“მინდოდა სივრცე, სადაც ქალებზე დავწერდი, მათ ცხოვრებაზე, გამოცდილებებზე, იმ უთანასწორობასა და რეალობაზე, რომელშიც ვცხოვრობთ”, — ასე იხსენებს ნათია გვრიტიშვილი 2016 წელს, როცა გადაწყვიტა Herstory შეექმნა.
იმ დროისთვის უკვე ქალთა მოძრაობის წევრი იყო და ყოველდღიურად ხედავდა, რამდენად ხშირად რჩებოდა ქალების გამოცდილება საჯარო დისკუსიის მიღმა ან მხოლოდ კონკრეტული ტრაგედიის დროს ხდებოდა ხილული.
“სახელიც აქედან გაჩნდა — Herstory ჩემთვის ნიშნავდა ისტორიას ქალების პერსპექტივიდან. არა მხოლოდ იმას, თუ რა დაემართათ ქალებს, არამედ იმასაც, რას ამბობენ თავად ქალები საკუთარ გამოცდილებაზე და რას გვიყვება ეს გამოცდილებები ჩვენს საზოგადოებაზე”.
ვინაიდან, ნათიას დროის უმეტესი ნაწილი პროფესიულ საქმიანობას ეთმობოდა, პლატფორმის ამუშავება გადაიდო, თუმცა, როგორც ამბობს, “იდეა არასდროს გამქრალა”. წლების განმავლობაში ფემინისტურ ორგანიზაციაში ქალთა მიმართ ძალადობაზე, ადრეულ ქორწინებაზე, ეთნიკური უმცირესობების უფლებებზე მუშაობდა. ჰქონდა აქტიური კომუნიკაცია ახალგაზრდებთან, სკოლებთან, მასწავლებლებსა და მშობლებთან.
“ვხედავდი არა მხოლოდ ძალადობის ინდივიდუალურ შემთხვევებს, არამედ იმასაც, როგორ ქმნის უთანასწორობას განათლება, ეკონომიკური მდგომარეობა, ეთნიკური წარმომავლობა, რეგიონი, ინფორმაციის ნაკლებობა, სახელმწიფო პოლიტიკა. და რომ ეს საკითხები განაპირობებს იმას, ვის აქვს ჩვენს საზოგადოებაში თავისუფლება, უსაფრთხოება, საკუთარი ცხოვრების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა და ხმა. ამიტომ მონაცემებზე მუშაობა ძალიან მნიშვნელოვანი მგონია, რადგან ის გვიჩვენებს, რომ ერთეული შემთხვევები გამონაკლისი არ არის და სისტემური პრობლემების ნაწილია”.
Herstory-ის დაბრუნება ერთმა კონკრეტულმა შემთხვევამ დააჩქარა — ნათია გვრიტიშვილს გენდერული ძალადობის შემთხვევასთან დაკავშირებით კომენტარისთვის ჟურნალისტი დაუკავშირდა. მან სტატისტიკის მოძიება დაიწყო, რადგან სურდა, რომ პასუხი მხოლოდ პირად შეფასებას არ დაჰყრდნობოდა. აღმოჩნდა, რომ მონაცემის მარტივად მოძიება და წაკითხვა არსად იყო შესაძლებელი. მონაცემები არსებობდა, მაგალითად, შინაგან საქმეთა სამინისტროს Excel-ის ფაილებში, მაგრამ მათი მოძებნა, დამუშავება და გაგება საკმაოდ რთული იყო.
ნათია ამბობს, რომ თუ ჟურნალისტს, აქტივისტს, სტუდენტს ან უბრალოდ დაინტერესებულ ადამიანს სურს გაიგოს, რა ხდება ქალთა მიმართ ძალადობის მიმართულებით ქვეყანაში, როგორ იცვლება ძალადობის მაჩვენებელი წლების განმავლობაში, რომელ რეგიონშია მეტი შემთხვევა, რა ტიპის ძალადობა ფიქსირდება და ა.შ., მას ხშირად სხვადასხვა უწყების დოკუმენტებში, Excel-ის ცხრილებსა და ანგარიშებში უწევს ამ ინფორმაციის ძებნა.
