14 ივლისს არაბინარულთა საერთაშორისო დღის აღნიშვნის იდეა მწერალ კატიე ვონ ლონს ეკუთვნის. მისი ეს ბლოგი BBC-ზე 2022 წელს გამოქვეყნდა.
14 წლის წინ, კატიე ვონ ლონმა ბლოგპოსტი დაწერა, სადაც 14 ივლისს — ქალთა და კაცთა საერთაშორისო დღეებს შორის ზუსტად შუაში — საერთაშორისო არაბინარული დღის დაწესების იდეას გვაცნობდა. წლების შემდეგ, კატიე ჰყვება, თუ რატომ არის მნიშვნელოვანი ამ დღის რეალობად ქცევა.
არსებობს ასეთი მიმი ჩიტზე, რომელსაც მთელი ცხოვრების მანძილზე პინგვინს ეძახდნენ. ერთ დღეს ჩიტი ექიმს შეხვდება, რომელიც ეუბნება, “შენ არ ხარ პინგვინი. შენ ხარ ის, რასაც გედს ეძახიან”. გედი შვებით ივსება. მოულოდნელად, მისი მთელი ცხოვრება აზრს იძენს.
გედის ზუსტად ასეთი მომენტი 2011 წელს მქონდა, როცა 20-იან წლებში ვიყავი.
ბებიაჩემი ცოტა ხნის გარდაცვლილი იყო და მის ბინაში ნივთებს ვაწესრიგებდი. ცოტა ხნის შემდეგ, ყურადღების გადატანის მცდელობისას, ონლაინ “კურდღლის სოროში” ჩავვარდი და გენდერული იდენტობების ვიკიპედიის გვერდი აღმოვაჩინე. აქ წავიკითხე პირველად “არაბინარულის” დეფინიცია. ამ აბზაცებში ამოვიკითხე იმ ადამიანებზე, ვინც გენდერის ბინარულ ნორმებს არ მიყვებიან; ადამიანებზე, რომლებიც არსებობენ მამრობითისა და მდედრობითის განმარტებების მიღმა სივრცეში.
“ეს მე ვარ”, გავიფიქრე. “მე არაბინარული ვარ. მთელი ცხოვრებაა, ასეთი ვარ, უბრალოდ, აქამდე არასდროს მქონია სიტყვები, რომ ეს აღმეწერა”. ტირილი დავიწყე. ვიცოდი, რომ ჩემი შეყვარებულისთვის ეს უნდა მეთქვა.
სკოლაში დრამა ჩემი საყვარელი საგანი იყო. მასთან დაკავშირებით ყველაფერი მიყვარდა, მათ შორის, გაკვეთილის ბოლოს სიმძიმეების თრევაც. გამომარჩევდნენ როგორც “დრამის ოთახში ყველაზე ძლიერ გოგოს”, როცა კი, ბიჭებთან ერთად, სეტის მძიმე ნაწილების შენახვას მავალებდნენ.
ასე გამორჩეულს, გოგოებისგან განსხვავებულად იდენტიფიცირებულს, გადამქონდა რეკვიზიტები ბიჭებთან ერთად. მაგრამ ეს იყო ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც განსხვავებულობით სიამაყის შეგრძნება მეუფლებოდა და არა — სირცხვილის.
რაღაცებით დედაჩემს ვგავდი. ხალხი დედაჩემს “სიმპათიურ” ქალბატონს ეძახდა, რაც მოგვიანებით გავიაზრე, რომ მისი ფემინურობის ნაკლებობის აღსანიშნად, შეურაცხყოფად იყო ჩაფიქრებული.
ის მარტოხელა ქალი, ადვოკატი და პედაგოგი იყო. ის არ ჰგავდა სკოლის სხვა დედებს. სახლში ნივთების შეკეთებისას თავს ისევე კომფორტულად გრძნობდა, როგორც მოსწავლეებისთვის სწავლებისას ან ჩემზე ზრუნვისას.
არატრადიციული გენდერული ნორმების მიღებით, დედაჩემს ვგავდი. მაგრამ მისგან განსხვავებით, მე სხვა სივრცეშიც ვარსებობდი. საქმე მხოლოდ იმაში არ იყო, რომ თავს “გოგოურად” არ ვგრძნობდი, ან უფრო მაღალი, უფრო დიდი და ნაკლებად ქალური ვიყავი. ამაზე მეტი ვიყავი: “ქალის” იარლიყი უბრალოდ არ მერგებოდა.
