ავტორი: ელენე ზაქაშვილი

“რთულია, დატოვო საკუთარი სახლის სიმყუდროვე, უცნობ გზას დაადგე და, რაც ყველაზე ცუდია, განაგრძო სვლა ისე, რომ არ იცოდე, სად მიგიყვანს ეს გზა”, — გვეუბნება მარიამი, რომელმაც ძალადობის მსხვერპლთა დროებითი თავშესაფრით დედასთან ერთად ისარგებლა. მისი სახელი, მისივე სურვილით, შეცვლილია.

მარიამის მამა ქალებზე როგორც ფიზიკურად, ისე ფსიქოლოგიურად ძალადობდა. ამიტომ სახლის დატოვების გადაწყვეტილება მიიღეს. თავდაპირველად დედის მშობლებთან გადავიდნენ, თუმცა იქაც პრობლემებს წააწყდნენ. 

მეგობრის რჩევით, მარიამი არასამთავრობო ორგანიზაცია საფარს დაუკავშირდა და მათი დახმარებით ძალადობის მსხვერპლთა თავშესაფარში გადავიდნენ. იქ ორი კვირა დარჩნენ. თავშესაფრიდან გამოსვლის შემდეგ, ქალები მარტო ცხოვრობენ: “ძალიან ბევრ სირთულეს ვაწყდებით, თუმცა ვმუშაობთ და გვინდა, ფეხზე დავდგეთ”.

მარიამის მსგავსად, არაერთი ადამიანი ხდება იძულებული, ძალადობის მსხვერპლთა დროებითი საცხოვრებლით ისარგებლოს. მათი უმრავლესობა ქალია. მაგალითად: 2025 წელს თავშესაფრით მოსარგებლე 138 მსხვერპლიდან 135 ქალი იყო.

მათი გამოცდილებები აჩვენებს, რომ ძალადობის პრევენციაზე მუშაობის პარალელურად, მნიშვნელოვანია, არსებობდეს სათანადო სერვისები, რომლებიც დაიცავს მსხვერპლის უსაფრთხოებას და უზრუნველყოფს ღირსეულ პირობებს, დამოუკიდებელი ცხოვრების დაწყებაში მხარდაჭერას.

ამ სერვისებს შორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რგოლია უსაფრთხო თავშესაფარი. არაერთი კვლევის მიხედვით, ქალები მოძალადე პარტნიორებთან უმეტესად იმიტომ რჩებიან, რომ წასასვლელი არსად აქვთ. რა ხდება საქართველოში? როგორ იცავს სახელმწიფო ძალადობის მსხვერპლ ქალებს? რა პირობებია თავშესაფრებში და რა ხდება მას შემდეგ, როცა მსხვერპლს იქ ყოფნის დრო ამოეწურება?

რა არის თავშესაფარი?

საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის ფაქტის არსებობისას, მსხვერპლის მიერ თავშესაფრის მომსახურების მოთხოვნის შემთხვევაში, სამართალდამცავი ორგანოები უზრუნველყოფენ მსხვერპლისა და მასზე დამოკიდებული პირების მოთავსებას/გადაყვანას. 

ამასთან, 2023 წელს კანონში შევიდა ცვლილებები და იმისთვის, რომ სერვისით ისარგებლო, აუცილებელი არ არის თანამშრომლობდე გამოძიებასთან, გქონდეს დამცავი ან შემაკავებელი ორდერი. 

პირის თავშესაფარში მოთავსების გადაწყვეტილება უნდა ეყრდნობოდეს მსხვერპლის რეალურ საჭიროებებს, უარის თქმის შემთხვევაში კი ის დასაბუთებული უნდა იყოს. სახელმწიფო თავშესაფარში ყოფნის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 4 თვეა — საჭიროების შემთხვევაში ეს ვადა შეიძლება გადაიხედოს. 

თავშესაფრის ადგილმდებარეობა, უსაფრთხოების გამო, საჯარო არ არის.

როგორ უნდა მოითხოვო თავშესაფრით სარგებლობა?