“ვიფიქრე, რომ კარგი იქნებოდა პლატფორმა, რომელიც არსებულ მონაცემებს გადაამუშავებდა და ყველა დაინტერესებულ ადამიანს მარტივად მიაწოდებდა ინფორმაციას”.
ეს გახდა ბიძგი Herstory-ის განახლებისთვის — ნათიამ პლატფორმის კონცეფციაზე დაიწყო მუშაობა და ვებ-გვერდიც მალე ჩაეშვა. როგორც ამბობს, ამ ეტაპზე პროექტში მოხალისეობრივად ასევე ჩართულნი არიან მონაცემთა სპეციალისტი და ვებ დეველოპერი, რომლებთან ერთადაც შეიქმნა მონაცემთა ბაზა, ვიზუალიზაციები და თავად პლატფორმა.
“დღეს Herstory არის ღია მონაცემების პლატფორმა, რომელიც საქართველოში გენდერული ძალადობის შესახებ არსებულ ინფორმაციას აგროვებს, ამუშავებს და ადამიანებისთვის უფრო მარტივად გასაგებ ფორმატში წარმოადგენს. პლატფორმაზე მონაცემების ნახვა შესაძლებელია არა მხოლოდ ცხრილების, არამედ ვიზუალების, გრაფიკების, რეგიონული შედარებებისა და მონაცემებზე დაფუძნებული ისტორიების სახით”.
ნათია ასევე აღნიშნავს, რომ მიზანი არ არის მხოლოდ სტატისტიკის გამოქვეყნება — მას სურს, ადამიანმა შეძლოს დეტალური ინფორმაციის მიღება: როგორ იცვლება ძალადობა წლების განმავლობაში, სად არის პრობლემა ყველაზე მწვავე, რა ფორმის ძალადობა ფიქსირდება, როგორ იცვლება დამოკიდებულება ქალთა მიმართ ძალადობის შესახებ და სხვა.
Herstory საჯაროდ ხელმისაწვდომ ოფიციალურ მონაცემებსა და კვლევებს ეყრდნობა. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყაროა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ გამოქვეყნებული და მოთხოვნის საფუძველზე მიღებული მონაცემები ქალთა მიმართ და ოჯახში ძალადობის შესახებ. პლატფორმა ამ მონაცემებს ამუშავებს ისე, რომ შესაძლებელი იყოს მათი შედარება წლების, რეგიონებისა და ძალადობის ფორმების მიხედვით.
ვებ-გვერდზე ეტაპობრივად ემატება ეროვნული კვლევების მონაცემები და ქალთა მიმართ ძალადობასთან დაკავშირებული სიახლეებიც.
“ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დღეს, როდესაც საქართველოს საინფორმაციო სივრცეში პოლიტიკური მოვლენები თითქმის ყველაფერს ფარავს. ქალთა მიმართ ძალადობა არ გამქრალა, მაგრამ მასზე საუბრის სივრცე შემცირდა. მონაცემები საშუალებას გვაძლევს, ეს პრობლემა კვლავ ხილული გავხადოთ”, — ამბობს ნათია.
ის ასევე ხაზს უსვამს, რომ ოფიციალური სტატისტიკა ასახავს რეგისტრირებულ შემთხვევებს და არა ძალადობის სრულ მასშტაბს — ქალთა მიმართ ძალადობის ძალიან ბევრი შემთხვევა კვლავ არ ხვდება პოლიციაში და არც ოფიციალურ სტატისტიკაში.
