“ამოგეკერა საშო, ან ჩამოგეხრჩვე ჩემსავ ჭიპლარზე, თუკი არ გქონდა დედობის ძალა.
ამოეჭედებინა ის ებრაელიც ქალწულს ბაგაში, ან ამოეჭამათ დამშეულ ვირთხებს, თუკი ღმერთობას ერთხელ მაინც ვერ გამიწევდა…
ვინ დამიფარავს მფარველისგან, სად დაილია მთვარე, რომ მკრთალი შუქი მაინც მოსდებოდა ამ უსამართლობას…”
ეს არის ამონარიდი ქართველი მულტიდისციპლინური ქვიარ ხელოვანის, ანდრო დადიანის პოეტური კრებულიდან “განსაწმენდელი”, რომელიც ბელგიაში, გამომცემლობა Pen-მა ფრანგულ და ინგლისურ ენებზე თარგმნა.
წიგნი პირველი ქართული ჰომოეროტიკული პოეზიის კრებულია, რომელიც ქვიარ გამოცდილებებთან ერთად, სოციალურ, პოლიტიკურ ნარატივებსა და პოეტურ ექსპერიმენტებს აერთიანებს. ის საქართველოში 2021 წელს, “კალმოსანმა” გამოსცა და პირველი პრეზენტაცია 84-საათიანი უწყვეტი პერფორმანსით შედგა. კრებული ლიტერატურული პრემია “ლიტერას” მოკლე სიაშიც მოხვდა.
“განსაწმენდელი” ფრანგულად ბაჩანა ჩაბრაძემ, ხოლო ინგლისურად ინგა ჟღენტმა თარგმნეს. წიგნი პოეზიის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ და მნიშვნელოვან ფესტივალზე, Poetik Bazar-ზე, რომელიც ბრიუსელში გაიმართა, ავტორმა პერფორმანსით წარადგინა.
ჩემი პრეზენტაცია პოეტური პერფორმანსით გავაკეთე. ეს იყო ჩემი ქართული ცხოვრების, როგორც ერთი ქვიარ ადამიანის ხმა იმ ქვეყნიდან, სადაც ქვიარებს არამარტო ხმა წაართვეს, საჯარო ცხოვრების უფლებაც ჩამოერთვათ და სიცოცხლესაც არანაირი ფასი არ აქვს, მეტიც — წახალისებულიც კია ჩვენი მოსპობა.
Poetik Bazar არის პოეზიის ყოველწლიური მრავალენოვანი ბაზრობა და ფესტივალი, რომელიც ბელგიაში, ქალაქ ბრიუსელში იმართება და არაერთი ქვეყნის გამომცემლობა მონაწილეობს. აქ ნახავთ პოეზიასთან დაკავშირებულ ნამუშევრებს, წიგნებს, ჟურნალებს, სხვადასხვა სახის პუბლიკაციებს და ა.შ. მრავალფეროვანი პროგრამა მოიცავს ცოცხალ პერფორმანსებს, პოეზიის კითხვას, დისკუსიებს და ა.შ.
“ანდრო დადიანი არის ქართველი მულტიდისციპლინური ხელოვანი, რომლის შემოქმედებაც სიტყვასა და ვიზუალურ სახეს შორის მოძრაობს. მისი შემოქმედებითი პროცესი არის რეფლექსია იდენტობაზე, მიგრაციასა და გამძლეობაზე — სივრცე, სადაც პირადი უნივერსალურს ერწყმის და საჯაროდ გამოითქმება.
2017 წლიდან ხელოვანი ფსევდონიმითა და ნიღბით მუშაობს. მისთვის ეს თავისუფლად აზროვნებისა და არსებობის ერთადერთ გზად იქცა ქვეყანაში, სადაც განსხვავებულობა საფრთხედ აღიქმება. სწორედ ეს დაფარული იდენტობა ანიჭებს მის ნამუშევრებს განზოგადებულ ხასიათსა და ძლიერ ემოციურ თუ კრიტიკულ მუხლს”, — ასე აღწერს ანდრო დადიანის შემოქმედებას Poetik Bazar.
მედია აპრილი ანდრო დადიანს ესაუბრა “განსაწმენდელზე” და გზაზე, რომელიც მან და მისმა კრებულმა პოეზიის საერთაშორისო ფესტივალამდე გაიარეს. ქვიარ ხელოვანი ამჟამად ბელგიაში ცხოვრობს და პოლიტიკური ლტოლვილის სტატუსი აქვს.
ავტორი თხრობას 2025 წლიდან იწყებს — იმ დროიდან, როცა ბევრი სხვა ქვიარის მსგავსად, ემიგრაციაში წასვლა თავადაც მოუწია.
“ბელგიაში ლტოლვილად ჩაბარების და ბევრი სირთულის შემდეგ, თავს ვგრძნობდი, როგორც ცხოვრებისგან ნაცემი და დასჯილი. მინდოდა, გამეკეთებინა პერფორმანსი, რომელიც იქნებოდა ასეთ ცხოვრებაზე დაყოლა, მისთვის მიშვერილი ლოყა და ამით ჩემი ცხოვრების მტანჯველი წლების დასრულების მცდელობა”.
