გასულ კვირას თურქეთის პოლიციამ ქვიარ ორგანიზაციების წინააღმდეგ მასობრივი რეიდები დაიწყო. მათი სამიზნე გახდა ლგბტქ+ თემის მხარდამჭერი 7 და აივ-ინფიცირებულთა საკითხებზე მომუშავე 2 ორგანიზაცია. ასევე, ღამის ბარები და კლუბები სტამბოლში, ანკარაში, იზმირში, აიდინსა და მერსინში.
ჯამში, სულ მცირე 100 ადამიანი დააკავეს, რომელთა უმეტესობა ამ დრომდე პატიმრობაში რჩება. გავრცელებული ინფორმაციით, დაკავებულთა შორის არიან ორგანიზაციების ხელმძღვანელები, დამფუძნებლები, ჟურნალისტები და სულ მცირე 24 აქტივისტი.
თურქეთის ხელისუფლება მომხდარს “ოჯახისა და ბავშვების დაცვის” მოტივით ფუთავს, უფლებადამცველები კი რეპრესიებად და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვად აფასებენ. იუსტიციის მინისტრმა, აკინ გიურლეკმა, განაცხადა, რომ ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებული რეიდები “ჩემი ოჯახი უსაფრთხოდაა” სახელწოდების ოპერაციის ნაწილი იყო. მისივე თქმით, რეიდების მიზანი “შვილების, ოჯახის ინსტიტუტისა და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვაა”.
თურქეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ გამოქვეყნებულ ვიდეოებში ჩანს, თუ როგორ ჩხრეკენ პოლიციელები ოფისებსა და სახლებს და ხელბორკილებს ადებენ ადამიანებს. პროკურორების განცხადებით, რეიდების შედეგად, ამოღებულია ციფრული აღჭურვილობა, ნარკოტიკული საშუალებები და ცეცხლსასროლი იარაღი.
“ეს ბოლო წლებში ლგბტქ+ პირების წინააღმდეგ ყველაზე ფართომასშტაბიანი რეპრესიებია”, — განაცხადა Human Rights Watch-ის წარმომადგენელმა, ემა სინკლერ-ვებმა. მანვე აღნიშნა, რომ ხელისუფლებამ, ამ რეიდების საშუალებით, ლგბტქ+ თემთან არაასოცირებულ ჯგუფთა წევრებიც დააკავა, რომლებიც პროსტიტუციასა და ნარკოდანაშაულში არიან ბრალდებულნი.
პროკურორებმა ლგბტქ+ უფლებების დამცველი ჯგუფები “უხამსობის” ამკრძალავი და არასამთავრობო ორგანიზაციების მარეგულირებელი კანონების დარღვევაში დაადანაშაულეს, თუმცა ოფიციალური ბრალდებების დეტალები ამ დრომდე ბუნდოვანია.
დაკავებულთა შორის მოხვდა ანკარაში დაფუძნებული, ლგბტქ+ უფლებების დამცველი წამყვანი ორგანიზაციის Kaos GL-ის აღმასრულებელი და სამეთვალყურეო საბჭოს 14 წარმომადგენელი. როგორც ორგანიზაციის იურისტებმა Human Rights Watch-ს განუცხადეს, პოლიციამ დაკავებულებს დეტალურად გამოკითხა უცხოური დაფინანსების, სოციალური ქსელებსა და ვებგვერდზე განთავსებული მასალების, ახალი წევრების მოზიდვისა და ასოციაციის შიდა საქმიანობის შესახებ.
Kaos GL-ის დაკავებული წევრებიდან სასამართლომ 7 პირი ზედამხედველობის პირობით გაათავისუფლა, ხოლო დანარჩენები, ორგანიზაციების შესახებ კანონის დარღვევისა და “უხამსობის” ბრალდებით, პატიმრობაში დატოვა. წარმოდგენილ მტკიცებულებებს შორისაა სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული ისეთი პოსტები, სადაც, მაგალითად, ასახულია კაცების კოცნა.