მნიშვნელოვანია ისიც, რას არ გვიჩვენებს სტატისტიკა, რამდენმა ქალმა ვერ მიმართა პოლიციას, რამდენმა ქალმა ვერ მიიღო დახმარება. ორგანიზაციები, რომლებიც ქალებს ეხმარებოდნენ იურიდიულად, ფსიქოლოგიურად, ფინანსურადაც, სახელმწიფომ დააყადაღა. მოუსპო ყველანაირი რესურსი და დახურვა აიძულა, რითაც ძალიან ბევრი ქალი დატოვა იმედის, დახმარებისა და მხარდაჭერის გარეშე; ძალიან ბევრი ქალი გააჩუმა და მარტო დატოვა მოძალადესთან.
ნათია გვრიტიშვილს ვკითხეთ, რა გამოწვევებს უკავშირდება გენდერული ძალადობის შესახებ ახალი პლატფორმის შექმნა საქართველოში დღეს, როცა ქართულმა ოცნებამ კანონმდებლობაში სიტყვა “გენდერი” გააქრო, სამოქალაქო სექტორისა და თავისუფალი მედიის წინააღმდეგ კი რეპრესიული კანონები მიიღო. მისი თქმით, დღეს საქართველოში ადამიანის უფლებებზე მუშაობა განსაკუთრებით რთული და თითქმის შეუძლებელიცაა.
ნათია აღნიშნავს, რომ პრობლემა მხოლოდ ფინანსური რესურსის მოძიება არ არის — არსებობს მუდმივი გაურკვევლობა, ხვალ რა შეიძლება გახდეს ახალი რეგულირების, მონიტორინგის, პოლიტიკური თავდასხმის ან სტიგმატიზაციის საგანი.
“განსაკუთრებით შემაშფოთებელია, რომ ცნებები, რომლებიც ადამიანის უფლებების სფეროში ჩვეულებრივი პროფესიული ტერმინოლოგიაა, პოლიტიკური ბრძოლისა და დისკრედიტაციის ინსტრუმენტებად იქცა. ასეთ გარემოში თვითცენზურის საფრთხეც ჩნდება. იწყებ ფიქრს: ეს სიტყვა გამოვიყენო? ეს ინფორმაცია გამოვაქვეყნო? ვისთან ვითანამშრომლო? რა რისკს შეუქმნის ეს პროექტს ან მასში ჩართულ ადამიანებს?
ჩემთვის Herstory-ს არსებობა სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი.
თუ ასეთ გარემოში ჩვენ თვითონ დავიწყებთ “გენდერის”, “ძალადობის”, “დისკრიმინაციის”, “ქალთა უფლებების” და მსგავსი სიტყვების გაქრობას ჩვენი ენიდან, ფაქტობრივად მივიღებთ იმ რეალობას, რომლის შექმნასაც არსებული რეჟიმი ცდილობს”, — აღნიშნავს ნათია.
გარდა ამისა, მისი თქმით, ქალებს, რომელთათვისაც ძალადობასთან ბრძოლა და გამკლავება ყოველდღიურობაა, ამ პლატფორმით ეუბნებიან, რომ მათ ხედავენ, ისინი მარტო არ არიან და რომ ქალთა უფლებებისა და თანასწორობისთვის ბრძოლა ისევ მნიშვნელოვანია.
ნათიას სურს, Herstory ეტაპობრივად გახდეს საქართველოში გენდერული ძალადობის შესახებ მონაცემების ერთ-ერთი მთავარი ღია რესურსი, თუმცა გრძელვადიან პერსპექტივაში პლატფორმას მხოლოდ ძალადობის სტატისტიკის მიმწოდებლად არ ხედავს — ამბობს, რომ ქალთა მდგომარეობის შესახებ მონაცემები ბევრ სფეროშია გაფანტული, მათ შორის, ეკონომიკური მდგომარეობა, განათლება, პოლიტიკური წარმომადგენლობა, ჯანმრთელობა, სოციალური მდგომარეობა და ა.შ. ნათია ფიქრობს, რომ მომავალში Herstory შეიძლება გახდეს უფრო ფართო ფემინისტური მონაცემების სივრცე.