116 006 არის ძალადობის მსხვერპლთა დახმარების 24-საათიანი, უფასო და ანონიმური ცხელი ხაზი. ოპერატორების ვალდებულებაა, გაგიწიონ კონსულტაცია და მოგაწოდონ ინფორმაცია. საჭიროების შემთხვევაში, შესაძლებელია, გადაგამისამართონ თავშესაფარში.

კიდევ ერთი გზა იმისთვის, რომ თავშესაფრის მომსახურებით ისარგებლოთ, არის კრიზისული ცენტრი და იქ არსებული სერვისები.

კრიზისული ცენტრი მსხვერპლს/სავარაუდო მსხვერპლს უფასოდ სთავაზობს შემდეგ მომსახურებებს:

• ფსიქოლოგიურ-სოციალური რეაბილიტაცია/დახმარება;
• სამედიცინო მომსახურების ორგანიზება/მიღება;
• სამართლებრივი დახმარება (იურიდიული კონსულტაცია, ადვოკატირება);
• თარჯიმნის მომსახურება.

საჭიროების შემთხვევაში, კრიზისული ცენტრი გაგიწევთ კონსულტაციას და  უზრუნველყოფს, რომ თავშესაფრის მომსახურებით ისარგებლოთ.

კრიზისული ცენტრების ადგილმდებარეობა საჯაროა და საჭიროების შემთხვევაში შეგიძლიათ მიმართოთ შემდეგ მისამართებზე: 

1. თბილისის კრიზისული ცენტრი — ქ. თბილისი, ბუდაპეშტის ქ. 28
2. ქუთაისის კრიზისული ცენტრი — ქ. ქუთაისი, დუმბაძის ქ. 59-61
3. გორის კრიზისული ცენტრი — ქ. გორი, ბარნოვის ქ. 9ა
4. ოზურგეთის კრიზისული ცენტრი — ქ. ოზურგეთი, გრიბოედოვის ქ. 21
5. მარნეულის კრიზისული ცენტრი — ქ. მარნეული, რუსთაველის ქ. 41, ბ. 48
6. თელავის კრიზისული ცენტრი — ქ. თელავი, დავით რექტორის ქ. 8
7. ზუგდიდის კრიზისული ცენტრი — ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ცაიში.

2025 წლის მონაცემებით, ქვეყანაში 7 კრიზისული ცენტრი და 6 სახელმწიფო თავშესაფარია. 

სახალხო დამცველის 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში არსებული თავშესაფრებისა და კრიზისული ცენტრების რაოდენობა არ აკმაყოფილებს ევროპის საბჭოს კონვენციით დადგენილ მინიმალურ სტანდარტს, რომლის მიხედვითაც, 10 000 სულ მოსახლეზე თავშესაფარში ერთი ოჯახის ადგილი უნდა იყოს. ხოლო კრიზისული ცენტრების შემთხვევაში, 200 000 სულ მოსახლეზე ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ერთი ასეთი დაწესებულება. ამ სტანდარტის გათვალისწინებით, საქართველოს დაახლოებით 18 კრიზისული ცენტრი და თავშესაფრებში 365 ოჯახის ადგილი უნდა ჰქონდეს.

ომბუდსმენის ანგარიშში ვკითხულობთ იმასაც, რომ პრობლემურია სერვისის გეოგრაფიული დაფარვაც, რაც ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის შედეგად დაზარალებულებს დამატებით ბარიერს უქმნის.

აჭარის რეგიონში არის თავშესაფარი, მაგრამ არ არის კრიზისული ცენტრი. როგორ წარმოგიდგენიათ, არ არის ამის საჭიროება?! განსაკუთრებით იმ ფონზე, რა მდგომარეობაშიც სამოქალაქო ორგანიზაციები არიან”, — გვითხრა სოციალურმა მუშაკმა, ქეთი ბერიძემ.

ის 2018-2019 წლებში თავშესაფარში მუშაობდა. ბოლო რამდენიმე წელია, რაც არასამთავრობო ორგანიზაცია საფარში აგრძელებს საქმიანობას და ქალებს კონსულტაციას უწევს. როგორც ქეთი გვეუბნება, ქართული ოცნების მიერ რეპრესიული კანონების მიღებისა და ორგანიზაციის დაყადაღების შემდეგ, საქმიანობას სრულფასოვნად ვეღარ ასრულებს.

სამოქალაქო ორგანიზაციები, მათ შორის, ქალთა უფლებებზე მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციები, ქართული ოცნების რეპრესიულმა კანონებმა თუ პარტიის წარმომადგენლების მიერ ნაწარმოებმა პროპაგანდისტულმა კამპანიებმა მტრებად და აგენტებად გამოაცხადა. 2026 წლის ივნისში, დააყადაღეს 5 ორგანიზაცია, მათ შორის, საფარი.

რას სთავაზობს თავშესაფარი ბენეფიციარებს?

დაწესებულებები უნდა უზრუნველყოფდნენ მსხვერპლისთვის ისეთი მომსახურებების მიწოდებას, როგორიცაა:

• ფსიქოლოგიურ–სოციალური დახმარება/რეაბილიტაცია;
• სამედიცინო მომსახურების ორგანიზება/მიღება;
• სამართლებრივი დახმარება (მათ შორის, სასამართლო და სამართალდამცავ ორგანოებში წარმომადგენლობა);
• საჭიროების შემთხვევაში, თარჯიმნის მომსახურება;
• ოჯახსა და საზოგადოებაში რეინტეგრაციის ხელშეწყობა ან/და სხვა სახის მომსახურება.

2025 წელს თავშესაფრების მიერ გაწეული მომსახურებების სტატისტიკა ასეთია: 

“ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა, რომ თავშესაფრები ვერ უზრუნველყოფენ ფსიქო-სოციალური საჭიროების მქონე ქალებისთვის მომსახურების მიწოდებას — არსებული სერვისები ვერ პასუხობს მათ საჭიროებებს. ასევე, ქვიარ ადამიანებს აქვთ უდიდესი ბარიერ ჩვენს ქვეყანაში მიიღონ მსგავსი სერვისი”, — ამბობს PHR-ის იურისტი, სოფიო მენაბდიშვილი. 

რაც შეეხება შშმ პირებს, როგორც ომბუდსმენის 2025 წლის ანგარიშშია მითითებული, თავშესაფრები და კრიზისული ცენტრები, მათ შორის, ახლად გახსნილი კრიზისული ცენტრები, სრულად არ არის ადაპტირებული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის:

“კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რომ ახალი თავშესაფრებისა და კრიზისული ცენტრებისთვის შეირჩეს და სპეციალისტების მიერ შეფასდეს ისეთი ადგილი, რომელიც ადაპტირებული იქნება სხვადასხვა შეზღუდვის მქონე პირებისთვის”.

გამოწვევებს შორის დასახელებულია ისიც, რომ არასრულწლოვნებს, რომლებიც თავშესაფარში რამდენიმე თვით თავსდებიან, ეზღუდებათ განათლებაზე წვდომა, რადგან “რამდენიმე თვით სკოლის შეცვლა, საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, შეუძლებელია”.

ამასთან, საქართველოში არ არსებობს საჯარო ბაგა-ბაღები 2 წლამდე ბავშვებისთვის. იურისტმა ელისო რუხაძემ, რომელიც წლებია, ქალთა და ოჯახში ძალადობის საკითხებზე მუშაობს, გვითხრა ისიც, რომ თავშესაფრებში არ არის მოგვარებული დამხმარე ძიძების საკითხი.

“მაგალითად, ერთ-ერთი მსხვერპლი მუშაობდა და ბავშვების დატოვება უწევდა თავშესაფარში. ეს ძალიან ხშირი პრობლემაა. მაგალითად, საგამოძიებო მოქმედების ჩატარების დროს მეჭირა თვეების ბავშვი და ვამშვიდებდი, რომ დედას ჩვენება მიეცა. თუ ქალი თავშესაფარში პატარა ან შშმ ბავშვებითაა, არ არსებობს რესურსი, რომ ბავშვებს მიხედონ, დედამ კი, მინიმუმ, ისწავლოს ან იმუშაოს”, — გვითხრა ელისომ. 

როცა თავშესაფარს ტოვებ

“თავშესაფრის მნიშვნელობა მხოლოდ იმაში არ მდგომარეობს, რომ ქალი მოძალადისგან ფიზიკურად იყოს განცალკევებული. ეს უნდა იყოს სივრცე, საიდანაც ქალმა უნდა დაიწყოს რეაბილიტაცია და დამოუკიდებლობის აღდგენა”, — ამბობს პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR) იურისტი, სოფიო მენაბდიშვილი და დასძენს, რომ ეს მთავარი გამოწვევაა.

სახალხო დამცველის ანგარიშის მიხედვით, 2025 წლის მონაცემებით, თავშესაფარში მომსახურების მიღების პერიოდში პროფესიული გადამზადების პროგრამებში 6 ბენეფიციარი ჩაერთო, ხოლო 12 დასაქმდა. კრიზისული ცენტრების შემთხვევაში, დასაქმებულია 12 ბენეფიციარი. 

“იმის გათვალისწინებით, რომ თავშესაფრისა და კრიზისული ცენტრის სერვისი ჯამში 467-მა ბენეფიციარმა მიიღო, დასაქმებისა და პროფესიული გადამზადების მაჩვენებელი კრიტიკულად დაბალია. ამ სტატისტიკური მონაცემის გასაზრდელად და ოჯახში ძალადობით დაზარალებულთა ეკონომიკურად გასაძლიერებლად აუცილებელია გადაიხედოს ამ კუთხით არსებული პრაქტიკა და ბენეფიციარების წახალისების მეთოდებიც”, — ვკითხულობთ ანგარიშში.

სახელმწიფო ზრუნვის სააგენტოს მივმართეთ არაერთი კითხვით, მათ შორის, გვაინტერესებდა, არსებობს თუ არა ქალებისთვის დამოუკიდებელი ცხოვრების დაწყებაში დახმარების პროგრამები; ეხმარება თუ არა სახელმწიფო ქალებს საცხოვრებლის მოძიებაში ან ქირის დაფინანსებაში; ასევე, რა სახის მხარდაჭერას იღებენ ქალები, რომლებსაც თავშესაფრიდან გამოსვლის შემდეგ საკუთარი საცხოვრებელი ან შემოსავალი არ აქვთ.

ვცადეთ როგორც წერილობითი, ასევე, სატელეფონო კომუნიკაცია, თუმცა უშედეგოდ. ინფორმაციის მიღების შემთხვევაში სტატია განახლდება. 

“ყველაზე დიდი მხარდაჭერა მსხვერპლ ქალს სჭირდება მუნიციპალური სერვისების ნაწილში. გრძელვადიან შემთხვევაში, ეს შეიძლება იყოს ქირით, მუნიციპალური ან სოციალური საცხოვრებლით უზრუნველყოფის პროგრამა. ასეთ მხარდაჭერას მსხვერპლი ხშირ შემთხვევაში ვერ იღებს მუნიციპალური სერვისებიდან”, — ამბობს ქეთი ბერიძე.

არაერთი შემთხვევაა, როცა მსხვერპლი თავშესაფრის დატოვების შემდეგ კვლავ მოძალადესთან ბრუნდება. ამას ბევრი მიზეზი აქვს — სოციალურ-ეკონომიკური პირობები, საზოგადოებრივი სტიგმა და საჭირო სერვისების არ არსებობა ან ხელმიუწვდომლობა. 

