სექსის დროს ტკივილი გავრცელებული პრობლემაა — თითქმის ყოველი ოთხი ქალიდან სამი, ცხოვრების რაღაც ეტაპზე, სქესობრივი აქტის დროს ტკივილს განიცდის. ზოგისთვის ეს მოკლევადიანია და თავისით გადის, სხვებისთვის კი განმეორებად პრობლემად იქცევა და გავლენას ახდენს კომფორტზე, სექსუალურ ლტოლვასა და ინტიმურობაზე.

სექსის დროს ტკივილის აღმნიშვნელი სამედიცინო ტერმინია დისპარეუნია. ეს, როგორც წესი, გულისხმობს მდგრად ან განმეორებად გენიტალურ ტკივილს, რომელიც სექსამდე, სექსის დროს ან სექსის შემდეგ ჩნდება. ტკივილი შეიძლება იგრძნობოდეს ვაგინის შესასვლელთან პენეტრაციის დროს, უფრო ღრმად ვაგინაში ხახუნისას, ან გამოვლინდეს როგორც წვა, მტკივნეული დაჭიმულობა ან პულსირებადი ტკივილი, რომელიც სექსის შემდეგაც გრძელდება.

როგორი შეგრძნება შეიძლება იყოს დისპარეუნია?

დისპარეუნია ძალიან განსხვავებულად შეიძლება გამოვლინდეს. დეტალებს მნიშვნელობა აქვს, რადგან ტკივილის კანონზომიერებები ხშირად მის მიზეზზე მიგვანიშნებს. დისპარეუნიის აღწერები ხშირად მოიცავს:

• ტკივილს მხოლოდ ვაგინაში შეღწევისას (პენეტრაციის დროს), მათ შორის ტამპონის გამოყენების დროსაც;
• ტკივილს ყოველი პენეტრაციისას;
• ღრმა ტკივილს პენეტრაციული სექსის ბიძგების დროს;
• წვას ან მჩხვლეტავ ტკივილს;
• პულსირებად ტკივილს, რომელიც სექსის შემდეგაც საათობით გრძელდება;
• კუნთების დაჭიმულობას ან სპაზმებს;
• სპაზმურ ტკივილს მენჯის ფსკერის მიდამოში ან ისეთ დისკომფორტს, რომელიც „შიგნიდან“ იგრძნობა.

ტკივილი შეიძლება იგრძნობოდეს:

• გარედან, ვულვის (გარეთა სასქესო ორგანოების) მიდამოში ან ვაგინალური შესასვლელის არეში;
• ვაგინალური შესასვლელის გარშემო (ე.წ. ვაგინის კარიბჭე);
• ვაგინის შიგნით;
• უფრო ღრმად, მათ შორის მენჯის ფსკერის კუნთებში, საშვილოსნოს მიდამოში, მუცლის ქვედა ნაწილში ან ზოგჯერ შარდის ბუშტის არეშიც.

სასარგებლო მიდგომაა, თქვენი გამოცდილება ორ ფართო კატეგორიად დაყოთ:

• ტკივილი შესასვლელთან (ზედაპირული ტკივილი) —  იგრძნობა ვაგინალურ შესასვლელთან ან ვაგინის საწყის ნაწილში, ჩვეულებრივ, შეღწევის დაწყებისასს.
• ღრმა ტკივილი (შიდა ტკივილი) — იგრძნობა უფრო ღრმად, ხშირად ბიძგების დროს, და ზოგჯერ გარკვეულ პოზებში უფრო მძაფრია.

ამის მიხედვით თვითდიაგნოზის დასმა არ გჭირდებათ. მაგრამ თუ დააკვირდებით, სად გტკივათ და როდის გტკივათ, ექიმს გაუმარტივდება პრობლემის შეფასება და მკურნალობის დანიშვნა.

რატომ ხდება ეს? — ხშირი გამომწვევი მიზეზები

დისპარეუნიას, როგორც წესი, ერთზე მეტი გამომწვევი ფაქტორი აქვს. ტკივილი შეიძლება ჯანმრთელობის რომელიმე პრობლემამ დაიწყოს, შემდეგ კი ტკივილის შიშმა, სტრესმა ან კუნთების დაჭიმულობამ გააგრძელოს და გაამყაროს. ამიტომ სასარგებლოა, მიზეზებს კატეგორიებად შეხედოთ და არა როგორც „ერთადერთ მიზეზს“.

