“მოძალადე ქმარი რომ მყავდეს, ვერსად წავალ”, — გვითხრა ახალგაზრდა ქალმა, რომელსაც ოჯახისგან არანაირი მატერიალური ქონება არ ერგო წილად, რადგან ყველაფერი ძმებს გაუნაწილეს. ის ერთადერთი არ არის, ვისაც მსგავსი გამოცდილება აქვს. მეტიც, ერთ-ერთია მათ შორის, ვისაც უთხრეს, რომ ცხოვრებაში გზა თავად უნდა გაეკვალა ან ქმრის ოჯახს უნდა მიბარებოდა, მაშინ, როცა მშობლების სახლი, მანქანა და მიწები, რომელიც კანონით ყველა შვილს ეკუთვნოდა, მხოლოდ ბიჭებს დაუტოვეს.
ამ სტატიაში საქართველოში მემკვიდრეობის არათანაბარ განაწილებაზე ვისაუბრებთ — მანკიერ პრაქტიკაზე, რომელიც უთანასწორო პირობებს უქმნის შვილებს მხოლოდ იმის გამო, რომ გოგოებად დაიბადნენ. განვიხილავთ, რა ბარიერებს აწყდება ქალი მაშინ, როცა მშობლები ან ძმები გადაწყვეტენ, ჩამოართვან კუთვნილი ქონება, რადგან ოჯახში “გვარის გამგრძელებლის” სტატუსი არ აქვთ.
“ძმებს აგარაკი და 9 მანქანა, მე — არაფერი”
მაია [სახელი შეცვლილია] მშობლების დაშორების შემდეგ, დედის ოჯახში გაიზარდა. ძირითად დროს სოფელში, ბებია-ბაბუასთან ატარებდა, რომლებმაც იქ გადასვლამდე მთელი უძრავი ქონება, რაც თბილისსა და მის შემოგარენში ჰქონდათ, მაიას ბიძას, დედის ძმას დაუტოვეს. მისი სიტყვებით, საუბარია საკმაოდ დიდ ქონებაზე — სახლები თბილისის შემოგარენში, სოფლის სახლი და მიწები.
“ეს ძალიან ჩვეულებრივი მოვლენა იყო. რომ გითხრა, ამაზე ვინმეს გული წყდებოდა და ვინმე გაოცებული იყო, მოვიტყუები. მე მთელი ცხოვრება ვფიქრობდი, რომ ეს ძალიან ნორმალური იყო, ისევე, როგორც დედაჩემი, ისევე, როგორც დედაჩემის დედა — მიღებული პრაქტიკა იყო, ერთი წამით პროტესტი არავის გასჩენია”.
ზამთრის დადგომასთან ერთად, ბებია და ბაბუა მაიას დედის სახლში ჩამოდიოდნენ. მაშინ მაია სტუდენტი იყო. საცხოვრებელი ფართის სიმცირის გამო, თავად მისაღებში უწევდა ძილი. წლების შემდეგ, როცა ბებიას და ბაბუას სოფელში დამოუკიდებლად ყოფნის შესაძლებლობა აღარ ჰქონდათ, კითხვის ნიშნის ქვეშ არც კი დამდგარა საკითხი, რომ საცხოვრებლად მათთან უნდა გადასულიყვნენ.
ახლანდელი გადმოსახედიდან, მაია იაზრებს, რომ უთანასწორობას აქაც ჰქონდა ადგილი — ბიძა არავითარ მონაწილეობას არ იღებდა ასაკოვანი მშობლების მოვლა-პატრონობაში და ამაში არც ემოციურ და არც ფინანსურ რესურსს არ დებდა. ამბობდა, რომ ამის საშუალება არ ჰქონდა. არც მაიას და მის ოჯახს ჰქონდა, მაგრამ სესხებს იღებდნენ და გამკლავებას ცდილობდნენ.