კანადაში, ვანკუვერის გარეუბანში და შემდეგ ჰავაიზე გავიზარდე და ფენტეზის წიგნებში, ურსულა კ. ლე გუინის მსგავსი მწერლების მიერ შექმნილ გამოგონილ სამყაროებში ჩავიძირე, სადაც პერსონაჟები ფიქსირებული გენდერული იდენტობის გარეშე ცხოვრობდნენ. 12 წლის ასაკში წერა დავიწყე, ვქმნიდი ჩემს საკუთარ, გამოგონილ პლანეტებს. ათ წელზე მეტი ხნის შემდეგ, გაცილებით დამუშავებული და დახვეწილი ვერსია გამოიცა, როგორც სამეცნიერო ფანტასტიკის რომანების სერიის პირველი ნაწილი. ამ შემოქმედებით იმპერიებში გენდერული როლებით ვთამაშობდი; ადამიანები მერყეობდნენ მამრობითი და მდედრობითი სქესის სექსუალურ მახასიათებლებს შორის. წერამ მომცა თავისუფლება, წარმომედგინა ნაკლებად მკაცრი რეალობა.
როგორც უფრო ასაკოვანი მილენიალი, ონლაინ გავიზარდე. ჩატოთახებში ვიპოვე ადამიანთა ჯგუფები, რომლებიც სექსუალობაზე საუბრობდნენ და 14 წლის ასაკში ბისექსუალად დავქამინგაუთდი. როცა საკუთარ სექსუალობაზე საუბარი დავიწყე, ჯერ ონლაინ, შემდეგ კი ოფლაინ, ლგბტ თემმა მიმიღო და ვიგრძენი, რომ აქაურობას ვეკუთვნოდი.
შემდეგ, 20-იან წლებში, შემიყვარდა ჩემი შეყვარებული, ნათანი. ამას თავისი ფასი ჰქონდა. ჩემი აზრით, ლგბტ თემიდან გარიყვის უფრო სწრაფი გზა არ არსებობს, ვიდრე იყო ბისექსუალი ქალი, რომელიც მამაკაცს ხვდება. ხალხი გხედავს, როგორც “ჰეტეროსექსუალს”, ადამიანს, რომელსაც არ შეუძლია დაბრკოლებების გააზრება და მოულოდნელად საუბრებსა და ღონისძიებებში ჩართული აღარ ხარ. ამას ბი-წაშლა ეწოდება და ეს ძალიან რეალური ფენომენია. მოსაწვევები ნელ-ნელა ქრება. დახურული ჯგუფები შენს გარეშე იქმნება. ჩემი გამოცდილებით, ადამიანებს სექსუალობა ისევე არ ესმით, როგორც გენდერული იდენტობა.
როდესაც ვიკიპედიის გვერდი ვიპოვე, სადაც ჩემი არაბინარული იდენტობა იყო ახსნილი, ნათანი იყო პირველი ადამიანი, ვისთვისაც მინდოდა, მეთქვა, მაგრამ ძალიან მეშინოდა.
იმ დღეს მოგვიანებით ვნახე და სწრაფად ვუთხარი.
“მე არაბინარული ვარ”.
პაუზა.
“აბა, რა იცვლება?”, მკითხა მან.
კიდევ ერთი პაუზა.
“შეიძლება სხვა ნაცვალსახელები გამოვიყენო”, ვუპასუხე მე. “ან ხანდახან სხვა სახელი გამოვიყენო”.
მკითხა, ტრანსგენდერი ვიყავი თუ არა. ვფიქრობდი თუ არა რაიმე სახის ფიზიკურ ცვლილებაზე?
ვუპასუხე, რომ არა.
“კარგი, ვეცდები შენი ნაცვალსახელები დავიმახსოვრო”, თქვა მან, “მაგრამ რაღაცების დამახსოვრება დიდად არ გამომდის”.
