, ვერ განვვითარდებით. მაგალითად, მე, 10-15 წლის წინ მქონდა ბიფობიური დამოკიდებულებები და კლიშეები, რასაც შესაძლოა არ ვაჟღერებდი, მაგრამ მქონდა. მერე შევხვდი ბისექსუალ ადამიანს, რომელთანაც რაღაც სისულელე წამოვაყრანტალე და თავში კი არ ჩამარტყა, კითხვა დამისვა, რატომ ვფიქრობდი ასე. მივედი იქამდე, რომ არანაირი ფაქტობრივი საფუძველი ამას არ აქვს და საკუთარ თავში დაურწმუნებლობიდან და გაუგებრობიდან მოდის”.
ნათია ასევე აღნიშნავს, რომ მეორე მნიშვნელოვანი ასპექტი, რაზეც საჯაროდ არ ლაპარაკობენ ხოლმე, არის პერსონალური უთანხმოებები.
“ბევრი რამ საღდება იდეოლოგიურ კონფლიქტად, მაშინ როცა რეალურად ეს ასე არ არის. მგონია, რომ ამის ცნობიერება თემში ახლა უფრო მეტად არის და ადამიანები ახერხებენ დაინახონ, სად არის ნამდვილი იდეოლოგიური კონფლიქტი და სად — უბრალოდ პიროვნული შეუთავსებლობა. ქვიარები ჩვეულებრივი ადამიანები არიან — ზოგს ერთმანეთი უყვარს, ზოგი კი ვერ იტანს, ხან რიგდებიან და ხან ჩხუბობენ. მეც ბევრი ადამიანისთვის მომიხდია ბოდიში მას შემდეგ, რაც გავაცნობიერე, რომ ჩემი პოზიცია ყოველთვის სწორი არ იყო. ადამიანები ასხვავებენ ამას თემში უფრო მეტად ახლა, ვიდრე ადრე, ამიტომ მგონია, რომ სოლიდარობის უფრო მეტი საფუძველიც იქმნება, არ ჰყვებიან პერსონალურ კონფლიქტებს”.
აღნიშნავს, რომ დღეს აქტივიზმი საქართველოში არის უფრო მრავალფეროვანია, უფრო ძლიერი და გამძლე, ვიდრე წლების წინ. ეს ყველაფერი ნათიას მცირე ოპტიმიზმის საფუძველსაც აძლევს.
“აქტივიზმიც ისეთ სტადიაზეა და თემიც უფრო გათვითცნობიერებულია, რომ წნეხის მიუხედავად, ადამიანებს პასიურად ყოფნა არ უნდათ. იმ შემთხვევაშიც კი, როცა იძულებულნი არიან, ქვეყანა დატოვონ, დიასპორულ ჯგუფებში არიან აქტიურები. პროდემოკრატიული პროცესების წინა ხაზზე მართლა დგანან ქვიარ აქტივისტები და დღეს აქტივიზმი იდეოლოგიურადაც გაცილებით უფრო მრავალფეროვანია, ვიდრე იყო. ეს ძალიან ბუნებრივია — ზოგი უფრო მემარცხენეა და ამაში ხედავს ქვიარ ადამიანების გათავისუფლებას, ზოგი უფრო ნეოლიბერალური და ლიბერალური განწყობების არის და ამის ფარგლებშიც ხდება კონფლიქტები, მაგრამ იდეოლოგიური გაყოფების გაჩენა საზოგადოების განვითარების გარდაუვალი ნაწილია. საქმე საქმეზე რომ მიდგება, მაინც საკმაოდ დიდ სოლიდარობას ვხედავ და მე მგონია, რომ ეს, ჩვენს მედეგობასთან ერთად, გაგვატანინებს ამ კრიზისებს”.
ნათია ფიქრობს, რომ ქართული ოცნების მიერ მიღებულ ჰომოფობიურ კანონის გავლენა დამოკიდებული იქნება იმაზე, როგორ აღასრულებენ მას, თუმცა უკვე არსებობს ერთგვარი მსუსხავი ეფექტი — “ადამიანები ერიდებიან ქვიარ საკითხებზე საუბარს, მათ გაშუქებას. ვიღაცას მშვენიერი საბაბი გამოუჩნდა, რომ საერთოდ აღარ შეეხოს ამ თემას. ეს ძალიან რთულ პოზიციაში აყენებს ქვიარ მოძრაობას, ქვიარ ადამიანებს, ქვიარ მედიას მათ შორის”.
მისი თქმით, თუ კანონის აღსრულება უფრო მკაცრად დაიწყება, ქვიარების ხილვადობა კიდევ უფრო შემცირდება, მაგრამ სხვა ქვეყნების მაგალითებიც აჩვენებს, რომ “ასეთ რეპრესიულ გარემოშიც ადამიანები პოულობენ კრეატიულ გზებს თემის წევრების დასახმარებლად და რესურსების გასაზიარებლად”.
“მგონია, რომ ვერ ჩაკლავს ვერც ერთი კანონი ქვიარ აქტივიზმს და ქვიარ მოძრაობას ვერც საქართველოში და ვერსად, მაგრამ საქართველოში განსაკუთრებით. შეიძლება მე მაქვს ასეთი დადებითი წინასწარგანწყობა, რადგან აქედან მოვდივარ, მაგრამ ვიცი, რომ ძალიან მედეგი ხალხი ვართ და აუცილებლად ვიპოვით გამოსავალს”.