იხსენებს, როგორ გადააფორმებინა ბიძამ მშობლებს ყველაფერი საკუთარ სახელზე:
“ბიძაჩემმა რომ შეატყო, ბებია და ბაბუა უკვე ცუდად იყვნენ და დიდი ხნის სიცოცხლე შეიძლება არ ჰქონოდათ დარჩენილი, სასწრაფოდ წაიყვანა იუსტიციის სახლში და ორი მიწა და სახლი გადააფორმებინა. ოღონდ ძალით არა, ეს ვიცოდით, რომ ასე უნდა ყოფილიყო, უბრალოდ დაჩქარდა პროცესი — რადგან სულ ჩვენთან ცხოვრობდნენ, ალბათ, იფიქრა, რომ შეიძლებოდა მათზე გავლენა მოგვეხდინა”.
მოგვიანებით, ბაბუამ მაიას დედას გაუმხილა, რომ მომხდარზე ძალიან სწყდებოდა გული.
“თვითონ ბაბუამ უთხრა დედას, ეს არ უნდა გამეკეთებინაო, არ არის სამართლიანიო, შენს შვილებს ვაწევარ კისერზეო და ისე გამოვიდა, რომ შენი შვილებისთვის არაფერი გამიკეთებიაო. მაგრამ ჩვენთვის არამატერიალური იმდენი ჰქონდა გაკეთებული, მართლა მამობას გვიწევდა ყველას, რომ მაგას ვინ აგრძნობინებდა. საბოლოოდ, მაინც მივიდა საქმე კონფლიქტამდე, ოღონდ ქონების გაყოფაზე არა — გულწრფელად ვითხოვდით, რომ უბრალოდ ჩართულიყო და მონაწილეობა მიეღო მომაკვდავი ადამიანების, მშობლების მოვლაში”.
ბებია და ბაბუა 3 წლის შუალედით გარდაიცვალნენ. მათგან დატოვებულ ქონებას დღეს მთლიანად მაიას ბიძა ფლობს.
“ამბობს, როცა გინდათ, ჩადით, გასაღებიც იქ არის და ყველაფერი, მაგრამ ჩვენ აღარ გვაქვს იქ ჩასვლის სურვილი. თან სახლი ამდენი წლის დაკეტილია, არ უვლის თვითონ, არ აინტერესებს, ამბობს — არ მაქვს საშუალება, მივხედოო”.
იმას, რომ კუთვნილი წილის მიღებაზე დედამისს პრეტენზია არცერთ ეტაპზე არ დაუფიქსირებია, მაია აღზრდასა და დისკრიმინაციულ სტერეოტიპებს უკავშირებს, რომლის მიხედვითაც ოჯახში ბიჭი შვილია “უპირატესი”. ფიქრობს, რომ ასეთი აღქმა იყო მის ოჯახშიც.
“თვითონ დედაჩემი ისე იყო გაზრდილი, გინდაც ათას ადამიანს ეთქვა, შენ გეკუთვნის და შეგიძლია გამოხატო, გაქვს ამის უფლებაო, არავითარ შემთხვევაში არ გამოიჩენდა ინიციატივას. ეს ის ხალხია, საკუთარ ინტერესებზე მეტად, “ხალხი რას იტყვის” — ამას რომ აყენებდნენ წინ. ასე იზრდებოდნენ თვითონაც და მერე ჩვენც ასე გვზრდიდნენ”.
ამას უკავშირებს მაია დედის უარს ბაბუის შემოთავაზებაზე, როცა უთხრა, რომ შეეძლო შეეცვალა გადაწყვეტილება და ქონების ნაწილი მისთვის დაეტოვებინა.
წლების შემდეგ, დედის მსგავსად, მაიამ თავადაც გამოსცადა არათანაბარი მოპყრობა მხოლოდ იმის გამო, რომ გოგო შვილია.
იხსენებს, რომ მამას ფინანსური მდგომარეობა აძლევდა საშუალებას, შვილებისთვის აგარაკი აეშენებინა. ასეც მოხდა — დაიწყო უზარმაზარი აგარაკის მშენებლობა, თუმცა ერთ დათქმით — სახლი მაიას ძმების იქნებოდა.
