ოჯახურ სუფრასთან, ნათესავებთან შეხვედრისას ან ჩვეულებრივ საუბარშიც კი, ხშირად ისმის კითხვები: „ვინმეს ხომ არ ხვდები?“, „როდის დაქორწინდები?“, „შვილები არ გინდა?“. ზოგჯერ ეს სიტყვები თბილი ინტერესით ან ხუმრობით არის ნათქვამი, მაგრამ ისინი ერთ ძალიან ძლიერ მოლოდინს ატარებს: თითქოს ზრდასრული, „დალაგებული“ და ბედნიერი ცხოვრება აუცილებლად რომანტიკულ წყვილში ყოფნას, ქორწინებასა და ოჯახის შექმნას უნდა გულისხმობდეს.

გარშემომყოფების ეს მოლოდინები მხოლოდ პირადი ცნობისმოყვარეობა არ არის. ის გვასწავლის, რომ რომანტიკული სიყვარული ცხოვრების მთავარი ამბავია, ხოლო სხვა კავშირები — მეგობრობა, არჩეული ოჯახი, თემი, მარტო ცხოვრება, არარომანტიკული პარტნიორობა — თითქოს მეორეხარისხოვანია. ვინც ამ სცენარში ბუნებრივად არ ჯდება, ხშირად საკუთარ თავს ეკითხება: რამე მაკლია? უბრალოდ ჯერ „სწორი ადამიანი“ არ შემხვედრია? ძალიან ცივი ვარ? ძალიან დამოუკიდებელი? თუ საერთოდ სხვანაირად ვგრძნობ სიახლოვეს?

არომანტიკული სპექტრი სწორედ ამ კითხვებზე პასუხის გასაგებად გვაძლევს ენას. ის არ ამბობს, რომ რომანტიკა ცუდი, ზედაპირული ან მნიშვნელობისგან დაცლილია. ბევრი ადამიანისთვის რომანტიკული სიყვარული რეალური და ღირებულია. არომანტიკული სპექტრი მხოლოდ იმას გვახსენებს, რომ რომანტიკა უნივერსალური გამოცდილება არ არის და ის არ უნდა იქცეს საზომად, შეუძლია თუ არა ადამიანს სიყვარული, ზრუნვა, ერთგულება ან სრულფასოვანი ცხოვრება.

რას ნიშნავს არომანტიკულობა?

არომანტიკულობა რომანტიკული ორიენტაციის ერთ-ერთი ფორმაა. მარტივად რომ ვთქვათ, არომანტიკული ადამიანი რომანტიკულ მიზიდულობას საერთოდ არ განიცდის, იშვიათად, სუსტად ან ისე განიცდის, რომ ეს გავრცელებულ მოლოდინებს ვერ ერგება. ბევრი ადამიანი ამ გამოცდილებას მანამდე ამოიცნობს, სანამ მისთვის სიტყვას აღმოაჩენს: თითქოს ყველა საუბრობს „ქრაშებზე“, პაემნებზე, შეყვარებაზე, წყვილად ყოფნის სურვილზე, ხოლო თვითონ ამ ენის შიგნით საკუთარ თავს ვერ პოულობს.

იხილეთ აგრეთვე რომანტიკული ორიენტაცია — მისი მნიშვნელობა, ტიპები და ტერმინები

ეს არ ნიშნავს, რომ არომანტიკული ადამიანი აუცილებლად მარტოობას ირჩევს, ემოციურად ცივია, ურთიერთობების ეშინია ან სიყვარულის უნარი არ აქვს. არომანტიკულობა ასევე არ არის რაიმე წესი სექსის შესახებ. ის, პირველ ყოვლისა, ეხება იმას, როგორ განიცდის ადამიანი რომანტიკულ მიზიდულობას ან საერთოდ განიცდის თუ არა მას. ზოგი არომანტიკული ადამიანი პარტნიორობას არ ეძებს; ზოგი ეძებს, მაგრამ არა — რომანტიკული ფორმით; ზოგი რომანტიკულ ურთიერთობაშიც ყოფილა ან არის; ზოგი კი საერთოდ არ იყენებს ურთიერთობის მზა კატეგორიებს.