ვაგინის შესასვლელთან არსებული ტკივილი ხშირ შემთხვევაში გამოწვეულია შემდეგი მიზეზებით:

• არასაკმარისი ლუბრიკაცია (სისველე) —  ეს შეიძლება მაშინ მოხდეს, როცა აღგზნებისთვის მეტი დრო გჭირდებათ, მაგრამ ის ასევე შეიძლება უკავშირდებოდეს ჰორმონულ ცვლილებებს, მაგალითად, ესტროგენის შემცირებას მენოპაუზის შემდეგ, მშობიარობის შემდეგ ან ძუძუთი კვების პერიოდში. ბუნებრივი ლუბრიკაცია შეიძლება ზოგიერთმა მედიკამენტმაც შეამციროს;
• გაღიზიანება, ანთება, ინფექცია ან კანის პრობლემები —  ვაგინალურმა ან საშარდე გზების ინფექციებმა, ან გენიტალურ არეში კანის გაღიზიანებამ შეიძლება შეხება ან პენეტრაცია მტკივნეული გახადოს. გამაღიზიანებლებს შორის შეიძლება იყოს სურნელოვანი/არომატიზებული პროდუქტები და ყველაფერი, რაც კონტაქტურ დერმატიტს იწვევს;
• ვაგინიზმი (კუნთების უნებლიე დაჭიმვა) —  ზოგიერთ ადამიანს ვაგინალური შესასვლელის მიდამოში უნებლიე სპაზმი ან დაჭიმულობა აქვს, რაც პენეტრაციას მტკივნეულს ხდის ან ზოგჯერ საერთოდ შეუძლებელსაც;
• დაზიანება, ტრავმა ან ნაწიბუროვანი ცვლილებები —  ტკივილი შეიძლება განვითარდეს მენჯის არეში ოპერაციის შემდეგ, მშობიარობისას მიღებული დაზიანებების შემდეგ ან ეპიზიოტომიის (მშობიარობისას გაკეთებული გაკვეთა ვაგინასა და ანუსს შორის მდებარე ქსოვილზე) შემდეგ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ქსოვილები ჯერ კიდევ შეხორცების პროცესშია;
• ვულვოდინია — ვულვის ტკივილი, რომელიც სულ მცირე სამი თვე გრძელდება და რომლისთვისაც მკაფიო გამომწვევი მიზეზი ვერ დგინდება. ის შეიძლება იგრძნობოდეს როგორც წვა, ჩხვლეტა, მწვავე ან მუდმივი ტკივილი ვულვის მიდამოში, განსაკუთრებით შეხებისას ან პენეტრაციისას, თუმცა ზოგჯერ შეხების გარეშეც ჩნდება. ვულვა გარეგნულად ხშირად უცვლელია. სამი თვე ამ მდგომარეობის განსაზღვრის ნაწილია და არა — ექიმთან მიმართვამდე ლოდინის რეკომენდაცია.

ღრმა ტკივილი უფრო სავარაუდოა მაშინ, როცა პენეტრაცია ღრმაა ან გარკვეულ პოზებში ხდება. შესაძლო მიზეზები მოიცავს:

• ენდომეტრიოზს — დაავადებას, რომლის დროსაც საშვილოსნოს შიდა გარსის მსგავსი ქსოვილი მის გარეთ იზრდება; მას შეიძლება ახლდეს მტკივნეული მენსტრუაციაც;
• მენჯის ანთებით დაავადებას — ინფექციას, რომელიც შეიძლება შეეხოს საშვილოსნოს, ფალოპის მილებსა და საკვერცხეებს;
• ფიბრომებს — საშვილოსნოში ან მის გარშემო განვითარებულ კეთილთვისებიან წარმონაქმნებს; ან საკვერცხის კისტებს, ანუ სითხით სავსე პარკებს. ორივე ხშირად უსიმპტომოა, თუმცა ზოგჯერ სექსის დროს ტკივილს იწვევს;
• მენჯის ფსკერის პრობლემებს, მათ შორის ჭარბ დაჭიმულობას;
• შარდის ბუშტის პრობლემებს, როგორიცაა მტკივნეული შარდის ბუშტის სინდრომი;
• ნაწლავის პრობლემებს, რომლებიც მენჯის არის კომფორტზე მოქმედებს (მაგალითად, გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი);
• ნაწიბუროვან ცვლილებებს მენჯის არეში ჩატარებული ოპერაციის შემდეგ;
• სხვა სტრუქტურულ ან მენჯის პრობლემებს.