საქართველოში ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ქალების მნიშვნელოვან ნაწილს არ აქვს ფინანსური დამოუკიდებლობა და ალტერნატიული საცხოვრებელი

მაგალითად, ქვეყანაში კვლავ პრობლემაა მემკვიდრეობის საკითხი — მართალია, კანონი მემკვიდრედ ცნობს ზოგადად შვილს, განურჩევლად მისი სქესისა, მაგრამ რეალურ ცხოვრებაში ქონება, მათ შორის, სახლი, მეტწილად ბიჭ შვილს გადაეცემა. ეს უთანასწორო, მანკიერი პრაქტიკა კი იწვევს იმას, რომ ქალებს არ აქვთ საცხოვრებელი სივრცე. შედეგად, ხშირად იძულებულნი არიან, დარჩნენ მოძალადესთან.

> ამ თემაზე ვრცლად წაიკითხეთ სტატიაში: როცა კანონი მემკვიდრედ შვილს ცნობს, ოჯახი კი — ბიჭ შვილს

კერძო თავშესაფრები

კანონმდებლობის მიხედვით, არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის მიერ თავშესაფრის შექმნა დასაშვებია, თუ იგი აკმაყოფილებს საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ ამ ტიპის დაწესებულებისთვის დადგენილ მინიმალურ სტანდარტებს. მათ შორისაა პირველადი და გადაუდებელი სამედიცინო მომსახურებით სარგებლობის შესაძლებლობა, ფსიქოლოგიური დახმარების ხელმისაწვდომობა.

სოფიო (სახელი შეცვლილია) შვილებთან ერთად ახლა კერძო თავშესაფარშია. ქმართან 9 წლიანი თანაცხოვრების პერიოდში იყო არაერთი კონფლიქტი და ძალადობის ეპიზოდი. 

ქალს საკუთარი სახლი ჰქონდა, რომელსაც აქირავებდა. თუმცა ქორწინების პერიოდში, როგორც თავად ამბობს, ქმრის მიზეზით, ეს სახლიც გაიყიდა. სოფიო ჭერისა და შემოსავლის გარეშე დარჩა.

ის კაცს ოფიციალურად გაშორდა. ძალადობის ერთ-ერთი ბოლო ეპიზოდისას, პოლიციამ მოძალადე დააკავა. ამ პერიოდში ის ხან ნათესავთან ცხოვრობდა, ხან ყოფილი ქმრის სახლში, მისი ოჯახის წევრებთან ერთად. 

“დაახლოებით ბოლო ერთ წელში ძალიან რთული ფსიქოლოგიური მდგომარეობა მქონდა, უფუნქციო ვიყავი, მცენარესავით. საწოლიდან ვერ ვდგებოდი, არაფრის თავი არ მქონდა. ბოლოს ფსკერი ვნახე, მეგონა, რომ სულ მარტო ვიყავი”, — გვითხრა მან.

გვიყვება, რომ ზაფხულში შვილები სოფელში იყვნენ, თუმცა არ იცოდა, რა უნდა ექნა სექტემბრიდან, როდესაც მათ სწავლა დაეწყებოდათ. ამ პერიოდში შეხვდა ადვოკატ ელისო რუხაძეს, რომლის დახმარებით კერძო თავშესაფარში მოხვდა და სექტემბრიდან ბავშვები სკოლაში დაბრუნდნენ. იქ 8 თვე შეუძლია დარჩეს. ახლა მუშაობის დაწყებას და ფინანსების შეგროვებას გეგმავს, რათა თავშესაფრის დატოვების შემდეგ ცხოვრების გაგრძელება შეძლოს.

ზუსტი ინფორმაცია, რამდენი კერძო თავშესაფარია საქართველოში, არ გვაქვს. ზრუნვის სააგენტოდან ინფორმაცია ამაზეც გამოვითხოვეთ, მაგრამ პასუხი არ მიგვიღია.