ამიტომ არომანტიკულობის გასაგებად ყველაზე სასარგებლო კითხვა არ არის: „შეუძლია თუ არა ამ ადამიანს სიყვარული?“. უკეთესი კითხვაა: „რა სახის მიზიდულობა, სიახლოვე და ურთიერთობები არის მისთვის ნამდვილი?“. ერთი ადამიანისთვის სიახლოვე შეიძლება რომანტიკულ ენაში გამოიხატებოდეს, ხოლო მეორისთვის — მეგობრობაში, ზრუნვაში, ყოველდღიურ ერთგულებაში, სექსუალურ კავშირში რომანტიკის გარეშე, არჩეულ ოჯახში ან მარტო, მაგრამ არა იზოლირებულ ცხოვრებაში.

რომანტიკული მიზიდულობა სექსუალური მიზიდულობა არ არის

ამ თემის ირგვლივ დაბნეულობის დიდი ნაწილი იქიდან მომდინარეობს, რომ ადამიანები სხვადასხვა ტიპის მიზიდულობას ერთ დიდ გრძნობად წარმოვიდგენთ. სინამდვილეში, ადამიანს შეიძლება სექსუალური მიზიდულობა ჰქონდეს, მაგრამ რომანტიკული — არა; შეიძლება რომანტიკული მიზიდულობა ჰქონდეს, მაგრამ სექსუალური — არა; შეიძლება ორივე ან არცერთი ჰქონდეს, ან ეს გამოცდილებები სხვადასხვა დროს და სხვადასხვა ადამიანთან განსხვავებულად გამოვლინდეს.

რომანტიკული მიზიდულობა, ჩვეულებრივ, გულისხმობს სურვილს, რომ ვინმესთან რომანტიკული სიახლოვე, სიყვარული, პაემანი ან რომანტიკული პარტნიორობა გვქონდეს. სექსუალური მიზიდულობა სექსუალური კონტაქტის ან სექსუალური ინტიმურობის სურვილს უკავშირდება. პლატონური ან ემოციური მიზიდულობა შეიძლება მეგობრობის, ნდობის, ზრუნვისა და საერთო ცხოვრების სურვილში გამოიხატოს. ზოგჯერ ადამიანები ასევე საუბრობენ ესთეტიკურ მიზიდულობაზე, როცა ვიღაც ლამაზად ან მიმზიდველად გვეჩვენება, მაგრამ ეს აუცილებლად რომანტიკულ ან სექსუალურ სურვილს არ ნიშნავს.

ეს განსხვავება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან არომანტიკული ავტომატურად ასექსუალურს არ ნიშნავს. ზოგი არომანტიკული ადამიანი ასექსუალია — ანუ სექსუალურ მიზიდულობას მცირე დოზით ან საერთოდ არ განიცდის. ზოგს კი სექსუალური მიზიდულობა აქვს და შეიძლება საკუთარი სექსუალური ორიენტაციის აღსაწერად ჰეტეროსექსუალი, გეი, ბისექსუალი, პანსექსუალი ან სხვა ტერმინი გამოიყენოს. პირიქითაც ასეა: ასექსუალური ადამიანი აუცილებლად არ არის არომანტიკული და ბევრი ასექსუალური ადამიანი რომანტიკულ მიზიდულობას განიცდის.

იხილეთ აგრეთვე ჩვენი სტატია ასექსუალობა – მნიშვნელობა, მითები, ქამინგაუთი

ზოგისთვის რომანტიკული და სექსუალური მიზიდულობის გაყოფა ძალიან გამოსადეგია; სხვებისთვის ასეთი დაყოფა ზედმეტად ტექნიკური ან არაზუსტი ჩანს. ორივე გამოცდილება შეიძლება მართებული იყოს. ტერმინების მიზანი ადამიანის გამოცდა არ არის. ისინი უნდა ეხმარებოდეს ადამიანს საკუთარი გამოცდილების აღწერაში და არა — აიძულებდეს, ყველა გრძნობა იდეალურ უჯრაში მოათავსოს.

„სპექტრის“ მნიშვნელობა და ტერმინები

„არომანტიკული სპექტრი“ მნიშვნელოვანია, რადგან არომანტიკულ გამოცდილებას ერთი ფორმა არ აქვს. ზოგი ადამიანი რომანტიკულ მიზიდულობას არასდროს გრძნობს; ზოგი მას ძალიან იშვიათად ან სუსტად განიცდის; ზოგს ასეთი მიზიდულობა მხოლოდ ღრმა ნდობის ან ხანგრძლივი ემოციური კავშირის შემდეგ უჩნდება; ზოგისთვის კი რომანტიკულისა და არარომანტიკულის საზღვარი იმდენად ბუნდოვანია, რომ გავრცელებული სიტყვები მის გამოცდილებას კარგად ვერ აღწერს.

ამ სპექტრში ხშირად იყენებენ რამდენიმე ტერმინს:

არომანტიკული / aro — ადამიანი, რომელიც რომანტიკულ მიზიდულობას მცირე დოზით ან საერთოდ არ განიცდის.
აროსპექტრი / aro-spec — ქოლგა ტერმინი არომანტიკული და მასთან ახლოს მდგომი გამოცდილებებისთვის.
ალორომანტიკული — ადამიანი, რომელიც არ არის არომანტიკულ სპექტრზე და რომანტიკულ მიზიდულობას განიცდის.
გრეირომანტიკული — ადამიანი, რომელიც რომანტიკულ მიზიდულობას იშვიათად, სუსტად ან მხოლოდ გარკვეულ პირობებში განიცდის.
დემირომანტიკული — ადამიანი, რომელსაც რომანტიკული მიზიდულობა, როგორც წესი, ძლიერი ემოციური კავშირის შემდეგ უჩნდება.
ქვოირომანტიკული — ადამიანი, რომლისთვისაც რომანტიკულსა და არარომანტიკულ გრძნობებს შორის საზღვარი ბუნდოვანი ან უსარგებლოა.
აროფლუქსი (ინგლ. Aroflux) — გამოცდილება, როცა ადამიანის ადგილი არომანტიკულ სპექტრზე დროთა განმავლობაში იცვლება.
კუპიორომანტიკული — ადამიანი, რომელსაც რომანტიკული მიზიდულობა არ აქვს ან მცირე დოზით აქვს, მაგრამ რომანტიკული ურთიერთობის სურვილი შეიძლება ჰქონდეს.
აროეისი (ინგლ. Aroace) — ადამიანი, რომელიც არომანტიკულ და ასექსუალურ სპექტრებზეა.
ალოარო (ინგლ. Alloaro) — არომანტიკული სპექტრის ადამიანი, რომელიც სექსუალურ მიზიდულობას განიცდის.
ქვიარ-პლატონური ურთიერთობა — ერთგული არარომანტიკული ურთიერთობა, რომელიც შეიძლება მეგობრობაზე უფრო სტრუქტურირებული, ღრმა ან ყოველდღიურ ცხოვრებაში ცენტრალური იყოს.
ამატონორმატიულობა — ვარაუდი, რომ ყველას სურს და სჭირდება ექსკლუზიურ რომანტიკულ წყვილში ყოფნა.

► გახსოვდეთ: იარლიყები ადამიანს უნდა ემსახურებოდეს და არა — პირიქით. ზოგისთვის ერთი ფართო სიტყვა — „არომანტიკული“ ან „აროსპექტრი“ — საკმარისია, სხვებისთვის კი კონკრეტული ტერმინი შვებაა, რადგან ის გამოცდილებას სახელს არქმევს.

რას არ განსაზღვრავს არომანტიკულობა?

არომანტიკული ორიენტაცია არ გვაძლევს სრულ ინფორმაციას ადამიანის ურთიერთობებზე, სურვილებზე ან ცხოვრების გეგმაზე. ორი არომანტიკული ადამიანი შეიძლება ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებულად ცხოვრობდეს. ერთს შეიძლება საერთოდ არ უნდოდეს პარტნიორობა; მეორეს სურდეს ერთგული არარომანტიკული პარტნიორი; მესამეს ჰქონდეს სექსუალური ურთიერთობები რომანტიკის გარეშე; მეოთხეს მოსწონდეს რომანტიკული ჟანრის ფილმები და წიგნები, მაგრამ თვითონ ასეთი მიზიდულობა არ განიცადოს.

ზოგი არომანტიკული ადამიანი რომანტიკის მიმართ დადებითად არის განწყობილი: შეიძლება უყვარდეს რომანტიკული ისტორიები ან კონკრეტულ ურთიერთობაში რომანტიკული ენა მისაღებად ეჩვენებოდეს. ზოგი ამის მიმართ გულგრილია. ზოგისთვის კი რომანტიკული მოლოდინები ან ქცევები დისკომფორტის, ზეწოლის ან ზიზღის მიზეზი ხდება. ეს დამოკიდებულებები ორიენტაციას არ აუქმებს და არც „ნამდვილობას“ ამტკიცებს. ისინი მხოლოდ აჩვენებს, რამდენად განსხვავებულად შეიძლება განიცდებოდეს ერთი და იგივე სოციალური ენა.