გარდა ამისა, ემოციური და ურთიერთობის ფაქტორები ხშირად მჭიდროდაა დაკავშირებული ფიზიკურ ტკივილთან:

• სტრესმა შეიძლება გამოიწვიოს მენჯის ფსკერის კუნთების დაჭიმვა;
• შფოთვამ, დეპრესიამ, ტკივილის შიშმა ან ურთიერთობაში დაძაბულობამ შეიძლება შეამციროს აღგზნება და დისკომფორტი უფრო სავარაუდო გახადოს;
• ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს სექსუალური ტრავმის ისტორიაც, თუმცა დისპარეუნიის მქონე ყველა ადამიანს ასეთი გამოცდილება არ აქვს.

ეს არ ნიშნავს, რომ ტკივილი „მხოლოდ ფსიქოლოგიურია“. ეს ნიშნავს, რომ სხეული და ფსიქიკა ერთმანეთთან კავშირშია, და დისპარეუნიის მართვა ხშირად საუკეთესოდ სწორედ მაშინ მუშაობს, როცა მთლიან სურათს ვუყურებთ.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს?

გადაუდებელი დახმარება: თუ მენჯის ან მუცლის ქვედა ნაწილის ტკივილი უეცრად ძალიან ძლიერია ან ძლიერდება, ან მას ახლავს უხვი ვაგინალური სისხლდენა, ძლიერი თავბრუსხვევა, გულის წასვლის შეგრძნება ან გონების დაკარგვა, დაუყოვნებლივ მიმართეთ გადაუდებელ დახმარებას.

სწრაფი სამედიცინო შეფასება: თუ მენჯის ტკივილს თან ახლავს სიცხე, შემცივნება, უჩვეულო ვაგინალური გამონადენი ან სისხლდენა, იმავე დღეს დაუკავშირდით ექიმს. მენჯის ტკივილი ასევე სწრაფ შეფასებას საჭიროებს, თუ ორსულად ხართ ან შესაძლოა იყოთ. ასეთ შემთხვევებში გეგმურ ვიზიტს ნუ დაელოდებით.

გეგმური ვიზიტი: თუ ზემოთ აღწერილი ნიშნები არ გაქვთ, მაგრამ სექსის დროს ტკივილი მეორდება, არ გადის ან გაწუხებთ, დაჯავშნეთ ვიზიტი გინეკოლოგთან ან სხვა კვალიფიციურ სამედიცინო სპეციალისტთან. მიზეზზე მიმართული დახმარება ხშირად ამცირებს ტკივილს.

ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშნებიც საჭიროებს სამედიცინო შეფასებას. თუ მათ ზემოთ აღწერილი საგანგაშო ნიშნები ახლავს, დაუყოვნებლივ ან იმავე დღეს მიმართეთ დახმარებას, შესაბამისი რეკომენდაციის მიხედვით:

• სექსს ერიდებით, რადგან წინასწარ ელოდებით, რომ გეტკინებათ;
• ტკივილი სექსის დროს ხშირად მეორდება ან ის ნარჩუნდება სექსის შემდეგაც;
• სექსის დროს გაქვთ სისხლდენა;
• ამჩნევთ უჩვეულო გამონადენს ან ინფექციაზე მიმანიშნებელ სიმპტომებს, მაგალითად წვას, ქავილს ან მკვეთრ სუნს;
• გაქვთ გენიტალური წყლულები/დაზიანებები, ახალი გაღიზიანება ან კანის ცვლილებები;
• ტკივილს თან ახლავს მენჯის არესთან დაკავშირებული სხვა სიმპტომებიც, მაგალითად გრძელვადიანი ტკივილი მენჯის არეში ან შარდის ბუშტის დისკომფორტი.

ბევრ ადამიანს ამ თემაზე საუბარი უხერხულად ეჩვენება. მაგრამ სექსუალური ტკივილი ჯანმრთელობის საკითხია და ექიმებს ამის შესახებ ხშირად ესმით. ასევე არ გჭირდებათ „დაამტკიცოთ“, რომ თქვენი ტკივილი საკმარისად სერიოზულია. თუ ის გავლენას ახდენს თქვენს კომფორტზე, სიამოვნებაზე ან ურთიერთობაზე, ეს უკვე საკმარისი მიზეზია დახმარების სათხოვნელად.

წყაროები: MayoClinic, Cedars-Sinai, ClevelandClinic, ACOG, NHS