გარკვეული პერიოდის მერე, სახლი გაიყიდა, თუმცა იმაზე, რომ მაიას ძმები ქონების გარეშე არ დარჩენილიყვნენ, ბებია-ბაბუამ იზრუნეს. გადაწყდა, რომ მამის მშობლების სახლი ერთ ბიჭ შვილიშვილს დარჩებოდა, ხოლო მაიას დედის სახლი — მეორე ბიჭს. ამ გეგმაში მაია გათვალისწინებული ისევ არ იყო.
“მამაჩემს გარკვეული პერიოდულობით ხან ჰქონდა სახლი, ხან არ ჰქონდა, ხან ბევრი ჰქონდა, ხან ცოტა, მაგრამ ჩემი არასდროს არცერთი არ იყო, მათ შორის, მარტო სახლი კი არა, მანქანებიც. ერთი ბიჭისთვის რამდენიმე მანქანა ჰყავს ნაყიდი, ჩემი ძმისთვის 9 მანქანა და მე ჩემი მანქანა ჩემი ფულით და სესხით ვიყიდე, უკვე დაქორწინებული ვიყავი, შვილი მყავდა და სამსახურში მჭირდებოდა”.
“არაფერი შემხვდა არავისგან, არც მამისგან, არც დედისგან, თუ რამე გამაჩნია, ყველაფერი ჩემით მაქვს ნაყიდი”.
მაია ფიქრობს, რომ წლების წინ, დედას საკუთარი უფლებების დაცვისთვის რომ ეზრუნა, ახლა თავადაც გაუჩნდებოდა მოტივაცია, მოეთხოვა ის, რაც ეკუთვნის. ამ საკითხზე დედასთან და ახლობლებთან დღესაც საუბრობს ხოლმე — ხანდახან ხუმრობით.
“ვამბობ ხოლმე, რომ დღესვე რომ დავშორდე ქმარს, ალტერნატიული საცხოვრებელი არ მაქვს. უნდა ვიქირაო ბინა, ან რომელიმე დაქალთან დროებით ვიცხოვრო, იმიტომ, რომ წასასვლელი არ მაქვს. მოძალადე ქმარი რომ მყავდეს, ვერსად წავალ. ამაზე დედაჩემის პასუხი ისაა, რომ ეს სახლი ხომ შენიც არის. საუბარია სახლზე, რომელშიც თვითონ ცხოვრობს ჩემს ძმასთან ერთად. რაც თავი მახსოვს, ეს სახლი ჩემი ძმის იყო და ახლა რანაირად არის ჩემიც. რაც არ უნდა მოხდეს, აქ არ მივალ და არ ვიტყვი, რომ ჩემია”.
“მიხვდნენ, რომ უკან არ დავიხევდი”
ქეთა [სახელი შეცვლილია] 26 წლისაა, სახლში დედასთან და 3 წლით უფროს ძმასთან ერთად ცხოვრობს. მამა რამდენიმე წლის წინ გარდაეცვალა. საცხოვრებლის გარეშე დარჩენის საფრთხის წინაშე მაშინ დადგა, როცა მისმა ძმამ ოჯახის შექმნა გადაწყვიტა.
“გამოაცხადა, რომ უნდოდა სხვა სახლის ყიდვა და აღარ სურდა ჩვენთან ცხოვრება, რაც ფიზიკურად შეუძლებელი იყო, გამომდინარე იქიდან, რომ საკმაოდ პატარა სახლში ვცხოვრობთ. თქვა, რომ უნდა გაგვეყიდა ის სახლი, სადაც ვცხოვრობთ და ფული მისთვის მიგვეცა, რითიც შემდეგ დიდ სახლს შეიძენდა”.
ქეთას თქმით, სამომავლო გეგმა, რომელიც ოჯახის წევრებმა მისი მონაწილეობის გარეშე დასახეს, ითვალისწინებდა, რომ დედა სოფელში უნდა გადასულიყო საცხოვრებლად, მას კი რჩებოდა ბუტაფორიული არჩევანი — ეცხოვრა ძმის მომავალ ოჯახთან ერთად, ან “სხვა რამე მოეფიქრებინა”. ქეთას სიტყვებით, ეს პირდაპირ ნიშნავდა, რომ უსახლკაროდ ტოვებდნენ.