ერთ-ერთი ასეთია საქართველოს კარიტასის თავშესაფარი, რომელიც არასამთავრობო ორგანიზაციების ბაზაზე შეიქმნა. უშუალოდ ფონდი 1994 წელს, კათოლიკე ეკლესიამ დააარსა და დღემდე მუშაობს საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირების, ჰუმანიტარული, სოციალური, ჯანმრთელობისა და განვითარების მიმართულებით. ამის ნაწილია წმინდა ბარბარეს დედათა და ბავშვთა ზრუნვის ცენტრი, როგორც სოციალური თავშესაფარი. ის 2017 წლიდან ფუნქციონირებს და ერთდროულად 15 ბენეფიციარის მომსახურება შეუძლია. ამ კერძო თავშესაფარში ქალებს, დედებსა და ბავშვებს სოციალური მომსახურების სააგენტო ამისამართებს. მათ დაფინანსებაში სახელმწიფოს წილი დაახლოებით 35%-ია და მოქმედებს ვაუჩერული სისტემა.

კარიტასის პროექტის მიზანია 10 წლამდე ასაკის ბავშვებისა და მათი დედებისათვის უსაფრთხო და სტაბილური გარემოს შექმნა. ცენტრი 2017 წლიდან ფუნქციონირებს და ერთდროულად 15 ბენეფიციარის მომსახურება შეუძლია. იქ დარჩენის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 1 წელია. 

მიუხედავად იმისა, რომ თავშესაფარი სოციალური გამოწვევების წინაშე მდგომ დედასა და ბავშვებზეა ორიენტირებული, ხშირია შემთხვევა, როცა ბენეფიციარები ძალადობის მსხვერპლები არიან. 

როგორც ზრუნვის ცენტრის პროექტის კოორდინატორი, გვანცა ბაქრაძე გვეუბნება, ძალადობასთან ერთად, ძირითადი გამოწვევებია სოციალური სიდუხჭირე, შემოსავლის წყაროს არარსებობა, განათლებისა და საკუთარი უფლებების შესახებ ინფორმაციის ნაკლებობა, სოციალური სტიგმა და სტერეოტიპები, მსხვერპლის დადანაშაულების პრაქტიკა და ა.შ.

საჯარო თავშესაფრების მსგავსად, აქაც ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა სწორედ ისაა, თუ რა ხდება მას შემდეგ, რაც თავშესაფარს ტოვებ. ორგანიზაციაში ძიძით მომსახურების სერვისი აქვთ და ცდილობენ, ხელი შეუწყონ ქალებს, რომლებსაც სწავლა/მუშაობის დაწყება სურთ. 

“ყველაზე კრიტიკული მომენტია აქედან გასვლის დრო. მას უკვე უნდა ჰქონდეს რაიმე ტიპის შემოსავლის გენერირება დაწყებული, რათა, სულ მცირე, ორი თვით მაინც იქირაოს ბინა. სახელმწიფო, ამ შემთხვევაში, ფაქტობრივად, არაფერს სთავაზობს”, — გვეუბნება ბაქრაძე. 

კიდევ ერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც ქალებს თავშესაფარს სთავაზობს, ძალადობისგან დაცვის ეროვნული ქსელია. ის 2010 წლიდან მუშაობს და განკუთვნილია ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ქალებისა და მათი ბავშვებისთვის. ცენტრი ერთდროულად 20 ბენეფიციარს ემსახურება.

15 ადგილი სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიერ ჩარიცხული დედებითა და ბავშვებით ივსება. დანარჩენი 5 ადგილი კი უშუალოდ ძალადობის მსხვერპლი ქალებისთვისაა გამოყოფილი (აუცილებელი არ არის შვილის ყოლა). ორგანიზაცია ქალებს კონსულტაციას თავადაც უწევს — 2 45 67 11; 599 100 006.

“ყველაზე ხშირად არის უსუსურობის და დაუცველობის განცდა… ყველაზე მეტი შფოთვა ამასთანაა დაკავშირებული. ერთი თვე გადის და ქალები უკვე იწყებენ ნერვიულობას — მერე რა იქნება? უნდა არსებობდეს პროგრამები, გარდამავალი, თავშესაფრიდან გასვლის შემდეგ 6 თვის მანძილზე მაინც რომ უჭერდეს მხარს”, — ამბობს ძალადობისგან დაცვის ეროვნული ქსელის ფსიქოლოგი, ელენე სვანიძე. 

