1999 წლის 23 სექტემბერს ბისექსუალმა აქტივისტებმა ვენდი კარიმ, მაიკლ პეიჯმა და ჯიჯი რეივენ უილბერმა „ბისექსუალობის აღნიშვნის საერთაშორისო დღე“ შექმნეს. პირველი აღნიშვნა იოჰანესბურგში გამართულ ILGA-ს მსოფლიო კონფერენციას დაემთხვა. ეს ორგანიზაციის პირველი მსოფლიო კონფერენცია იყო აფრიკაში. მათ სურდათ, ერთი დღე ბისექსუალი ადამიანებისა და მათი გამოცდილებისთვის დაეთმოთ.
მოგვიანებით ბრიტანეთში გაჩნდა სახელწოდება „ბისექსუალთა ხილვადობის დღე“, რომელიც სხვა ქვეყნებშიც გავრცელდა.
რატომ გახდა საჭირო ცალკე დღე?
ზოგჯერ ბისექსუალი ადამიანის ორიენტაციას სხვები მის ნაცვლად განსაზღვრავენ. მაგალითად, თუ ბისექსუალ ადამიანს სხვა გენდერის პარტნიორი ჰყავს, შესაძლოა ჰეტეროსექსუალად მიიჩნიონ. იმავე გენდერის პარტნიორის შემთხვევაში კი შეიძლება გეიდ ან ლესბოსელად ჩათვალონ. ორივე ვარაუდი უგულებელყოფს თავად ბისექსუალი ადამიანის სიტყვებს: პარტნიორის გენდერი ადამიანის ორიენტაციას არ განსაზღვრავს.
- იხილეთ აგრეთვე რას ნიშნავს ბი-ცნობისმოყვარეობა?
ვენდი კარის მოგონებით, 1990-იან წლებში ბისექსუალ აქტივისტებს ხშირად უწევდათ იმის მტკიცება, რომ LGBTQ+ მოძრაობის ნაწილიც იყვნენ და მათი ორიენტაცია დროებითი „ფაზა“ არ იყო. მათ სურდათ დღე, რომელიც გამუდმებულ თავის მართლებას კი არა, საკუთარი თემის აღნიშვნას დაეთმობოდა.
ბისექსუალთა მოძრაობა ხილვადობის დღით არ დაწყებულა. ბრიტანეთში მანამდე უკვე არსებობდა ბისექსუალი ადამიანების ჯგუფები და მხარდამჭერი ცხელი ხაზები, გამოდიოდა ჟურნალები და ტარდებოდა ყოველწლიური შეხვედრები. ამერიკული ჟურნალი Anything That Moves თავის მანიფესტში წერდა, რომ ბისექსუალობა მხოლოდ ორი გენდერით არ შემოიფარგლება. ეს ჯგუფები და გამოცემები ადამიანებს საკუთარი გამოცდილების გაზიარების საშუალებას აძლევდნენ. ახალმა დღემ კი უკვე არსებულ მოძრაობას საერთო საჯარო თარიღი შესძინა.
როგორ დაიწყო და გავრცელდა ეს დღე?
თარიღი ერთ-ერთი დამფუძნებლის, ჯიჯი რეივენ უილბერის, დაბადების დღეს დაემთხვა. პირველივე წელს აღნიშვნები გაიმართა აშშ-ში, ბრიტანეთში, კანადაში, იაპონიასა და სამხრეთ აფრიკაში. მანამდეც არსებობდა ერთჯერადი ღონისძიებები, მაგრამ ეს დღე ყოველწლიურ ტრადიციად იქცა. მისი მიზანი ადამიანების ქამინგაუთისკენ — საკუთარ იდენტობაზე ღიად საუბრისკენ — მოწოდება არ ყოფილა. ვენდი კარის თქმით, აღნიშვნა დიდ ღონისძიებას არ მოითხოვდა: ადამიანს შეეძლო სხვა ბისექსუალ ადამიანებთან შეხვედრა ან თუნდაც სანთლის დანთება.
გარდა ამისა, ამ დღის დაარსების წინა წელს, 1998-ში, მაიკლ პეიჯმა ბისექსუალთა სიამაყის დროშა შექმნა. მისი ვარდისფერი, იასამნისფერი და ლურჯი ზოლები თემის ამოსაცნობ ნიშნად იქცა. ყოველწლიური აღნიშვნა კი ადამიანებს შეკრებისა და საკუთარ გამოცდილებაზე საუბრის შესაძლებლობას აძლევდა.