“ამ გეგმაში საერთოდ არ გამითვალისწინეს, არც ჩემი ინტერესები, რას ვგეგმავდი ცხოვრებაში, ან მინდოდა თუ არა ახალ ადამიანებთან ცხოვრება. ამაზე არავის არაფერი უკითხავს, პირდაპირ გადაწყვეტილება გამაცნეს. დედაჩემი იყო ჩვენ შორის შუამავალი, თვითონ არ მოსულა და პირდაპირ არ უთქვამს, რომ მე ამას ვაკეთებ და შენ რას ფიქრობო. აზრის გაზიარებაც კი არ უთხოვიათ ჩემთვის, პირდაპირ გადაწყვიტეს”.
ქეთასთვის ეს ამბავი შოკისმომგვრელი იყო. არ ელოდა, რომ ოდესმე სახლის გაყიდვის საკითხი დადგებოდა. ვერც იმას წარმოიდგენდა, რომ მის ინტერესებს საერთოდ უგულებელყოფდნენ. დარჩა განცდა, რომ ძმის აზრი და ცხოვრება ოჯახის წევრებისთვის უფრო მნიშვნელოვანი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ არც თავად სურდა, დედასა და ძმასთან ეცხოვრა, ქირით გადასვლის საშუალება არ ჰქონდა. ამბობს, ასეც რომ არ ყოფილიყო, უსამართლობა იქნებოდა, სახლი მხოლოდ ძმის კუთვნილება გამხდარიყოო და ბრძოლა გააგრძელა — პირველ რიგში, ოჯახის წევრებს უთხრა, რომ არ აპირებდა, შეთავაზებული “არჩევანი” მიეღო, რამაც უთანხმოება და კამათი გამოიწვია.
“ჩემი ძმა არ ელოდა, რომ ჩემი აზრი და გეგმა მექნებოდა. არ ელოდა, რომ შეიძლება არ მინდოდეს ვიღაცის მომავალში მონაწილეობის მიღება. ეს თავიდანვე პირდაპირ არ უთქვამს, მაგრამ ისედაც გასაგები იყო, რატომ არ ელოდა — იმიტომ, რომ არ ვარ დაოჯახებული, არ ვაპირებ დაოჯახებას და რამე მსგავსი პერსპექტივები უახლოეს მომავალში არ მაქვს. ჩემი უახლოესი გეგმის ნაწილი არ არის”.
“ჩემი ძმა ფიქრობდა, რომ მას, როგორც უკვე დაოჯახებულ ადამიანს, უფრო მეტი “ეთქმოდა”, უფრო მეტის უფლება ჰქონდა, როგორც კაცს და თან როგორც ძმას; რომ უფლება ჰქონდა, გადაეწყვიტა, მე სად და როგორ ვიცხოვრებდი და ყველანაირად მიეღო სარგებელი იმ პატარა ქონებიდან, რაც დედაჩემს გააჩნდა”.
სამწუხაროდ, საუბარმა შედეგი ვერ გამოიღო, ამიტომ, ქეთას სხვა გზა არ დარჩა და გადაწყვიტა, ოჯახის წევრებისთვის ეთქვა, რომ სამართლებრივ გზას მიმართავდა. მისი აზრით, ამ გადაწყვეტილებამ ისინი მიახვედრა, რომ უკან დახევას არ აპირებდა.