სასამართლომ ასევე გასცა განკარგულება ჟურნალისტ თუღბა თექერექის დაკავების შესახებ. მედიისა და ორგანიზაციის ცნობით, მის წინააღმდეგ წარდგენილი ერთადერთი მტკიცებულება სტატიაა, რომელშიც საუბარია საქართველოში 2024 წლის არჩევნებზე, აქტივისტთა უსაფრთხოებაზე, ანტი-ლგბტ რიტორიკასა და შემზღუდველ კანონმდებლობაზე.
GALADER (“ანკარის ცისარტყელა ოჯახების ასოციაცია”) ერთ-ერთია იმ ორგანიზაციებს შორის, რომლებიც რეპრესიების ტალღაში მოყვნენ. ასოციაცია ლგბტქ+ ადამიანების მშობლებმა, ნათესავებმა და მეგობრებმა დააარსეს და მას ორი მთავარი მიზანი აქვს: იმ მშობლების მხარდაჭერა და გაძლიერება, რომელთა შვილებიც დაქამინგაუთდნენ და ლგბტქ+ საკითხების გარშემო საზოგადოებაში ცნობიერების ამაღლება.
როგორც ორგანიზაციის ერთ-ერთი წევრი, ატილა დირიმი მედია აპრილთან ინტერვიუში ამბობს, მან და მისი გუნდის წევრებმა 12 სექტემბრის ღამით გაიგეს, რომ ლგბტქ+ ორგანიზაციებს სოციალური მედიის ანგარიშებზე წვდომა დაებლოკათ. ამას მოყვა ინფორმაცია ბორდის ერთ-ერთი წევრის დაკავების შესახებ, რომელიც Kaos GL-ის წარმომადგენლებთან ერთად იმყოფებოდა.
“ჩვენი მეგობრები ციხეში გაუშვეს. ამასთან ერთად, დიდ ქალაქებში მიმდინარე საპროტესტო აქციებზე 100-ზე მეტი ადამიანი დააკავეს და რამდენიმე საათის შემდეგ გაათავისუფლეს”, — აცხადებს დირიმი.
ასევე აღნიშნავს, რომ ლგბტქ+ ადამიანების წინააღმდეგ რეპრესიები და შეტევები უკვე დიდი ხანია, მიმდინარეობს: “ბოლო ათწლეულის განმავლობაში აიკრძალა პრაიდ მარშები, დაორგანიზდა ლგბტქ+ ადამიანების წინააღმდეგ სიძულვილის კამპანიები და მსვლელობები, ასევე მომზადდა ანტი-ლგბტ კანონები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კანონები არ მიუღიათ, მაინც ის იქცეოდნენ [ხელისუფლების წარმომადგენლები] თითქოს ისინი ძალაში შევიდა. მაგალითად, ტრანს ადამიანებისთვის ჰორმონალურ თერაპიასა და ტრანზიციის პროცესზე წვდომა თითქმის შეუძლებელი გახდა. მოკლედ რომ ვთქვა, შეიქმნა მკაცრი რეპრესიების ატმოსფერო”.
დირიმი ამბობს, რომ რთულია განსაზღვრა, რა მომავალი ელით უფლებადამცველ ორგანიზაციებსა და აქტივისტებს: “არც კი დაუშვეს ამ ოპერაციის გასაპროტესტებლად ორგანიზებული დემონსტრაციები. ამასთან ერთად, სრული სვლით გრძელდება დისკრედიტაციის კამპანია, რომელიც ლგბტქ+ ადამიანების “საზოგადოების მტრებად” წარმოაჩენს და ამტკიცებს, თითქოს ისინი “უცხო ძალების” მიერ “ბინძური ფულით” ფინანსდებიან”.