არომანტიკულობა ასევე არ არის ტრავმის, მოუმწიფებლობის ან უარყოფითი ემოციური გამოცდილების სინონიმი. ტრავმამ, შიშმა ან ცუდმა გამოცდილებამ შეიძლება ინტიმურობის მიმართ ნებისმიერი ადამიანის დამოკიდებულებაზე იმოქმედოს, მაგრამ ეს იგივე არ არის, რაც რომანტიკული ორიენტაცია, და ის არ უნდა გავაიგივოთ ადამიანის იდენტობასთან. უმჯობესია, ამ თემას პატივისცემით მივუდგეთ და დავუჯეროთ ადამიანს, როცა ის საკუთარ გამოცდილებას აღწერს — ვკითხოთ არა „რამ გაგხადა ასეთი?“, არამედ „რა სახის კავშირებია შენთვის კომფორტული?“

ურთიერთობები რომანტიკის მიღმა

თუ რომანტიკა ყველა ცხოვრების ცენტრი არ არის, ჩნდება პრაქტიკული კითხვა: კიდევ რა შეიძლება იყოს სიახლოვის, სტაბილურობისა და ერთგულების საფუძველი? არომანტიკული გამოცდილებები გვახსენებს, რომ მეგობრობა „უბრალოდ მეგობრობა“ არ არის, მარტო ცხოვრება მოსაცდელი ოთახი არ არის, ხოლო ერთგულება მხოლოდ რომანტიკულ წყვილებს არ ეკუთვნით.

არომანტიკულმა ადამიანმა შეიძლება ცხოვრება ააგოს ღრმა მეგობრობებზე, არჩეულ ოჯახზე, თემზე, ნათესაურ კავშირებზე, ხელოვნებაზე, აქტივიზმზე, თანამშობლობაზე, სექსუალურ ურთიერთობებზე, პარტნიორობაზე რომანტიკის გარეშე ან საერთოდ უპარტნიორო ცხოვრებაზე. ზოგი არომანტიკული ადამიანი იყენებს ტერმინს „ქვიარ-პლატონური ურთიერთობა“ — ეს არის ერთგული არარომანტიკული კავშირი, რომელიც შეიძლება ჩვეულებრივ მეგობრობაზე უფრო ღრმა, შეთანხმებული ან ყოველდღიურ ცხოვრებაში უფრო ცენტრალური იყოს. ასეთი ურთიერთობა არც რომანტიკის შემცვლელი „ნახევრად ურთიერთობაა“ და არც სანუგეშო პრიზი. ის შეიძლება თავად იყოს მნიშვნელოვანი ურთიერთობა.

ეს საკითხი მხოლოდ არომანტიკულ ადამიანებს არ ეხებათ. საზოგადოება ხშირად გვასწავლის, რომ ყველაზე სერიოზული ურთიერთობა რომანტიკული პარტნიორია, ხოლო დანარჩენი კავშირები დროებითი, ნაკლებად მნიშვნელოვანი ან წყვილის შექმნამდე არსებული ფონია. მაგრამ ბევრის ცხოვრებაში მეგობრები, და-ძმა, ნათესავები, თანამოაზრეები ან თემი ისეთივე რეალურ ზრუნვასა და პასუხისმგებლობას ატარებენ, როგორსაც საზოგადოება მხოლოდ წყვილს უკავშირებს. არომანტიკული სპექტრი ამ იერარქიას ეჭვქვეშ აყენებს და გვთხოვს, კავშირი მისი სიღრმით, პატივისცემითა და გულწრფელობით შევაფასოთ და არა იმით, ჰგავს თუ არა ის რომანტიკულ წყვილს.

ამატონორმატიულობა: რომანტიკის სოციალური სცენარი

ფილოსოფოსმა ელიზაბეთ ბრეიკმა ტერმინი „ამატონორმატიულობა“ გამოიყენა იმ გავრცელებული ვარაუდის აღსაწერად, თითქოს ყველა ადამიანი უკეთ ცხოვრობს ექსკლუზიურ, რომანტიკულ, გრძელვადიან წყვილში და ასეთ ურთიერთობას ეძებს. ეს მხოლოდ სიყვარულზე ოცნება არ არის. ეს არის სოციალური ნორმა, რომელიც ჩაშენებულია ოჯახურ მოლოდინებში, ფილმებსა და სერიალებში, რელიგიურ ენაში, სამართლებრივ სისტემებში, დღესასწაულებსა და ყოველდღიურ საუბარში. უმეტეს შემთხვევაში ამას ემატება ჰეტერონორმატიულობაც — მოლოდინი, რომ ეს რომანტიკული წყვილი აუცილებლად ქალი და კაცი უნდა იყოს.