ეს ერთადერთი შემთხვევა არ არის, როდესაც ახალგაზრდა ქალს საკუთარი წილისა და კუთვნილი ქონებისთვის ბრძოლა მოუწია. მამის გარდაცვალების შემდეგ, ოჯახს სოფელში მცირე ღირებულების მიწის ნაკვეთი დარჩა. გადმოფორმების თაობაზე დეტალების გასარკვევად დედა და ძმა წავიდნენ, სადაც ნოტარიუსმა განუმარტა, რომ კანონის თანახმად, შვილებზე თანაბრად უნდა განაწილებულიყო. იქ მომხდარზე ქეთამ დედისგან მოგვიანებით შეიტყო:
“ჩემმა ძმამ იქ დაიწყო ჩხუბი და ნოტარიუსს უთხრა, რომ მე არ მეკუთვნოდა არაფერი. თითქოს უარს ვაცხადებდი ნაკვეთის გადმოფორმებაზე და მას უნდა დამტკიცებოდა, რადგან მის გეგმაში შედიოდა, რომ ნაკვეთი გაეყიდა და ფული აეღო. ნოტარიუსმა უთხრა, რომ ასე არ ხდება, კანონით ეს არ არის დაშვებული და შეუძლებელია, ჩემი რეალური სიტყვიერი ან წერილობითი თანხმობის გარეშე უბრალოდ ადგეს და ჩემს ძმას გაუფორმოს მთელი ქონება”.
ქეთას თქმით, მას შემდეგ, რაც ძმამ გაიგო, რომ მიწის მთლიანად დასაკუთრების შესაძლებლობა აღარ ჰქონდა, ინტერესი მამის ამ ქონებაზე საერთოდ გაუქრა.
კანონი, რომელსაც უგულებელყოფენ
საქართველოში უამრავი ქალი იზიარებდა და იზიარებს ამ გამოცდილებას. თემა საზოგადოებაში დღემდე ტაბუირებულია. პრობლემის მასშტაბურობა მკაფიოდ გამოჩნდა 2021 წელს ქალთა უფლებადამცველი ორგანიზაცია “საფარის” ფეისბუქკამპანიაში “მეც შვილი ვარ”, სადაც თავი მოეყარა უამრავ ისტორიას, რომელშიც ქალები ხმამაღლა, უმეტესად ანონიმურად ჰყვებოდნენ ამბებს იმაზე, როგორ დარჩნენ თავშესაფრის გარეშე მხოლოდ იმიტომ, რომ ოჯახში გოგო შვილები იყვნენ:
"მამაჩემს მთელ რეგიონში აქვს ბიზნესები და, რომ იტყვიან, იმდენი ფული აქვს ჩემს ოჯახს, სად წაიღონ, არ იციან. მაგრამ მე დედაჩემიც და მამაჩემიც მიმეორებენ, რომ უნდა წავიდე სახლიდან და ჩემი ქმრის ქონება იქნება ჩემი, მათგან სხვა არაფერი მეკუთვნის. მამაჩემმა მითხრა, ეგღა მაკლია, შენი ქმრის ქონებაც და ჩემიც ორივე ერთად გქონდესო".
"მე ოჯახში მეორე შვილი ვიყავი, ჩემი დის შემდეგ. როცა გაიგო მამაჩემა, რომ გოგო გავჩნდი, დედაჩემს უთხრა, დავეტოვებინე სამშობიაროში, მაგრამ ისე ვგავდი მამას, რომ მნახა, გადაიფიქრა. მესამე ძმა გაჩნდა. მამაჩემი და დედაჩემი ყოველთვის გვანსხვავებდნენ მე და ჩემს დას ძმისგან. ჩემს ძმას ყოველთვის ახალი უნდა ჰქონოდა ყველაფერი. ყველა სურვილს უსრულებდნენ, კერძო სკოლაში დაჰყავდათ. პაპამ სოფელში სახლი დაგვიტოვა მე და ჩემს დას. მამაჩემა გაყიდა ეს სახლი, რომ ჩემი ძმის უმაღლესში სწავლების ფული გადაეხადა. ჩემი და რომ დაქორწინდა, წლები სახლი არ ჰქონდა და ქირით ცხოვრობდა".