ორივემ ვიცინეთ, მოვდუნდით და ჩვენს შორის ჰაერი ნაკლებად დაძაბული გახდა. ავუხსენი, თუ როგორ ვგრძნობდი თავს ბავშვობაში, როგორც “სხვა” ადამიანი და ახლა უკვე სახელიც მქონდა იმისთვის, ვინც ვიყავი და მაშინვე საკუთარ კანში ცოტათი უკეთესად ვიგრძენი თავი.
მალევე დავინიშნეთ და 2015 წელს დავქორწინდით.
რამდენიმე წლის განმავლობაში განსხვავებულ ნაცვალსახელებს ვიყენებდი, “she/her” (ის/მას (მდედრ.)-ის ნაცვლად. განსაკუთრებით მომწონდა “zie/zir”, რომელიც რბილად და ხალისიანად ჟღერდა. ეს გენდერულად ნეიტრალური ტერმინები იყო, რასაც ადამიანები ონლაინ იყენებდნენ და არ მოიაზრებდა ინდივიდის სქესს.
გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, განსაკუთრებით მომწონდა მხოლობითში “they/them”-ის (ისინი, მათ) გამოყენება. მაგრამ როდესაც მათი გამოყენების სიხშირე მნიშვნელოვნად გაიზარდა, ნელ-ნელა აღარ მომწონდნენ და ახლა აღარ შემიძლია მათი ატანა. როგორც მწერალი, ენას სერიოზულად ვუდგები და რამდენიმე ტექსტი წავიკითხე, სადაც ადამიანები the/them ნაცვალსახელებს იყენებენ, რამაც ძალიან დამაბნია, რადგან ვერ გავიგე, კონკრეტულ ინდივიდზე საუბრობდნენ თუ ჯგუფზე. ზოგიერთი მწერალი ამტკიცებს, რომ შექსპირი რეგულარულად იყენებდა they/them-ს, რაზეც მე ვპასუხობ: “ძალიან ცოტა ადამიანი წერს ისე კარგად, როგორც შექსპირი”.
საბოლოოდ, ფენტეზის წერისადმი ჩემი ბავშვობის სიყვარული არა მხოლოდ კარიერა, არამედ გენდერული ნორმების მიღმა ჩემი წარმოსახვითი სამყაროს გამოხატვის წყაროც იყო. ჩემს წიგნში “უცნაური ცა” ქალღმერთზე ვწერ, რომელიც ციდან ვარდება პლანეტაზე, სადაც ფიზიკისა და ბიოლოგიის კანონები არ მოქმედებს. ის აღმოაჩენს, რომ ამ სამყაროში სქესი განუყოფელია, ან კაცი ხარ ან ქალი, მაგრამ ის, ამავდროულად, ცვალებადია. ადამიანს შეუძლია თავისი ფიზიკური სხეული მცირე, ნახევრად რელიგიური ცერემონიის საშუალებით შეცვალოს. ეს გეი წყვილებს საშუალებას აძლევს, ბიოლოგიური შვილები სამედიცინო ჩარევის გარეშე ჰყავდეთ. წერისას ძალიან ვერთობი ასეთი კონცეფციებით.
ერთი წლის შემდეგ, რაც არაბინარულად მივიღე საკუთარი თავი, 153-სიტყვიანი ბლოგპოსტი დავწერე იმაზე, თუ რატომ უნდა არსებობდეს არაბინარულთა საერთაშორისო დღე. ვთქვი, რომ ეს დღეს უნდა იყოს ივლისში, მარტში ქალთა საერთაშორისო დღესა და ნოემბერში კაცთა საერთაშორისო დღეს შორის შუალედში. იმ დროს ბლოგს რამდენიმე კომენტარი ჰქონდა, მაგრამ ინტერნეტში დიდი პოპულარობით არ უსარგებლია.
ეს ამბავი დავიწყებული მქონდა, სანამ რამდენიმე წლის შემდეგ არ ვნახე, რომ არაბინარულთა საერთაშორისო დღე ოფიციალურად 14 ივლისს აღინიშნებოდა — ზუსტად იმ დღეს, რომელზეც ჩემს ბლოგპოსტში ვსაუბრობდი. მას Human Rights Campaign (ადამიანის უფლებათა კამპანია), Stonewall (სტოუნვოლი), დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის ვებგვერდი და dictionary.com-იც კი აღნიშნავდნენ. ხალხი ამ დღის შერჩევისთვის ჩემს მიზეზს ციტირებდა, თუმცა მხოლოდ არაბინარულთა ვიკიპედიის გვერდი მოიხსენიებდა ჩემს ბლოგპოსტს, როგორც შთაგონების წყაროს. ამან გული მატკინა. პატარა აღნიშვნა კარგი იქნებოდა.