ფესტივალში მონაწილეობას და პერფორმანსს წინ უძღოდა კრებულის თარგმნა, რომელსაც საფუძველი ანდროს სხვა პერფორმანსზე ჩაეყარა. კერძოდ, გასულ წელს არტისტმა ბრიუსელში პერფორმანსი “თევზის სიმღერა” წარადგინა — “ერთი თვე ვიდექი ზურგით კუთხეში, როგორც დასჯილი ბავშვი, უხმოდ, ყოველდღე 11-დან 18 საათამდე”.
გვიყვება, რომ სწორედ ამ დღეს, ქართული პენცენტრის რეკომენდაციით, პერფორმანსზე ბელგიის პენცენტრის ხელმძღვანელი, მწერალი და დრამატურგი, ვინსენტ ენგელი მივიდა:
“ზურგით ვიდექი და ვერ ვხედავდი მაყურებლებს, საშინლად ძალაგამოცლილი ვიყავი, საგამოფენო სივრცე ცარიელი მეგონა და ჩემთვის ვღიღინებდი “ოროველას”. როცა იმ მელიზმებზე ვმუშაობ, რაც “ოროველაშია”, სხეული მავიწყდება ხოლმე. მაშინაც, მეგონა, რომ ცარიელ დარბაზში ვმღეროდი და ოთახში სტუმარი ყოფილა. თურმე ვინსენტი მისმენდა და ინტერნეტში ჩემს რამდენიმე, უკვე თარგმნილ ლექსს კითხულობდა. პერფორმანსის დასრულების შემდეგ მოვიდა, კომპლიმენტი მითხრა, ასევე, თქვა, რომ ჩემს ლექსებს იცნობს და სურს “განსაწმენდელი” თარგმნოს”.
ანდრო დადიანი თავისი პერფორმანსებით ხშირად ეხმიანება მიმდინარე პოლიტიკურ მოვლენებს. მისი შემოქმედებით საქმიანობაში აერთიანებს პოეზიას, ინსტალაციას. ის მთავარ სათქმელს, სიტყვასთან და ინტონაციასთან ერთად, კოსტიუმითაც გადმოსცემს. ანდრო დადიანის ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლო კი ნიღაბია.
“ჩემთვის ქართველი ქვიარების მეტაფორაა ეს ნიღაბი. იმდენჯერ გამოავლინა ჩვენმა თემმა დაუსრულებელ უსამართლობებზე მიტევების უნარი, იმდენჯერ იდგნენ ქვიარები გარეთ სხვების უფლებებისთვის, სამართლიანობისთვის, ეკოლოგიისთვის, საცხოვრისისთვის, მომავლისთვის, რომ კრებითად ეს ადამიანები იმსახურებენ რაღაც ამაღლებულს და ლამაზს. ჰოდა, ვის, თუ არა ჩვენ, გვმართებს ვუთხრათ ერთმანეთს ლამაზი სიტყვები, როცა ფიზიკური გადარჩენის საფრთხის წინ ვართ და ჩვენი სხეულები და არსებობა მთავარი წინააღმდეგობის იარაღია იმ ფაშისტური მოძრაობისთვის, რაც ახლა საქართველოშია?!”.
ემიგრაციაში მყოფი ანდრო დადიანი საქართველოსა და მსოფლიოში მიმდინარე სოციალურ-პოლიტიკურ მოვლენებსა და მასთან დაკავშირებულ განცდებზეც გვესაუბრა.
“ძილს მიკარგავს ის, რაც ავღანეთში ქალთა მიმართ ხდება; ის, რაც საქართველოსთან მიმართებაში ხდება. ფაქტობრივად, დავკარგეთ ქვეყანა და ევროპა ჯერ კიდევ შფოთავს. ასე შფოთვა-შფოთვაში მივიღეთ ბელარუსში ავტოკრატია — ეს რუსეთის მიერ ქვეყნის ჰიბრიდულად დაპყრობის უახლოესი ისტორიული გამოცდილებაა — მაგრამ, ამის მიუხედავად, არაფერი კეთდება ქმედითი და მკაფიო იმის შესაჩერებლად, რაც ახლა ხდება საქართველოში”.
ანდრო დადიანი “ქართული ქვიარ პოეზიის ანთოლოგიის” ავტორიცაა. მომავალ გეგმებზე საუბრისას გვიყვება, რომ მოლაპარაკებები ამ წიგნის თარგმნაზეც მიმდინარეობს, კერძოდ, ინგლისურ, ფრანგულ და ნიდერლანდურ ენებზე. ამასთან, მუშაობს ახალ ლექსებზე, პარალელურად კი, გერმანიაში, ქალაქ დიუსელდორფში გამოფენისთვის ემზადება.
ინტერვიუს ბოლოს ხელოვანმა სოლიდარობა გამოუცხადა თურქეთში, რეიდებისა და რეპრესიების ფონზე დაკავებულ ქვიარებსა და საქართველოში პატიმრობაში მყოფ პოეტს, ზვიად რატიანს.