რას ამბობს ამ დროს კანონი:
მემკვიდრეობითი სამართლის მიხედვით: “სამკვიდრო ერთი რიგის მემკვიდრეთა შორის ნაწილდება თანაბრად. ამ დროს მემკვიდრეთა უფლებებს შორის არ არსებობს განსხვავება სამკვიდრო ქონებასთან მიმართებით. მემკვიდრეთა შორის სამკვიდროს გაყოფაზე შეუთანხმებლობის შემთხვევაში დავას წყვეტს სასამართლო”.
რატომ ხდება ისე, რომ საქართველოში მემკვიდრეობის შესახებ არსებული კანონმდებლობა იშვიათად მოდის შესაბამისობაში იმ მანკიერ პრაქტიკასთან, რომელიც ჩვენს ქვეყანაში ქონების განაწილებაზე არსებობს? რატომ სჭირდებათ ქალებს იმის მისაღებად ბრძოლა, რაც სამართლებრივად ეკუთვნით?
რეალურად, სქესის მიხედვით შვილისთვის პრივილეგიის მინიჭება მხოლოდ მაშინ არ იწყება, როცა საქმე ქონების გაყოფაზე მიდგება. ხშირად, ეს ბავშვის დაბადების მომენტიდან იგრძნობა და აღზრდის სხვადასხვა ეტაპზე ვლინდება. ხშირად გვსმენია ისიც, რომ ბიჭს ოჯახში “გვარის გამგრძელებლად” მოიხსენიებენ, მაშინ, როდესაც გოგო შვილის მთავარ როლს იმაში ხედავენ, რომ ასაკში შესვლის შემდეგ, მშობლებზე იზრუნოს — უმეტესად, ასეც ხდება. გარდა ამისა, გოგოებს პატარაობიდანვე ზრდიან განცდით, რომ ისინი მშობლების ოჯახში “დროებით” არიან, რადგან დაქორწინების შემდეგ, სახლიდან წასვლა მოუწევთ.
სოციალური სამართლიანობის ცენტრის ანგარიშში, რომელიც ქართულ კულტურაში მემკვიდრეობის განაწილების გენდერულ ასპექტებს მიმოიხილავს, აღნიშნულია, რომ საქართველოში გენდერული უთანასწორობის პრობლემა მკაფიოდ ვლინდება მემკვიდრეობის არათანაბარი განაწილების პრაქტიკაშიც.
დოკუმენტიში ვკითხულობთ, რომ ეს ეკონომიკური ძალადობისა და ქალთა დისკრიმინაციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი, თუმცა ნაკლებად შესწავლილი ფორმაა. საქართველოს კანონი ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ ეკონომიკურ ძალადობას განმარტავს, როგორც “ქმედებას, რომელიც იწვევს საკვებით, საცხოვრებელი და ნორმალური განვითარების სხვა პირობებით უზრუნველყოფის, საკუთრებისა და შრომის უფლებების განხორციელების, აგრეთვე თანასაკუთრებაში არსებული ქონებით სარგებლობისა და კუთვნილი წილის განკარგვის უფლების შეზღუდვას”, თუმცა საზოგადოებაში ფესვგადგმული სტერეოტიპების გამო, მემკვიდრეობის არათანაბარი განაწილება ხშირად ძალადობად არ არის აღქმული.
“მემკვიდრეობის არათანაბარი განაწილება სქესობრივი განსხვავების საფუძველზე, როგორც ეკონომიკური და სტრუქტურული ძალადობის ფორმა, არ არის გაცნობიერებული და აღიარებული საზოგადოების მიერ. ლიბერალური კანონმდებლობა საქართველოში ქალსა და კაცს მშობლების ქონებაზე თანაბრად წვდომის საშუალებას აძლევს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, კულტურული ნორმები და ტრადიციები იმდენად მყარია, რომ ქალი უმეტესწილად მემკვიდრეობის გარეშე რჩება. ქალები ხშირ შემთხვევაში შეგნებულად არ იყენებენ თავიანთ უფლებას მემკვიდრეობაზე ან საერთოდ არ იციან ამ უფლებების არსებობის შესახებ”.