- იხილეთ აგრეთვე საკუთარ იდენტობაზე ღიად საუბარი — ვარ თუ არა მზად „ქამინგაუთისთვის“? და ბისექსუალების დროშა — მისი ისტორია და ფერების მნიშვნელობა
რას ნიშნავს ხილვადობა — და რას არ ნიშნავს ის?
ბისექსუალობა ერთზე მეტი გენდერის მიმართ მიზიდულობას ნიშნავს. არ არის აუცილებელი, ყველა გენდერი ადამიანს ერთნაირად იზიდავდეს. მიზიდულობა დროთა განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს. ეს არც იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს ერთდროულად რამდენიმე პარტნიორი სურს. მხოლოდ ორიენტაციის ცოდნით ვერ გავიგებთ, ჰყავს თუ არა მას პარტნიორი ან აქვს თუ არა სექსუალური გამოცდილება.
გავრცელებული მცდარი წარმოდგენები ბისექსუალ ადამიანებს ზოგჯერ მერყევებად ან არაერთგულებად მიიჩნევენ. ზოგს საკუთარი იდენტობის „დამტკიცებასაც“ სთხოვენ — თითქოს მისივე სიტყვა საკმარისი არ იყოს.
ამ დამოკიდებულებას მხოლოდ უხერხული კითხვები არ მოჰყვება. როცა ბისექსუალ ადამიანს ოჯახში, სამსახურში ან LGBTQ+ სივრცეში არ ენდობიან, მას შეიძლება გაუჭირდეს საკუთარ თავზე საუბარი და მხარდაჭერის პოვნა. Stonewall-ის 2020 წლის ბრიტანულ კვლევაში ბისექსუალი რესპონდენტების 42%-მა თქვა, რომ სამსახურში დისკრიმინაციის შიშით საკუთარ ორიენტაციას მალავდა. ეს მონაცემი საქართველოს ვითარებას არ ასახავს, მაგრამ გვაჩვენებს, რატომ არის მნიშვნელოვანი გარემო, სადაც ადამიანებს საკუთარ თავზე უსაფრთხოდ საუბარი შეუძლიათ.
ხილვადობის მხარდაჭერა არ ნიშნავს, რომ ყველამ თავისი ორიენტაცია საჯაროდ უნდა გაამჟღავნოს. ქამინგაუთს პირადი, სოციალური და ეკონომიკური რისკები შეიძლება ახლდეს. ზოგი საკუთარ თავს ბისექსუალს უწოდებს; სხვებს „ბი“, „პანსექსუალი“ ან „ქვიარი“ ურჩევნიათ; ზოგი კი ტერმინს საერთოდ არ ირჩევს. თითოეულმა ადამიანმა თავად უნდა გადაწყვიტოს, როგორ და როდის ისაუბრებს საკუთარ თავზე.
რატომ არის ეს თარიღი კვლავ მნიშვნელოვანი?
ამ დღის მნიშვნელობა წარსულით არ შემოიფარგლება. 1999 წელს ეს დღე შეიქმნა, რათა ბისექსუალ ადამიანებს საკუთარი თავის აღნიშვნა მუდმივი თავის მართლების გარეშე შესძლებოდათ. დღესაც მნიშვნელოვანია, რამდენად თავისუფლად შეუძლია ადამიანს საკუთარ იდენტობაზე საუბარი — და რამდენად პატივს ვცემთ მის არჩევანს, თუ ამაზე საუბარი არ სურს.
ხილვადობა ყველასგან საჯარო განცხადებას არ მოითხოვს. ის იწყება იმით, რომ ადამიანს ვუსმენთ, მის ნათქვამს ეჭვქვეშ არ ვაყენებთ და მის ნაცვლად არ ვწყვეტთ, ვინ არის ის.
► სხვისი ორიენტაცია პარტნიორის მიხედვით არ უნდა განვსაზღვროთ და ბისექსუალ ადამიანს საკუთარი თავის გამუდმებით ახსნა არ მოვთხოვოთ. ხილვადობა მხოლოდ დანახვას არ ნიშნავს — ის სწორად გაგებას გულისხმობს.
წყაროები: