ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაცია Human Rights Watch საქართველოს შესახებ მომზადებულ 2025 წლის ანგარიშში  წერს, რომ გასულ წელს ქვეყანაში ადამიანის უფლებრივი მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა, რადგან ქართულმა ოცნებამ მიიღო კანონები, რომლებიც ძლიერი სამოქალაქო საზოგადოების განადგურებასა და კრიტიკული მედიის გაჩუმებას ისახავდა მიზნად.

აქვე აღნიშნულია, რომ ხელისუფლება უხეშად და არაპროპორციულად ერეოდა მეტწილად მშვიდობიან საპროტესტო აქციებში. მის მიერ მიღებული ზომები კი ეწინააღმდეგებოდა, როგორც საქართველოს ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ვალდებულებებსა და შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას, ასევე, თანასწორობისა და დისკრიმინაციის აკრძალვის პრინციპებს.

საუბარია 2025 წლის მარტში მიღებულ “უცხოური აგენტების” შესახებ კანონზეც, რომელიც უცხოური დაფინანსების მიმღებ ორგანიზაციებსა და პირებს ავალდებულებს, დარეგისტრირდნენ სახელმწიფო რეესტრში და აწესებს მძიმე ვალდებულებებს, რასაც სისსხლისსამართლებრივი დევნის მუქარა ახლავს თან. ორგანიზაცია განმარტავს, რომ სხვა რეპრესიულმა ცვლილებებმა ყველა უცხოურ გრანტზე ხელისუფლების თანხმობა სავალდებულო გახადა, რამაც  ქვეყანაში კიდევ უფრო შეზღუდა მშვიდობიანი პროტესტი, დამოუკიდებელი მედია და სიტყვის თავისუფლება.

“ხელისუფლებამ ასევე ამოიღო ტერმინები — “გენდერი” და “გენდერული თანასწორობა” ყველა კანონიდან და გააუქმა პარლამენტის გენდერული თანასწორობის საბჭო”.

HRW საუბრობს ოქტომბრის მუნიციპალურ არჩევნებზეც და მიუთითებს, რომ ის განსხვავებული აზრის ჩახშობისა და ოპოზიციის ნაწილობრივი ბოიკოტის ფონზე წარიმართა. ახსენებს 4 ოქტომბერს განვითარებულ მოვლენებსაც.

ნახსენებია, რომ ევროკავშირმა და მისმა წევრმა ქვეყნებმა დაგმეს უკუსვლა და ის “ფუნდამენტურ უფლებებზე თავდასხმად” შეაფასეს. ასევე, აღნიშნეს, რომ საქართველოს გაწევრიანების პროცესი “დე ფაქტო შეჩერებულია”.

“მათ მოუწოდეს საქართველოს, შეეწყვიტა რეპრესიები და გაეუქმებინა რეპრესიული კანონები. იანვარში ევროკავშირმა შეუჩერა უვიზო მიმოსვლა საქართველოს დიპლომატიური და სამსახურებრივი პასპორტების მფლობელებს. EU-ის რამდენიმე ქვეყანამ ასევე, დააწესა სამგრავრო შეზღუდვები მაღალი რანგის თანამდებობის პირებზე. ივლისში ბრიუსელმა გააფრთხილა შესაძლო [ხელისუფლება] საქართველოს მოქალაქეებისთვის უვიზო რეჟიმის შესაძლო შეჩერებაზე, თუ ქვეყანა ვერ შეასრულებდა ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებულ ძირითად ვალდებულებებს. ნოემბერში გამოქვეყნებულ გაფართოების ანგარიშში კი ევროკომისიამ განაცხადა, რომ საქართველო “კიდევ უფრო დაშორდა ევროკავშირის გზას”, — წერს ორგანიზაცია.

ასევე ხაზგასმულია, რომ ივნისში, სულ მცირე, შვიდმა სამოქალაქო ორგანიზაციამ მიიღო სასამართლო განჩინება, რომელიც მათ უამრავი დოკუმენტის წარდგენას ავალდებულებდა, მათ შორის, სენსიტიურ და კონფიდენციალურ ინფორმაციას ადამიანის უფლებების დარღვევის მსხვერპლებზე, რომლებმაც უფასო იურიდიული დახმარება მიიღეს. აგვისტოში კი ანტიკორუფციულმა ბიურომ 8 ორგანიზაციიდან 7-ს გაუგზავნა შეტყობინება, რომელიც მათგან უცხოელი აგენტების რეესტრში არდარეგისტრირებაზე ახსნა-განმარტებას მოითხოვდა და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობაზე აფრთხილებდა.

აღნიშნულია ისიც, რომ მარტში ხელისუფლებამ დააყადაღა 5 ორგანიზაცია, მათ შორის — თბილისის ადამიანის უფლებათა სახლი, სირცხვილია, “იმ ყალბი ბრალდებით, რომ თითქოს მათ დონორების სახსრები 2024 წლის აქციების დროს, მომიტინგეების დასახმარებლად გამოიყენეს”. ხოლო აგვისტოში დააყადაღეს კიდევ 7 ორგანიზაციის ანგარიშები, ესენია: ISFED, IDFI, საფარი, GDI, სოციალური სამართლიანობის ცენტრი, სამოქალაქო საზოგადოების ფონდი, დემოკრატიის მცველები, გამოძიება კი საბოტაჟით მუხლითაა დაწყებული.

პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტება 

ორგანიზაცია საუბრობს აქციებისას სამართალდამცავების მხრიდან მომიტინგეებზე ძალადობის შემთხვევებზე და აღნიშნავს, რომ ქვეყანაში მასშტაბური პროტესტი 2024 წელს ევროკავშირში საქართველოს გაწევრიანების პროცესის შეწყვეტაზე მიღებულ გადაწყვეტილებას მოჰყვა.

“პოლიციამ და უსაფრთხოების სხვა ძალებმა არაერთხელ გამოიყენეს სასტიკი და გადამეტებული ძალა მეტწილად მშვიდობიანი დემონსტრანტების წინააღმდეგ — მათ დევნიდნენ, ალყაში აქცევდნენ, სცემდნენ და არაადამიანურად ეპყრობოდნენ. სპეცრაზმი და ხელისუფლებასთან ასოცირებული არაფორმალური ძალადობრივი ჯგუფები თავს ესხმოდნენ ოპოზიციონერ აქტივისტებსა და დამოუკიდებელ ჟურნალისტებს. დაზარალებულები აღწერდნენ თავის ტრავმების, მოტეხილობების, ასევე, სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე დაზიანებების შესახებ. ზოგიერთმა ქალმა დემონსტრანტმა განაცხადა, რომ პოლიცია სექსუალური ძალადობით ემუქრებოდა”.

HRW ხაზს უსვამს, რომ პოლიციელები ატარებდნენ სპეცაღჭურვილობას, ასევე, ჰქონდათ სახე სრულად დაფარული და არ ჰქონდათ მაიდენტიფიცირებელი ნიშნები, რაც პასუხისმგებლობის დაკისრებას აფერხებდა.

“მიუხედავად იმისა, რომ დაიწყო რამდენიმე გამოძიება პოლიციის მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტებზე, ამ დრომდე არცერთი პოლიციელი არ ყოფილა იდენტიფიცირებული ან დასჯილი. ამავე დროს, ხელისუფლებამ ასობით მომიტინგეს წაუყენა ადმინისტრაციული ბრალდება და ათობით პირი ყალბი სისხლისსამართლებრივი ბრალდებით გაასამართლა”.

ორგანიზაცია წერს, რომ ივნისში ხელისუფლების მიერ სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის გაუქმება, (რომელიც 2022 წელს სამართალდამცავი ორგანოების მიერ ჩადენილი დანაშაულის გამოსაძიებლად შეიქმნა) და მისი ფუნქციების პროკურატურისთვის გადაცემა ანგარიშვალდებულებას კიდევ უფრო ასუსტებს.

პოლიტიკური ოპონენტების დაპატიმრება

Human Rights Watch-ის ანგარიშში მოხვდა ოპოციონერი პოლიტიკოსების დაკავების შემთხვევებიც. ორგანიზაცია მიუთითებს, რომ სასამართლოებმა დამნაშავედ ცნეს 8 პოლიტიკოსი, მათ შორის, 6 ოპოზიციური პარტიის ლიდერი და რამდენიმეთვიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. მიზეზი მმართველი პარტიის საპარლამენტო საგამოძიებო კომისიის ბოიკოტი გახდა.

“სექტემბერში ქრთამის აღების ბრალდებით დააკავეს კიდევ ერთი ოპოზიციონერი ლიდერი, ლევან ხაბეიშვილი, მისი საჯარო განცხადებების გამო, რომ მზად იყო, გადაეხადა თანხა სპეცრაზმისთვის, თუ ისინი დემონსტრანტების დაშლაზე უარს იტყოდნენ. მოგვიანებით, მას “გადატრიალების წაქეზების ბრალდება დაემატა”, — წერს ორგანიზაცია.

გამოხატვის თავისუფლება და მედია 

HRW მიუთითებს, რომ აპრილში პარლამენტმა მიიღო ცვლილელები მაუწყებლობის შესახებ კანონში, რომლითაც მაუწყებლობებისთვის ყოველგვარი უცხოური დაფინანსება აიკრძალა და კონტენტის რეგულირების კუთხით, კომუნიკაციების კომისიის უფლებამოსილებები გაფართოვდა. ადგილობრივი ორგანიზაციები ამ ცვლილებებს კრიტიკული მედიის ჩახშობის მცდელობად აფასებენ.

ანგარიშში მოხვდა ივნისში ქართული ოცნების მიერ ორი კრიტიკული მედიის, ფორმულასა და TV პირველის წინააღმდეგ, კომუნიკაციების კომისიაში შეტანილი საჩივარი. ის ეხებოდა ამ ტელევიზების მიერ ისეთი ტერმინების გამოყენებას, როგორიცაა “არალეგიტიმური მთავრობა”; “რეჟიმი” და სხვა.

ორგანიზაცია ასევე აღნიშნავს, რომ აგვისტოში სასამართლომ ბათუმელებისა და ნეტგაზეთის დამფუძნებელსა და დირექტორს, მზია ამაღლობელს 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა პოლიტიკურად მოტივირებული ბრალდებით.

“საერთაშორისო ორგანიზაციებმა და დიპლომატიურმა მისიებმა ეს განაჩენი შეაფასეს, როგორც “პოლიტიზებული და არაპროპორციული”, — ვკითხულობთ დოკუმენტში.