გარდა იმისა, რომ მემკვიდრეობის მიღებისთვის ქალებს ბრძოლა და არაერთი დაბრკოლების გადალახავდა უწევთ, ეს უთანასწორო, მანკიერი პრაქტიკა კიდევ ერთ მნიშვნელოვან პრობლემას წარმოშობს — რიგ შემთხვევაში, ოჯახში ძალადობისგან თავის დაღწევაში ქალებს შეიძლება სწორედ იმან შეუშალოს ხელი, რომ არ აქვთ სივრცე, სადაც იცხოვრებენ. ამის გამო, არაერთ ქალს უწევს, იცხოვროს მოძალადე ქმართან თუ პარტნიორთან ერთად, რაც მათ სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას რისკის ქვეშ აყენებს.
სოციალური სამართლიანობის ცენტრის ანგარიშში რესპონდენტების ნაწილი ამბობდა, რომ მშობლებს სთხოვდნენ ბინის დაქირავებაში ან დაგირავებაში დახმარებას, მაგრამ ვერ აიძულებდნენ, თუ მათი მხრიდან კეთილი ნება არ იქნებოდა. გარდა ამისა, ქალების ნაწილი მიიჩნევდა, რომ სხვადასხვა მიზეზით განქორწინების შემთხვევაში, მათ შორის ძალადობის გამოც, მათი და მათი შვილების საცხოვრებლით უზრუნველყოფა ქმრის ოჯახის მოვალეობაა და არა ქალის მშობლების.
"ვეცდებოდი, წყნარად მომეგვარებინა და მე ჩემთვის წყნარად გავსულიყავი სადმე. ხდება ეს პრობლემა და ზუსტად იმის გამო იკავებს ქალი თავს, რომ ძმა ჰყავს და მერე იმას კისერზე არ დააწვეს [ქალი, 29 წლის, უმაღლესი განათლებით, დასაქმებული, ემიგრაციაში მყოფი].
უნდა დაბრუნდეს [ქალი] მშობლების სახლში. არ უნდა მოითხოვოს [წილი]. თუ აქვს ოჯახს საშუალება ხო, მაგრამ, ისე არა. თუ აქვთ საშუალება და მაინც არ უყიდიან, ეგ უკვე მათი გადასაწყვეტია, არ ვიცი. მე რას ვიზამდი, მართლა არ ვიცი. [ქალი, 33 წლის, უმაღლესი განათლებით, დასაქმებული, დაოჯახებული, ქუთაისი].
აღსანიშნავია ისიც, რომ თუ ქალმა კუთვნილ წილზე პრეტენზია გამოაცხადა, საზოგადოების ნაწილი ამას ტრადიციებისა და ოჯახის ღალატადაც კი აღიქვამს. შესაბამისად, ამას მოჰყვება კრიტიკა, გაკიცხვა, ხანდახან შეურაცხყოფაც. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, ხშირად თავად ქალებისთვისაა წარმოუდგენელი, სასამართლოს გზით მოიპოვონ უფლება თავიანთ საკუთრებაზე. სოციალური სამართლიანობის ცენტრის კვლევით გამოვლინდა ისიც, რომ დები ძმასთან ურთიერთობის გაფუჭებას გაურბიან და ამბობენ, რომ სასამართლოში არ უჩივლებდნენ, რადგან “სხვანაირი” და-ძმობა აქვთ. რიგ შემთხვევებში კი, ქალები, მიუხედავად იმისა, რომ უკმაყოფილონი არიან მშობლების მიერ მემკვიდრეობის განაწილების გადაწყვეტილებით, მაინც მიიჩნევენ, რომ სასამართლოში ჩივილი მიუღებელია და ამას მაშინაც კი არ გააკეთებდნენ, სულ რომ არაფერი მიეღოთ ოჯახიდან. ქალების ეს დამოკიდებულებები საბოლოოდ მიბმულია აღზრდასთან და იმასთან, თუ როგორ დაანახეს მას საკუთარი “როლი” ბავშვობიდანვე. ამ ბარიერის გარღვევა კი, როგორც წესი, უზარმაზარ შრომასა და ემოციურ რესურსს მოითხოვს.