ძალადობისგან დაცვის ეროვნული ქსელის თავშესაფრის ბაზაზე აქვთ სოციალური საწარმო, თონე და სხვა პროგრამები. 

თავშესაფარი ქვიარებისთვის

სოციალური სამართლიანობის ცენტრის კვლევაში აღნიშნულია, რომ თავშესაფრის სერვისები ნაკლებადაა მორგებული ლგბტქია+ თემის საჭიროებებს. ეს კვლევა 2023 წელსაა გამოქვეყნებული, უფრო ახალი ანგარიშები არ იძებნება, სადაც ქვიარ ადამიანებზე იქნება საუბარი. თუმცა თუ ქართული ოცნების წარმომადგენლების პოლიტიკურ ჰომოფობიას, დისკრიმინაციულ და პროპაგანდისტულ რიტორიკას, ასევე, მათ მიერ მიღებულ სიძულვილის კანონს გავიხსენებთ, რთული მისახვედრი არ იქნება, რომ ლგბტქია+ თემისთვის სერვისების ნაკლებობა და ხელმიუწვდომლობა უცხო არ არის. 

“სერვისის მისაწვდომობის მხრივ მნიშვნელოვანი ბარიერები აქვთ ლგბტქია+, არადომინანტური ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებს და ფსიქო-სოციალური საჭიროებების მქონე ადამიანებს. არ არსებობს გრძელვადიანი გაძლიერების პროგრამები”, — ვკითხულობთ კვლევაში.

ანა (სახელი შეცვლილია) ბისექსუალი ქალია. როგორც თავად გვიყვება, იზრდებოდა ოჯახში, რომელიც ტრადიციული შეხედულებების იყო, განსაკუთრებით კი მაშინ, როცა საქმე გოგოს ეხებოდა.

“ბავშვობიდან ვიყავი ძალიან მეამბოხე, მალევე გამიჩნდა ინტერესი ქალთა უფლებების შესახებ. მუდმივად ვსაუბრობდი, მათ შორის, ოჯახშიც, სექსიზმსა და საკუთარ უფლებებზე”.

ანა გენდერის მკვლევარია. 16 წლის ასაკში პირველად წავიდა უცხოეთში სასწავლებლად. ქვეყანაში დაბრუნების შემდეგ, საკუთარ ოთახში გაკრული ჰქონდა ლგბტქ დროშა, წარწერით: “სიყვარულს ვერ დაამარცხებ”.

2022 წელს ის ტრანსკონფერენციას დაესწრო და როგორც მოგვიანებით გაიგო, ამის შესახებ ვიღაცამ მამამისს უთხრა. სახლში მისულს დროშა ჩამოხეული დახვდა. 

“ამ ოჯახში ან იცხოვრებ იმ წესებით, რა წესებითაც ვცხოვრობთ, ან არ იცხოვრებ”, — უთხრა მამამისმა, რის შემდეგაც 23 წლის ქალი სახლიდან წამოვიდა. 

მძიმე ემოციური ფონის პარალელურად, უწევდა მოეძებნა თავშესაფარი, სადაც თავს უსაფრთხოდ იგრძნობდა. სახელმწიფო დაწესებულება თავიდანვე გამორიცხა — არც ნდობა ჰქონდა ხელისუფლების და არც იმედი, რომ ქვიარ ქალს შეიფარებდნენ. საბოლოოდ, ორგანიზაცია თემიდას თავშესაფარში მოხვდა. რამდენიმე თვეში სამსახურის პოვნა შეძლო და ბინა იქირავა მეგობართან ერთად.

იყო აქტივისტი, წლების განმავლობაში იმუშავა არასამთავრობო ორგანიზაციაშიც. თუმცა, რეპრესიული კანონებისა და გაძლიერებული სიძულვილის ფონზე, ანამ დაახლოებით ერთი თვის წინ ქვეყანა დატოვა და ახლა ცხოვრებას სხვაგან აგრძელებს.