ამატონორმატიულობა პატარა ფრაზებში ჩნდება: „ჯერ სწორი ადამიანი არ შეგხვედრია“, „ნამდვილი ოჯახი არ გინდა?“. ქართულ კონტექსტში ის შეიძლება განსაკუთრებით მკვეთრად ისმოდეს კითხვებში, რომლებიც უკავშირდება „გათხოვებას“, ცოლის მოყვანას, მარტო ყოფნას და ა.შ. ასეთი ფრაზები თითქოს ზრუნვას გამოხატავს, მაგრამ ხშირად წინასწარ ადგენს, როგორი ცხოვრებაა „შემდგარი“.

ეს ზეწოლა მხოლოდ არომანტიკულ ადამიანებს არ აზიანებს. ის ავიწროებს ყველას წარმოსახვას: მან ადამიანს შეიძლება აიძულოს, დარჩეს არაჯანსაღ ურთიერთობაში მარტოობის შიშით; შეამციროს მეგობრობის მნიშვნელობა; შეუმჩნეველი გახადოს ის ადამიანები, რომლებიც ზრუნვას ოჯახს მიღმა ან წყვილის გარეშე იღებენ და გასცემენ; ან მუდმივად აუხსნას მარტოხელა ადამიანს, თითქოს მისი ცხოვრება ჯერ არ დაწყებულა. ამიტომ არომანტიკული სპექტრის შესახებ საუბარი მხოლოდ იდენტობის ახსნა არ არის. ის კითხვის დასმაა იმაზე, რატომ მივეცით ურთიერთობის ერთ ფორმას იმის უფლება, რომ ყველა სხვა ფორმის ღირებულება განსაზღვროს.

როგორ დავუჭიროთ მხარი არომანტიკულ ადამიანებს?

მხარდაჭერა ყველა ტერმინის ზეპირად ცოდნას არ მოითხოვს. ყველაზე მნიშვნელოვანია, ადამიანს დავუჯეროთ, როცა საკუთარ გამოცდილებას აღწერს. თუ ვინმე ამბობს, რომ არომანტიკულია ან აროსპექტრზეა, პასუხი არ უნდა იყოს „დარწმუნებული ხარ?“, „ჯერ პატარა ხარ“, „უბრალოდ გეშინია“ ან „გამოჩნდება ვინმე“. ბევრად უკეთესია, ვკითხოთ, რას ნიშნავს ეს მისთვის და როგორი ენა ან საზღვრები არის მისთვის კომფორტული.

სწორი მხარდაჭერა ნიშნავს, არ გამოვიყენოთ პაემნები, ქორწინება ან პარტნიორის ყოლა ზრდასრულობისა და ბედნიერების მტკიცებულებად. არ ვაიძულოთ ადამიანს რომანტიკულ თემებზე საუბარი, თუ არ სურს. არ ჩავთვალოთ, რომ ყველა მეგობრობა დროებითია, სანამ „ნამდვილი“ ურთიერთობა გამოჩნდება. პატივი ვცეთ იმასაც, თუ ადამიანი კონკრეტულ ტერმინს იყენებს, და იმასაც, თუ ტერმინების გარეშე ურჩევნია საკუთარი გამოცდილების აღწერა.

სკოლაში, ოჯახში, მედიასა და ჯანდაცვის სივრცეებში არომანტიკული ადამიანების ხილვადობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან რომანტიკული სცენარი ხშირად ისე ჩანს, თითქოს მას ალტერნატივა არ გააჩნია. როცა ვამბობთ, რომ ადამიანს შეუძლია მნიშვნელოვანი ცხოვრება ააგოს სხვადასხვანაირი კავშირებით, ამით მხოლოდ არომანტიკულ ადამიანებს არ ვეხმარებით — ამით ყველას ვუტოვებთ მეტ სივრცეს, გულწრფელად იფიქროს, როგორი სიახლოვე, ზრუნვა და პასუხისმგებლობა სურს სინამდვილეში.

► არომანტიკულობა სიყვარულს არ აუფასურებს. პირიქით, ის გვაიძულებს უფრო ყურადღებით დავინახოთ, რამდენი ფორმით შეიძლება არსებობდეს ზრუნვა, სიახლოვე და ერთგულება. რომანტიკა შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი გზა, მაგრამ ის არ არის ერთადერთი რუკა. ადამიანის ცხოვრება არ უნდა გაიზომოს იმით, მიჰყვება თუ არა იგი სიყვარულის ერთ, წინასწარ დაწერილ სცენარს.

წყაროები: AUREA, TAAAP, Elizabeth Brake — Amatonormativity