ევროპის საბჭოს წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის პრევენციის კომიტეტმა (CPT) ანგარიში გამოაქვეყნა, რომელიც საქართველოში 2024 წლის ნოემბერსა და 2025 წლის იანვარში ვიზიტებს ემყარება. დოკუმენტში მიმოხილულია მასშტაბური საპროტესტო აქციებისას დაკავებულების მიმართ არასათანადო მოპრყობა და წინასწარი დაკავების იზოლატორებში, სასჯელაღსრულების დაწესებულებებსა და ფსიქიატრიულ კლინიკებში არსებული პირობები.
ანგარიშში ვკითხულობთ, რომ დელეგაცია “წაილეკა არასათანადო მოპყრობაზე ბრალდებებით” იმ ადამიანების მხრიდან, რომლებიც 2024 წლის 29 ნოემბერს აქციაზე დააკავეს. წერია, რომ გამოკითხულთა უმეტესობას აღენიშნებოდა ხილული დაზიანებები, რომლებიც, ზოგ შემთხვევაში, მძიმე იყო და გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას საჭიროებდა.
CPT-ის თანახმად, გამოკითხული ადამიანები აღწერდნენ კონკრეტულ ნიშნებს, რომლებიც დემონსტრაციების დროს, პოლიციის ქცევის მკაფიო პატერნს გამოხატავდა — კერძოდ, აქციის მონაწილეებს აკავებდნენ ნიღბიანი ან ქუდიანი ოფიცრები ჯგუფურად, მათ არ გააჩნდათ საიდენტიფიკაციო ნიშნები. სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე ურტყამდნენ მუშტებსა და ფეხებს, აგინებდნენ და ემუქრებოდნენ, მათ შორის, მაშინაც, როცა დაკავებულებს ხელები ზურგს უკან ჰქონდათ შეკრული და სრულად მათი კონტროლის ქვეშ იყვნენ. მოქალაქეებს სცემდნენ განგრძნობითად, ერთდროულად რამდენიმე ოფიცერი.
თითქმის ყველა შემთხვევაში, ძალადობა წყდებოდა მაშინ, რაც ისინი დაკავებულებს ნიღბის გარეშე მყოფ საპატრულო ან კრიმინალური პოლიციის თანამშრომლებს გადასცემდნენ. თუმცა, დელეგაციამ მოისმინა ბრალდებები იმაზეც, რომ გადაცემის შემდეგაც, დაკავებულებს კითხვავდნენ ადვოკატის დასწრების გარეშე, რისი მიზანიც მათგან აღიარების მიღება ან იძულების გზით, ინფორმაციის მოპოვება იყო.
CPT კვლავ იმეორებს არაერთხელ გაცემულ რეკომენდაციას, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ უნდა მიიღოს ზომები, რათა უზრუნველყოს, რომ დაკავებისას პოლიციამ მხოლოდ ისეთი ძალა გამოიყენოს, რომელიც აბსოლუტურად აუცილებელი და პროპორციულია.
“არასდროს არსებობს იმ ადამიანების მიმართ ძალადობის ნებისმიერი ფორმის, მათ შორის ხელების და ფეხების დარტყმის, მუქარისა და სიტყვიერი შეურაცხყოფის რამენაირი გამართლება, რომლებიც უკვე დაკავებულები არიან და მოქცეულები არიან პოლიციის ოფიცრების კონტროლის ქვეშ”, — მიუთითებს კომიტეტი.
წერენ, რომ უმაღლესი პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს “მასის კონტროლის ტექნიკაში” პოლიციის თანამშრომლებისთვის შესაბამისი ტრენინგის ჩატარებას.
დოკუმენტის თანახმად, დელეგაციას შეექმნა შთაბეჭდილება, რომ დაკავებაზე შეტყობინება დაკავებულთა ახლობლებისთვის, როგორც წესი, სწრაფად და სისტემურად ხდებოდა. საუბარია დაკავებულებისთვის ადვოკატთან და ექიმთან წვდომის საკითხზეც. წერია, რომ მოქალაქეთა უმრავლესობის განცხადებით, მიეცათ ადვოკატთან დაკავშირების საშუალება, თუმცა, როგორც წესი, ამ უფლების გამოყენების საშუალება დაგვიანებით ეძლეოდათ.
“კომიტეტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ადვოკატთან წვდომის უფლება სრულად უნდა იყოს ძალაში ყველა დაკავებული პირისთვის იმ მომენტიდან, როდესაც ისინი ფიზიკურად ვალდებულნი არიან დარჩნენ პოლიციაში”, — წერია ანგარიშში.
რაც შეეხება ექიმთან წვდომას, ვკითხულობთ, რომ ასეთი რამ, დაკავების ადრეულ ეტაპებზე, როდესაც პირები პოლიციის განყოფილებაში პირველადი დაკითხვისთვის იმყოფებოდნენ, ფაქტობრივად, არ არსებობდა. თუმცა დროებითი მოთავსების იზოლატორში მიყვანისთანავე, სამედიცინო შემოწმებები სისტემატურად ტარდებოდა.
CPT-ის ხაზს უსვამს, ანგარიშის მომზადების ხანგძლივი დროის განმავლობაში არცერთ პოლიციელს არ წარდგენია ბრალი რამე ფორმის გადაცდომაზე. კომიტეტის რეკომენდაციაა, საქართველოს ხელისუფლებამ ამ კუთხით შესაბამისი ნაბიჯები გადადგას.
კომიტეტი შეშფოთებას გამოთქვამს სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის გაუქმებითა და მისი ფუნქციების პროკურატურისთვის გადაცემაზე. ანგარიშის თანახმად, დამოუკიდებელი საგამოძიებო ორგანოს გაუქმება, გაძლიერების ნაცვლად, საპირისპირო მიმართულებით გადადგმული ნაბიჯია იმისა, რასაც CPT დიდი ხანია, უჭერს მხარს.