და ბოლოს

როცა ქალთა მიმართ ჩადენილ დანაშაულების რეაგირებაზე ვსაუბრობთ, თითქმის ყველა რესპონდენტი გვეუბნება, რომ ბოლო წლებში სახელმწიფო პოლიტიკა შეცვლილია.  

“დღეს არის სიტუაცია, როდესაც არც სახელმწიფო უწყებებს და არც საზოგადოებას არ აინტერესებს ოჯახში ძალადობის საკითხი, არ არის აქტუალური. მაგალითად, 2017 წლიდან, როდესაც სტამბოლის კონვენციას შევუერთდით და სახელმწიფოს პოლიტიკა იყო მკაცრი, მოძალადეს კანონის მიმართ გარკვეული შიში ჰქონდა… მაშინ ქალებს გაუჩნდათ რწმენა, რომ ხმა ამოეღოთ”, — გვითხრა ელისო რუხაძემ. 

სახელმწიფო პოლიტიკის გარდა, ბოლო წლებში მიღებულმა რეპრესიულმა კანონებმა მკვეთრად გააუარესა არასამთავრობო ორგანიზაციების მდგომარეობა, მათ შორის, იმ ორგანიზაციების, რომლებიც გენდერულ საკითხებზე მუშაობენ. ამასთან, დღეს კანონმდებლობებიდან სიტყვა “გენდერიც” კი ამოღებულია. 

“არც ერთი თავშესაფარი და არც ერთი ეს სერვისი არ იარსებებდა, რომ არა ის საერთაშორისო დონორი ორგანიზაციები, რომელთა მხარდაჭერითაც ისინი შეიქმნა. მაგალითად, გაეროს ქალთა ორგანიზაცია არის აღსანიშნავი, რომლის მხარდაჭერაც რომ არა, პრაქტიკულად ეს სერვისი [თავშესაფარი] ქვეყანაში არ იქნებოდა. როგორც შინაარსობრივი, ისე ფინანსური თვალსაზრისით, საერთაშორისო დონორ ორგანიზაციებს აქვთ უდიდესი წვლილი შეტანილი”, — გვითხრა PHR-ის იურისტმა. 

საქართველოში ქალთა მიმართ ძალადობაზე რეაგირებისა და პრევენციისთვის პირველი ნაბიჯი 2006 წელს ოჯახში ძალადობის ეროვნული კანონის მიღება იყო. 2010 წელს გაიხსნა პირველი თავშესაფარი და ამოქმედდა სატელეფონო ცხელი ხაზი ძალადობის მსხვერპლთათვის. 2012 წელს ოჯახში ძალადობა სისხლის სამართლის დანაშაულად იქნა მიჩნეული, ხოლო 2017 წელს მოხდა სტამბოლის კონვენციის რატიფიცირება. 

სტამბოლის კონვენციის მიზნად განისაზღვრა, დაეცვა ქალები ძალადობის ნებისმიერი ფორმისგან, აღმოეფხვრა ის და ოჯახში ძალადობის აღკვეთისთვის საჭირო ზომები გაეტარებინა. ასევე, დისკრიმინაციის ნებისმიერი ფორმის შემცირებაზე ეზრუნა და რეალური თანასწორუფლებიანობის მიღწევა ქცეულიყო ორიენტირად, მათ შორის, ქალებისთვის მეტი შესაძლებლობის მიცემის გზით. 

ბოლო პერიოდში კი ქართული ოცნების მხრიდან ამ დოკუმენტის შემთხვევაშიც გაჟღერდა, რომ შეიძლება გადაიხედოს. კერძოდ, სატელევიზიო დებატებში ძალადობრივი ალტ-ინფოსა და კონსერვატიული მოძრაობის წევრმა, ზურაბ მახარაძემ თქვა, რომ სტამბოლის კონვენცია მიზნად ისახავს პატრიარქალური ოჯახის მოდელის მოშლას და ეს ქვეყანაში შობადობის კლებას დაუკავშირა. პრემიერმინისტრმა, ირაკლი კობახიძემ კი უპასუხა, რომ თუ კითხვები არსებობს, მთავრობა მზადაა, ამ საკითხზე იმუშაოს.