დირიმის შეფასებით, ხელისუფლებამ ლგბტქ+ ადამიანები ეკონომიკური კრიზისის სიმძიმის ქვეშ მყოფი მოსახლეობის სამიზნედ აქცია და განტევების ვაცად გამოიყენა. მისივე თქმით, ეს ნაბიჯები დემოკრატიის, გაერთიანებისა და გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული თავდასხმებია:
“ლგბტქ+ უფლებები ადამიანის უფლებებია და ეს რეალობა ადასტურებს, რომ აღნიშნული საკითხი ყველას ეხება. სწორედ ამიტომ, ყველა ადამიანმა, ვისაც უკეთეს სამყაროში ცხოვრება და ფუნდამენტური უფლებებისა თუ თავისუფლებების დაცვა სურს, ხმა უნდა აიმაღლოს ლგბტქ+ ადამიანებზე რეპრესიების წინააღმდეგ და ხელი შეუწყოს საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ცეცხლი გაძლიერდება და ყველგან გავრცელდება”.
თავდაპირველმა რეიდებმა მრავალ ქალაქში საპროტესტო აქციები გამოიწვია. პროტესტის ზრდასთან ერთად, გაიზარდა დაკავებულთა რაოდენობაც. თურქეთის ხელისუფლებამ იზმირში ასობით დემონსტრანტის წინააღმდეგ ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა; სამშაბათს სტამბოლში სულ მცირე 150, ანკარაში კი — კიდევ ათობით დემონსტრანტი დააკავეს.
საფრანგეთის საინფორმაციო სააგენტო AFP-ის ცნობით, სტამბოლში, სასამართლოს შენობის მიმდებარედ დაკავებების ნაწილი მას შემდეგ მოხდა, რაც დემონსტრანტებმა გაშალეს ბანერი წარწერით: “ლგბტქ+ დანაშაული არ არის” და სკანდირებდნენ: “გაუმარჯოს თავისუფლებისთვის ბრძოლას”.
გაეროს ადამიანის უფლებათა ოფისმა თურქეთს მოუწოდა, დაუყოვნებლივ გაათავისუფლოს ის პირები, რომლებიც ქვეყნის მასშტაბით ლგბტქ+ თემის წინააღმდეგ განხორციელებული რეპრესიული ღონისძიებების ფარგლებში დააკავეს.
“ღრმა შეშფოთებას გამოვთქვამთ მასობრივი დაკავებების — 150-ზე მეტი ლგბტქ+ პირისა და უფლებადამცველის დაკავების, ასევე მათ მიმართ არასათანადო მოპყრობის შესახებ გავრცელებული ცნობებისა და იმ პოტენციური გავლენის გამო, რაც ამ მოვლენებს შეიძლება ჰქონდეს სამოქალაქო სივრცეზე”, — ნათქვამია ორგანიზაციის მიერ X-ზე გამოქვეყნებულ განცხადებაში.
16 სექტემბერს ქართულმა ლგბტქ+ ორგანიზაციებმა საერთო განცხადება გამოაქვეყნეს და დაკავებულებს სოლიდარობა გამოუცხადეს.
“თურქეთში მიმდინარე მოვლენები მტკივნეულად ნაცნობია. საქართველოშიც შევჯახებივართ სახელმწიფო რეპრესიებს, რომლებიც “ოჯახური ღირებულებების” სახელით ინიცირებული ანტი-ლგბტქ+ კანონმდებლობის საფუძველზე ხორციელდებოდა და ჩვენი უფლებების შეზღუდვას, ხმის ჩახშობასა და ჩვენი თემის სამიზნედ ქცევას ემსახურებოდა.
საზღვრებს მიღმაც ვხედავთ ერთსა და იმავე სახიფათო ტენდენციას: ლგბტქ+ ადამიანებისა და ადამიანის უფლებათა დამცველების საზოგადოებისთვის საფრთხის შემცველ ძალად წარმოჩენას და “ოჯახის” დაცვის საბაბით რეპრესიების გამართლებას”, — ვკითხულობთ განცხადებაში.