ახლა ჩემს ცხოვრებაში ბევრი რამ შეიცვალა. საკუთარ თავში უფრო კომფორტულად ვარ. დიდი მნიშვნელობა აღარ აქვს, თუკი ადამიანები ქალს დამიძახებენ ან “she/her” ნაცვალსახელებს გამოიყენებენ. ადრე ძალიან ვუჭერდი მხარს ისეთ მაიდენტიფიცირებელ დოკუმენტებში, როგორიც პასპორტი და მართვის მოწმობაა, მესამე გენდერის მარკერის ქონას, როგორც ეს არგენტინაში, ავსტრალიასა და ინდოეთშია — და რომელსაც ახლა სამხრეთ აფრიკაშიც ითხოვენ. მაგრამ ახლა ასეთი დარწმუნებული აღარ ვარ. მსურს, რომ გენდერული უმცირესობის მონაცემები მთავრობებისთვის ადვილად ხელმისაწვდომი იყოს? რა თქმა უნდა, არა. ბიუროკრატიის არ მჯერა. მესმის, რატომ შეიძლება ეს ზოგიერთი ადამიანისთვის ზოგ ქვეყანაში მნიშვნელოვანი იყოს, მაგრამ ჩემთვის არაა. ასევე ონლაინ ნაკლებ დროს ვატარებ. ინტერნეტის არც კონსერვატიულ და არც ლიბერალურ კუთხეებში თავს კომფორტულად არ ვგრძნობ. ისინი საკუთარ თავებს ჭამენ და ელიან, როდის იტყვიან ადამიანები არასწორ რაიმეს. ადრე ამას Call Out-ის (მხილება, კრიტიკა) კულტურას ვეძახდით, მაგრამ ახლა მას მეტი თავი ამოუვიდა და ნამდვილ მხეცად იქცა. და ის არავის ემსახურება, მით უმეტეს, დაუცველ ადამიანებს, რომლებსაც სურთ, რაიმეს ეკუთვნოდნენ, მაგრამ იციან, რომ, არასწორი რამის თქმის გამო, ნებისმიერ მომენტში შეიძლება გარიყონ.
წარმომიდგენია, რას ფიქრობთ ახლა. თუკი არ მინდა რაიმე სახის ახალი პირადობის მოწმობა და არ მჭირდება, რომ ჩემთვის სასურველ ნაცვალსახელებს დააკვირდეთ, მაშინ რა აზრის აქვს საერთოდ არაბინარულობას? საერთოდ, მნიშვნელოვანია არაბინარულობის საერთაშორისო დღის აღნიშვნა?
დიახ, მნიშვნელოვანია.
შეიძლება სამყაროში, რომელმაც ჯერ კიდევ ბოლომდე ვერ გაიგო, ვინ ვართ. თავი უხილავად ვიგრძნოთ. ამიტომ კარგია ისეთი დღის ქონა, რომელიც ჩვენს არსებობას აღნიშნავს. აუცილებელია ისეთი დღის ქონა, როდესაც ქუჩებში მსვლელობით გამოვალთ? არა. მაგრამ ყვავილების მიღება კარგი იქნებოდა.
ვფიქრობ, არაბინარულით მოხსენიება შინაგან დონეზე მნიშვნელოვანია. ჩემთვის მნიშვნელოვანია, რომ მქონდეს ისეთი სიტყვები, რითაც საკუთარი თავის დახასიათებას შევძლებ და იმის ცოდნა, თუ ვინ ვარ, საშუალებას მაძლევს საკუთარ თავთან უფრო კომფორტულად ვიყო. მინდა, რომ ადამიანები საკუთარი თავებით ბედნიერები იყვნენ. და თუკი რაიმე დღის ქონა გეხმარება, რომ საკუთარი თავით ბედნიერი იყო, ეს შესანიშნავია. ეს საუკეთესო შედეგია, რისი იმედიც შეიძლებოდა მქონოდა იმ ერთი ბლოგპოსტიდან, რომელიც 10 წლის წინ დავწერე.